होर्मुजपछि हुथी विद्रोहीलाई लाल सागर अवरुद्ध गर्न उक्साउँदै इरान,कच्चा तेल आपूर्तिमा थप समस्या आउने!

एजेन्सी। अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि आक्रमण गरेपछि हाल मध्यपूर्व अशान्त बनेको छ। अहिले विश्वभर नै तेल अभाव र मूल्य बढ्दै गएको छ।पहिलो झट्काको सामना गरिरहेका बेला अब विश्वव्यापी अर्थतन्त्रमा दोस्रो झट्का लाग्ने सम्भावना बढेको छ।

हर्मुजको जलडमरूमको अवरोधले तेलको मूल्यमा तीव्र वृद्धि गरिसकेको छ। ऊर्जा प्रवाहमा असर पारेको छ। तर, यसबीचमा नयाँ र सम्भावित रूपमा बढी अस्थिरता ल्याउने जोखिम देखापरिरहेको छ। यो यमनका इरानसम्बद्ध हुथी विद्रोहीहरूको लाल सागरमा ढुवानी अवरोधको संभावना देखिएको छ।

यदि त्यसो भयो भने दुई सबैभन्दा महत्वपूर्ण समुद्री चोकपोष्टमा एकैसाथ अवरोधहरूको सामना गर्न सक्छ। हालैका सेसनहरुमा मूल्यहरूमा सामान्य गतिशीलता मात्र देखिएको छ। जसले आशा र डरबीचको कमजोर सन्तुलनलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। एकातिर, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले होर्मुजको जलडमरूम नखोलिकनै इरानविरुद्ध सैन्य अभियानलाई अन्त्य गर्न इच्छुक हुन सक्ने रिपोर्टहरूले तत्काल आतंकलाई कम गरेको छ।

तर, भौतिक आपूर्ति अवस्था सामान्य भएको छैन। विश्लेषकहरू भन्छन् मूल्यमा कुनै पनि अर्थपूर्ण सुधारको लागि होर्मुज हुँदै यातायातको पुनःस्र्थापना आवश्यक पर्नेछ। ब्लूमबर्गका अनुसार इरानले लाल सागरमा ढुवानीविरुद्ध नयाँ अभियानको तयारी गर्न हुथीहरूलाई सक्रिय रूपमा प्रोत्साहित गरिरहेको छ।

इरानले लाल सागरमा ढुवानीविरुद्ध नयाँ अभियानको तयारी गर्न हुथीहरूलाई दबाब दिइरहेको छ। युरोपेली अधिकारीहरूका अनुसार इरानले खाडीभन्दा बाहिर आफ्नो लाभ विस्तार गर्न खोजिरहेको छ।

हुथीहरूले पहिले नै इच्छा देखाइसकेका छन्। शनिबार जारी द्वन्द्वको क्रममा पहिलो पटक इजरायलतर्फ उनीहरूको क्षेप्यास्त्र प्रहारले द्वन्द्वमा प्रतीकात्मक प्रवेशको संकेत गर्छ। अझ महत्वपूर्ण कुरा उनीहरूले चेतावनी दिएका छन्। उनीहरूले बाब अलमन्डेब स्ट्रेटबाट गुज्रने जहाजहरूलाई लक्षित गर्न सक्छन्। जुन लाल सागरलाई एडेनको खाडीसँग जोड्ने साँघुरो समुद्री चोकपोइन्ट हो।

सन् २०२३ र २०२५ को बीचमा हुथीहरूले १०० भन्दा बढी जहाजहरूमा आक्रमण गरे जसले गर्दा प्रमुख ढुवानी कम्पनीहरूले दक्षिणी अफ्रिका वरिपरि जहाजहरूको मार्ग परिवर्तन गर्न बाध्य भए। साढे छ हजार किलोमिटर दुरी पार गर्नुपर्यो। अवरोधले लागत बढायो, ट्रान्जिट समय बढ्यो र बीमा प्रिमियममा वृद्धि भयो।

दुई चोकपोइन्ट प्रणालीगत जोखिम

विश्वव्यापी ऊर्जा प्रणालीमा मुट्ठीभर समुद्री चोकपोइन्टहरूमा निर्भरताको अन्तर्निहित जोखिम छ। होर्मुजको जलडमरूम र बाब अलमन्देब तिनीहरूमध्ये दुई सबैभन्दा महत्वपूर्ण हुन्। विशेष गरी साउदी तेल निर्यातको लागि होर्मुज पहिले नै प्रभावकारी रूपमा सीमित भएको कारण लाल सागर एक आवश्यक वैकल्पिक मार्ग बनेको छ।

