२०८३ मङ्सिर ६ गते आईतबार

चौथो औद्योगिक क्रान्ति अवधारणा अघि बढाउँदै सरकार, कहिलेदेखि होला कार्यान्वयन?

 |  रेम बिक
Sanket

रेम बिक

काठमाडौँ, मङ्सिर २३
industry_4.0

काठमाडौँ: नेपालले विकास भैरहेका प्रविधिहरूको उच्चतम् प्रयोग गर्न सरकारले चौथो औद्योगिक क्रान्ति (‘इन्डष्ट्री फोर’) अवधारणा अघि बढाउँदैछ। चालू आर्थिक वर्षको बजेटमा सरकारले उद्योगमा प्रविधि प्रोत्साहन गर्न ‘इन्डष्ट्री फोर’को अवधारणा समावेश गरेको थियो। उक्त अवधारणा निजी क्षेत्रको पहलमा लागू गर्न लागिएको हो।

उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयले नीतिगत रूपमा उद्योगहरूको पछिल्लो अपडेटेड भर्सनलाई प्रवर्द्धन र नियमन गर्न कार्यविधि तयार गर्दैछ। अवधारणामा नेपालले साना, मझौला र ठुला उद्योगहरूलाई उत्पादन, ब्राण्डिङ र नियमनमा सहजीकरण गर्ने बजेटमा उल्लेख छ।

मन्त्रालयको पूर्वाधार महाशाखाले ‘इन्डष्ट्री ४.०’ लाई लिएर विभिन्न अवधारणापत्रहरू निर्माणलाई तीव्रता दिएको छ। ‘आन्तरिक रूपमा हामीले पहिलो चरणको कामहरू शुरु गरिसकेका छौँ,’ मन्त्रालयका पूर्वाधार महाशाखाका प्रमुख शम्भु मरासिनीले नेपाल क्लिक्ससँग भने, ‘कन्सेप्ट पेपरहरू तयार भैरहेका छन्। यो आर्थिक वर्षमा अवधारणाको मस्यौदाले मूर्त रूप पाइसक्छ।’

विश्वबजारमा उद्योगहरू प्राविधिक रूपमा आफूलाई अपग्रेड गर्दै पूर्ण एआई प्रणालीमा गैरहँदा नेपालमा पनि ‘इन्डष्ट्री ४.०’को अवधारणामा त्यसलाई राज्यले प्रबर्द्धनसँगै नियमन विधिलाई अपडेट गर्न लागेको उनको भनाइ छ। पहिलो चरणमा ‘इन्डष्ट्री ४.०’ नेपालको लागि नयाँ अवधारणा भएकोले यसको विषयमा विज्ञता हासिल गर्नका लागि प्राविधिक जनशक्तिहरूलाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा तालिममा सहभागी गराइरहेको जानकारी दिएको छ।

‘नेपालमा इन्डष्ट्री ४.० को अवधारणा भर्खरै मात्र आएको हो। सबैभन्दा पहिला त हामी आफैँ यो विषयमा विज्ञता हासिल गर्न आफ्ना प्राविधिक कर्मचारीहरूलाई एजुकेट गर्ने काम गरिरहेका छौं’ उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका सूचना अधिकारी लक्ष्मीकुमारी शाहीले भनिन्, ‘त्यसपछि यो विषयमा के के गर्न सकिन्छ भन्ने एउटा खाका आउँछ।’

चौथो चरणको औद्योगिक अवधारणामा जान उन्नत मेसिन र सफ्टवेयर प्रविधिमा व्यवसायीले ठूलो लगानी गर्नुपर्ने हुन्छ। ‘इन्डष्ट्री फोर’ भनेको उद्योगमा डिजिटल टान्सफर्मेसन हो। यो अवधारणा सबैभन्दा उन्नत हुन्छ। म्यानुअलबाट मेकानिकल हुँदै आएकोमा अब डिजिटल हुनेछ। यसबाट नेपाली उत्पादनलाई विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धी बनाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। नेपालमा उत्पादन हुने वस्तुको लागत घटेर प्रतिस्पर्धा क्षमताका साथै गुणस्तर बढेर अन्तर्राष्ट्रियस्तर कायम हुनेछ।

