नेपालका हिमालमा देखेको खतरा सम्झाउँदै गुटेरेसले भने: ‘सोचेभन्दा छिटो संकट आइरहेको छ’

न्युयोर्क: संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले आफ्नो कार्यकालको अन्त्यतिर अन्तिम पटक विश्वको ध्यान तीव्र गतिमा बढ्दै गएको जलवायु संकटतर्फ खिच्ने प्रयास गरेका छन्। उनले नेपालका हिमाल पग्लिँदै गएको र नेपाल–तिब्बत सीमामा आएको विनाशकारी विपत्तिको सन्दर्भ उठाउँदै कडा चेतावनी दिए।

जलवायुजन्य विपत्तिहरूले भरिएको कष्टकर वर्षायामपछि पनि बिदा हुन लागेका राष्ट्रसंघ महासचिवले विश्वका नेताहरू भने अझै पनि अन्य विषयहरूमा नै केन्द्रित रहेको पाएका छन्।

मंगलबार राष्ट्रसंघमा भेला भएका विभिन्न देशका उच्च प्रतिनिधिहरूलाई सम्बोधन गर्दै गुटेरेसले ठूला तेल कम्पनीहरूले ‘वायुमण्डललाई खुला ढल’ सरह प्रयोग गरेको भन्दै चर्को आलोचना गरे र जलवायु संकटका विनाशकारी असरहरूबारे पुनः चेतावनी दिए।

गुटेरेसले भने, ‘तीन वर्षअघि नेपालका हिमालहरूमा पुगेर मैले तीव्र रूपमा पग्लिँदै गएको हिमनदीबारे खतराको घण्टी बजाउँदै विश्वको छाना भत्किँदै गएको चेतावनी दिएको थिएँ। कतिपयले त्यसलाई खतरा बढाइचढाइ गरिएको भनेर खारेज गरेका थिए। तर दुखद घटनाहरूले देखाइसकेका छन् कि यसका असरहरू धेरैले अनुमान गरेभन्दा चाँडो आइपुगेका छन्, झन् ठूलो प्रहार गरिरहेका छन्, र अझ व्यापक रूपमा फैलिरहेका छन्।’

उनले भने, ‘जसले सबैभन्दा बढी प्रदूषण गरे र सबैभन्दा बढी नाफा कमाए, उनीहरूले आफूले पुर्‍याएको क्षतिको क्षतिपूर्ति गर्न अझ धेरै काम गर्नुपर्छ। प्रदूषकहरूले नै मूल्य चुकाउनुपर्छ। र उनीहरूलाई जवाफदेही बनाउन लागिपरेका नेताहरू, सहरहरू, नागरिक समाज र नागरिकहरू—तपाईंहरू इतिहासको सही पक्षमा हुनुहुन्छ। यसलाई जारी राख्नुहोस्।’

राष्ट्रसंघ महासचिवका रूपमा आफ्नो नौ वर्षे कार्यकालमा गुटेरेस जलवायु कार्यका लागि एक दृढ र अविचलित पक्षधर रहेका छन्। उनको बहिर्गमनले तीव्र गतिमा तात्दै गएको पृथ्वीभन्दा पनि युद्ध, मुद्रास्फीतिको डर र अन्य आर्थिक चिन्ताहरूले ग्रसित भूराजनीतिक परिदृश्यमा एउटा ठूलो रिक्तता छाड्ने देखिन्छ।

इथ्रीजीका अनुभवी जलवायु नीतिविद् एल्डन मेयरले भने, ‘एन्टोनियो गुटेरेस राष्ट्रसंघको इतिहासमै सबैभन्दा जलवायु-मैत्री (क्लाइमेट-फरवार्ड) महासचिव रहेका छन्; र यो सम्बोधनले त्यसको कारण देखाउँछ। उनले जलवायु आपतकालका जोखिमहरूलाई स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्—निष्क्रियताका भयानक परिणामहरू र उपलब्ध समाधानहरू कार्यान्वयन गर्दा हुने अपार अवसरहरू।’

यस गृष्मयाममा अमेरिका र युरोपभरि कीर्तिमानी तातो हावा (हिटवेभ) र डढेलोका साथै नेपाल–तिब्बत सीमामा विनाशकारी हिमनदी विष्फोट/हिमपहिरो र पहिरोले हलचल मच्चायो। यसैबीच, आधुनिक मानव इतिहासकै सम्भवतः सबैभन्दा ठूलो मानिएको बढ्दो ‘एल निनो’ प्रभावले विश्वव्यापी तापक्रमलाई नयाँ कीर्तिमानी उचाइमा पुर्‍याउने र खाद्य असुरक्षा तीव्र रूपमा बढाउने देखिएको छ।

तैपनि, जलवायु संकट कार्यसूचीबाट यसरी पन्छिएको छ कि यस हप्ताको राष्ट्रसंघीय महासभाबाट पृथ्वीलाई तताउने उत्सर्जन घटाउन वा स्वच्छ ऊर्जा क्षेत्रको विस्तारलाई तीव्रता दिन कुनै ठूला नयाँ प्रतिबद्धताहरू आउने अपेक्षा गरिएको छैन—जुन क्षेत्र बढ्दै गए पनि खतरनाक तापक्रम वृद्धिलाई रोक्न सक्ने गतिमा अझै छैन।

राष्ट्रसंघीय जमघटसँगै न्यूयोर्कभर आयोजना भइरहेका कार्यक्रमहरूको शृंखला ‘क्लाइमेट विक’ ले समेत कुनै ठूला घोषणाहरू गर्ने अपेक्षा गरिएको छैन। क्लाइमेट विकका कार्यक्रमहरूमा १ लाखभन्दा बढी मानिसहरूको कीर्तिमानी उपस्थिति हुने भए तापनि, आयोजकहरूले राजनीतिक र व्यावसायिक नेताहरूमा ‘क्लाइमेट हसिङ’ (जलवायुबारे मौन बस्ने प्रवृत्ति) फैलिएको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन्, जसले सर्वसाधारणले यस पृथ्वीको आपतकालबाट ध्यान हटाइसकेको निष्कर्ष निकालेका छन्।

अमेरिकामा वातावरणीय नीतिहरू खारेज गरेका र जलवायु विज्ञानलाई बारम्बार ‘ढोंग’ (होआक्स) भन्दै आएका डोनाल्ड ट्रम्प यसका एक प्रमुख कारक बनेका छन्, यद्यपि यस वर्ष राष्ट्रसंघमा उनको सम्बोधन गत वर्षको आक्रामक अभिव्यक्तिको तुलनामा यस विषयमा कम केन्द्रित थियो।

तर जलवायु कदमको वकालत गर्नेहरूले पहिले सहमति भएका तापक्रम सीमाहरू ननाघ्न सुनिश्चित गर्न असफल भएका अन्य नेताहरूको आत्मसन्तुष्टि र लापरवाहीलाई पनि व्यापक रूपमा दोष दिनुपर्ने बताएका छन्। राजनीतिक नेताहरूको उदासीनताका बाबजुद, जनमत सर्वेक्षणहरूले जलवायु संकटबारे अझै पनि व्यापक रूपमा सार्वजनिक चिन्ता रहेको देखाउँछन्।

यस हप्ता राष्ट्रसंघमा प्रकृतिका अधिकारहरूको विश्वव्यापी घोषणापत्रका लागि दबाब दिइरहेका पानामाका वातावरण मन्त्री जुआन कार्लोस नाभारोले भने, ‘हामी निकै भयानक अवस्थामा छौँ। यो नै सत्य हो, किनकि ठोस कदमभन्दा पाखण्ड हाबी भएको छ।’

‘अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चको कुरा गर्दा, यो भयानक अवस्था हो। संकेतहरू हेर्नुहोस्। इरानमा युद्ध… हामीसँग भएको अर्को संकेत यो आसन्न एल निनो हो। के हामीलाई अझ बढी संकेतहरू चाहिन्छन्? चाहिँदैन, यो भयावह छ। तर मानिसहरू के गरिरहेका छन्? केही पनि छैन।’

पानामाले आफ्नो उत्सर्जन घटाउन कडा कदम चालेको भए पनि अन्य देशहरू असफल भइरहेको नाभारोले तर्क गरे। ‘इरानको युद्ध, एल निनो…के यसले वास्तविक परिवर्तनका लागि देशहरू वा राजनीतिक नेताहरूलाई साहसी प्रतिबद्धताका साथ अगाडि आउन कुनै प्रभाव पारेको छ? शून्य,’ उनले भने।

‘मैले आफ्नो वरिपरि देखेको जति सबै पाखण्ड, बकवास, राम्रा भाषणहरू, तर शून्य काम मात्र हो। आउनुहोस् सत्य बोल्न सुरु गरौँ र आफ्नै नागरिकहरूलाई सत्य भन्न थालौँ। हामी जलवायु परिवर्तनको सामना गरिरहेका छौँ र यसको असर पर्नेछ, अनि हामी यसलाई रोक्न पर्याप्त काम गरिरहेका छैनौँ।’

क्लाइमेट विकमा आशाका किरणहरू अहिलेसम्म ट्रम्प ‘लेम-डक’ (कार्यकाल सकिन लागेका) राष्ट्रपति बन्ने तथ्य र सौर्य तथा वायुजस्ता नवीकरणीय ऊर्जाको निरन्तर वृद्धिमै केन्द्रित छन्। कतिपयका लागि ‘जलवायु’ शब्द नै वर्जित जस्तो बनेको भए पनि, स्वच्छ ऊर्जामा लगानी, विशेष गरी चीनमा, तीव्र गतिमा बढिरहेको छ।

क्यालिफोर्नियाका गभर्नर तथा आगामी राष्ट्रपतीय निर्वाचनका सम्भावित डेमोक्र्याटिक उम्मेदवार गेभिन न्युजमले भने, ‘क्यालिफोर्नियाको अर्थतन्त्र ब्याट्री र घाममा बनेको छ, जुन सस्तो छ भन्ने हामीलाई थाहा छ।’

‘तपाईं घामलाई सञ्चय गर्न सक्नुहुन्छ, हावालाई समात्न सक्नुहुन्छ, होर्मुजको जलडमरूमध्यमा घाम रोकिनेछ कि भनेर तपाईंले चिन्ता लिनुपर्दैन। प्रचुरतासँगै यो झन् झन् सस्तो हुँदै जान्छ।’

न्युजमले स्वीकार गरेअनुसार यो प्रगतिको ठूलो हिस्सा अझै पनि ट्रम्पको छायामा परिरहेको छ। ‘उनले हामीलाई १९औँ शताब्दीमा फर्काउन खोजिरहेका छन्,’ राष्ट्रपति ट्रम्पबारे न्युजमले भने। ‘उनी मूर्खतालाई दोब्बर बनाउँदैछन्।’