‘इन्डष्ट्री फोर’ अवधारणा नेपालमा नौलो अभ्यास हो। यद्यपि, विकसित र उदीयमान अर्थतन्त्र फोर अवधारणा भन्दा माथि पुगेका छन्। तर, नेपाल भने भर्खर यो अवधारणामा प्रवेश गर्न लागेको छ। छिमेकी भारत र चीनका साथै बंगलादेश पनि ‘इन्डष्ट्री फोर’को अवधारणामा गैसकेका छन्।

के हो ‘इन्डष्ट्री ४.०’ ?
‘इन्डष्ट्री ४.०’ उद्योगहरूको अपडेटेड भर्सन हो। संसार उद्योगको युगमा गए पनि कुनै बेला त्यसको सञ्चालनका लागि ‘म्यानुअल’ रूपमा ठूलो संख्यामा जनशक्ति चाहिन्थ्यो। धेरै मात्रामा जनशक्ति प्रयोग हुँदा पनि उद्योगहरूले उत्पादन क्षमता बढाउन सकेका थिएनन्।

जब सन् १७७० मा पहिलोपटक ब्रिटेनमा कोइला र तेल इन्धनबाट ठूला उद्योगहरू सञ्चालन हुन थाले र स्वचालित उद्योग सामग्रीहरूबाट उत्पादन गर्न थालियो, त्यही समयलाई उद्योग युगको पहिलो चरण, अर्थात् ‘इन्डष्ट्री १.०’ भनिन्छ। म्यानुअल तरिकाले चल्ने उद्योगहरूले त्यसपछि आफ्नो उत्पादकत्व बढाए। कम लागतमा धेरै उत्पादन हुने भएपछि तत्कालिन समयमा यसलाई उद्योग क्षेत्रमा ठूलो उपलब्धि मानियो।

जब सन् १८३० को दशकमा उद्योगहरू बिजुलीबाट सञ्चालन हुन थाले, त्यसपछि त झन् उद्योगहरू अझै फस्टाए। बिजुलीबाट उद्योगका सामग्रीहरू सञ्चालन गर्दा उत्पादन क्षमता अझै बढ्न थाल्यो। यो युगलाई उद्योग क्षेत्रले ‘इन्डष्ट्री २.०’ मान्छ। पछि सन् १९६० देखि ७० को दशकमा विश्वयुद्धको क्रममा उद्योग क्षेत्रमा अझ धेरै प्रविधिको विकास हुन थाल्यो। उद्योग क्षेत्र पनि अपडेट हुँदै गयो। यो समयमा ‘फुल्ली अटोमेटेड’ शैली उद्योगहरूले अपनाउन थाले। उद्योग इतिहासले समयको यो कालखण्डलाई ‘इन्डष्ट्री ३.०’ भन्छ।

२१औँ शताब्दीको शुरुवातसँगै संसारभर प्रविधिको विकास अत्यधिक तीव्र गतिमा हुन थाल्यो। त्यसको प्रभाव उद्योग क्षेत्रमा नपर्ने कुरै भएन। इन्टरनेटको तीव्र विकास हुँदै सेन्सर सिस्टमबाट डाटा सेन्टर र कन्ट्रोल रूपमार्फत नै उद्योगहरू ‘फुल अटोमेटेड’ प्रणालीमा सञ्चालन हुँदा त्यसले थप नवीनतासँगै उत्पादन क्षमतामा आफूलाई अब्बल बनाउँदै लग्यो। त्यसयताको उद्योगको युगलाई ‘इन्डष्ट्री ४.०’ मानिन्छ।

‘हाल विश्वका उद्योगहरू इन्डष्ट्री ४.० संस्करणमा प्रवेश गरिरहेका छन्। प्रविधिको अत्यधिक विकास र प्रयोग पनि यही समयमा भइरहेको छ,’ उद्योग विभागका वरिष्ठ इन्जिनियर खगेन्द्र बस्नेतले भने, ‘त्यसैले नेपालमा पनि नीतिगत रूपमा यो विषयलाई स्पष्ट बनाउनुपर्ने अहिलेको आवश्यकता हो।’

बस्नेतले नेपालका उद्योगहरू पूर्ण रूपमा इन्डष्ट्री ४.० को अवधारणाअनुसार अपडेट नभए पनि आंशिक रूपमा भने यो अवधारणामा गैसकेको बताए।

‘जस्तो, रिद्धिसिद्धि सिमेन्ट उद्योगले यसअघि चुनढुंगामा कति क्याल्सियम, सिलिकन छ भन्ने कुरा पत्ता लगाउन स्याम्पल ब्वाइ मात्र २० जना राखेको थियो। तर अहिले डिजिटल्ली मेसिनले नै स्याम्प्लिङ गर्छ। सिमेन्ट उत्पादनका लागि मेसिनबाटै फुल्ली अटोमेटेड ल्याब परीक्षण गरेर चुनढुंगालाई अगाडि सप्लाइ गर्छ,’ उनले भने, ‘यस्ता धेरै उद्योगहरूले आफूलाई पछिल्लो प्रविधिसँग अभ्यस्त गराउनु नै अबको विकल्प हो।’

प्रविधिको विभिन्न अपडेटेड भर्सन आउँदा हालको अवस्थामा काठमाडौं बसेर पोखराको उद्योगलाई ह्यान्डल गर्न सकिने सुविधा आइसकेको बस्नेत बताउँछन्। यतिसम्म कि एउटा कोठामा बसेर इन्टरनेट र अन्य प्रविधिको प्रयोगले ट्र्याक्टरले खेत जोत्नेदेखि ड्रोनबाट बिउ छर्ने कामसम्म गर्न सकिने भएकाले उद्योगहरूले यसलाई आफ्नो उत्पादन क्षमता बढाउन अझ बढी प्रयोग गर्न सक्ने उनको भनाइ छ।

एआई प्रणालीको तीव्र विकास भइरहेको अहिलेको समयमा ‘इन्डष्ट्री ४.०’ लाई नीतिगत रूपमा सम्बोधन नगर्दा यहाँका उद्योगहरू अपडेट हुन नसक्ने खतरा रहने बस्नेतको बुझाइ छ। ‘सरकारले उद्योग अपडेट भइरहँदा कतिपय कुरामा सहुलियत दिन आवश्यक हुन्छ। कतिपय कुरामा प्रोत्साहन र प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने हुन्छ। र, कतिपय विषयमा नियमन पनि गर्नैपर्छ,’ बस्नेतले भने, ‘त्यसका लागि सरकारकै प्रणाली पनि सोही अनुसार अपडेट हुन जरुरी छ।’

प्रकाशित: २०८२ मङ्सिर २३ गते मङ्गलबार ०६:०१
प्रतिक्रिया

थप समाचार

संघीयतापछि कर्णालीमा फेरिएको विकासको चित्र

सुर्खेत। कुनै समय कर्णालीका दुर्गम बस्तीका नागरिकलाई जिल्ला सदरमुकाम पुग्न घण्टौँ हिँड्नुपर्ने बाध्यता थियो। बिरामीलाई अस्पताल पुर्याउन, खाद्यान्न ढुवानी गर्न र सरकारी सेवा लिनसमेत कठिन...

डलरको भाउ निरन्तर ओरालो, नेपाली रुपैयाँ भयो बलियो

अमेरिकामा दुई साताअघि भएको संसदीय निर्वाचनमा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको पार्टी पराजित भएदेखि नै डलर कमजोर बन्दै गएको हो।

तीन महिनामा मुलुकको अर्थतन्त्रः ४१ खर्ब विदेशी मुद्रा सञ्चिति, ६.३७ प्रतिशत पुग्यो महँगी

समीक्षा अवधिमा रेमिट्यान्स आप्रवाह २७.२ प्रतिशतले बढेर ७ खर्ब ३ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ पुगेको छ। असोजमा मात्रै २ खर्ब ६७ अर्ब ३४ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ। रेमिट्यान्स, पर्यटन आय र...

भारतमा ६१५ मेगावाट बिजुली बेच्न विद्युत प्राधिकरणलाई अनुमति

काठमाडौँ: नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले भारतमा थप ६१५.३४ मेगावाट विद्युत् निर्यात गर्न स्वीकृति पाएको छ। भारतको केन्द्रीय विद्युत् प्राधिकरणले नेपालका आयोजनाबाट उत्पादित ५९४ मेगावाट विद्युत्...

संरक्षण कोषको रकम परिचालन नगरी बैंकको निक्षेपमा, लगानीकर्ताले कहिले पाउँछन् लाभ?

कम्पनी रजिस्ट्रारको कार्यालयअन्तर्गत रहेको लगानीकर्ता संरक्षण कोषको सचिवालयले मंसिर ३ गते (बिहीबार) सूचना प्रकाशित गर्दै कोषमा रहेको केही निक्षेपयोग्य रकम एक वर्षका लागि मुद्दती निक्षेपमा...
New Project – 2026-11-18T133215.819
उद्योग

जलविद्युत्‌मा आक्रामक पिपुल्स हाइड्रोपावर, १२८ मेगावाटका ४ आयोजनामा लगानी

कम्पनीले आफ्नै स्वामित्वमा रहेको ५७ मेगावाटको हिमचुली दोर्दी जलविद्युत आयोजना, २१.४ मेगावाटको इंखुखोला जलविद्युत आयोजना, २७.९ मेगावाटको मिडिल इंखुखोला र २१.४ मेगावाटको न्यादी फिदी जलविद्युत...
balen
आर्थिक नीति

बैंकमा तरलता, व्यवसायीमा त्रास: सरकारले किन जित्न सकेन निजी क्षेत्रको विश्वास?

सरकारका पछिल्ला रवैयाहरूले अर्थतन्त्रमा ८१ प्रतिशत योगदान दिएको निजी क्षेत्र झनै त्रसित बन्न पुग्दा लगानीमैत्री वातावरण खलबलिएको छ।
News 3 (1).psd (26)
विचार

थुप्रिएको तरलता, सुस्ताएको लगानी: नेपाली अर्थतन्त्रको ‘प्याराडक्स अफ प्लेन्टी’

नेपाल ठ्याक्कै उल्टो, अनौठो र विरोधाभासपूर्ण आर्थिक मोडमा उभिएको छ। पर्याप्त विदेशी मुद्रा सञ्चिति छ, रेमिट्यान्सको बाढीले बैंकका भल्ट भरिभराउ छन्, ऋणको ब्याजदर सस्तो बिन्दुमा झरेको छ। तर...
News 3 (1).psd (24)
विचार

‘प्रधानमन्त्रीले भारत भ्रमणमा पञ्चेश्वर परियोजनामा सहमति गर्नुपर्छ’

नेपाल–भारत जलस्रोत सहकार्यमा अब ‘गिभ एण्ड टेक’ को समय
nnnn
राजनीति

नेपाल तरुण दल काठमाडौंको अध्यक्षमा कृपेश श्रेष्ठ मनोनीत, ६ महिनाभित्र जिल्ला अधिवेशन गराउने जिम्मेवारी

काठमाडौँ: नेपाल तरुण दल काठमाडौंको अध्यक्षमा कृपेश श्रेष्ठ मनोनीत भएका छन्। संगठनको संस्थागत सुदृढीकरण, सांगठनिक एकता र राजनीतिक गतिविधिलाई थप प्रभावकारी बनाउने उद्देश्यसहित श्रेष्ठलाई...

सम्पर्क

Homepage Media Pvt. Ltd.
सूचना विभाग दर्ता नंः ३८६१-०७९/८०

Anamnagar, Kathmandu, Nepal
फोन: +977-9849664207
इमेल: [email protected]

विज्ञापनको लागि

फोन: : +977-9802356661
इमेल : [email protected]
  • अध्यक्ष/प्रधान सम्पादक
    नारायण अमृत
  • सम्पादक
    बाबुराम खडका
  • प्रमुख कार्यकारी अधिकृत
    जीवन तिम्सिना