साउदी अरेबियाले आफ्नो पूर्व–पश्चिम पाइपलाइनमार्फत यान्बुको लाल सागर बन्दरगाहमा ढुवानी बढाएको छ। हालका हप्ताहरूमा ढुवानी बढेको छ। तर, यो समाधान बाब अलमन्देब हुँदै सुरक्षित मार्गमा निर्भर गर्दछ। यदि हुथीहरूले त्यो मार्गलाई अवरुद्ध गर्ने कदम चाले भने परिणामहरू गम्भीर हुन सक्छन्।

विश्वव्यापी समुद्री व्यापारको लगभग १५ प्रतिशत यस साँघुरो करिडोरबाट जान्छ। यसलाई अवरुद्ध गर्नाले तेल मात्र प्रभावित हुँदैन एसिया र युरोपबीचको कन्टेनर ढुवानीमा पनि असर पर्नेछ।

जसले गर्दा आपूर्ति श्रृंखलामा तनाव बढ्नेछ। दक्षिणी लाल सागर र बाब अलमन्डेब स्ट्रेट नजिकै जहाजहरूविरुद्ध हुथीहरूले गरेको कुनै पनि अभियानले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारलाई अझ उथलपुथल गर्नेछ। होर्मुजको अनुपस्थितिमा विश्वव्यापी व्यापार प्रवाह कायम राख्न यो केन्द्रबिन्दु बनेको छ।

जोखिमहरूको बावजुद हुथीहरूले अझै समुद्री आक्रमणहरू गर्न प्रतिबद्ध छैनन्। आन्तरिक विभाजनहरूले उनीहरूको दृष्टिकोणलाई आकार दिइरहेको देखिन्छ। ब्लूमबर्गका अनुसार समूह भित्र कति आक्रामक रूपमा कार्य गर्ने भन्ने बारेमा असहमतिहरू छन्।

अमेरिकी र साउदी अधिकारीहरूका अनुसार हुथीहरू अमेरिकी र साउदी लक्ष्यहरूविरुद्ध तत्काल बढ्दो तनावबाट बच्न खोजिरहेका छन्।

ब्लूमबर्गको रिपोर्टअनुसार, अहिलेको लागि अमेरिकी र साउदी सम्पत्तिहरूमा थप तनाव र आक्रमणहरूबाट बच्न चाहन्छ। २०२५ मा लगातार अमेरिकी हमलाबाट हुथीहरू घाइते भएका थिए।

तैपनि, जोखिमको बाटो स्पष्ट छ। इरानविरुद्ध अमेरिका र इजरायली युद्ध जति लामो समयसम्म चल्छ, हुथीहरूले लाल सागरलाई लक्षित गर्ने सम्भावना त्यति नै बढी हुने अधिकारीहरूले ब्लूमबर्गलाई बताए।

प्रत्यक्ष आक्रमण बिना पनि हुथी कारबाहीको धम्कीले पहिले नै व्यवहारलाई प्रभाव पारिरहेको छ। प्रमुख ढुवानी फर्महरूले मार्गहरूको पुनर्मूल्यांकन गरिरहेका छन् र केहीले बाब अलमन्डेबलाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गर्न थालेका छन्। यसको तत्काल आर्थिक परिणामहरू छन्। गाजा युद्धको समयमा पहिलेका हुथी आक्रमणहरूको समयमा केप अफ गुड होप वरिपरि जहाजहरूको मार्ग परिवर्तन गर्दा ढुवानी समय दुई हप्तासम्म थपियो। यसले इन्धन लागत बढायो।

बीमा बजारहरूले छिटो प्रतिक्रिया दिए र युद्ध जोखिम प्रिमियमहरू बढे जसले गर्दा प्रत्येक यात्रामा उल्लेखनीय लागत थपियो। तर, सन् २०२३ वा २०२४ मा होर्मुजको अवरोधका कारण भन्दा बढी सीमित विश्वव्यापी आपूर्ति त्यस समयमा प्रशस्त तेल भण्डारहरू र वैकल्पिक मार्गहरूले प्रहारलाई कम गरे। आज, होर्मुज पहिले नै अवरोध भएकोले प्रणाली पहिले नै सीमित छ।

भारतलाई लाल सागर झट्काको जोखिम

भारतको लागि जोखिमहरू विशेष गरी धेरै छन्। युरोपसँगको भारतको व्यापारको एक महत्वपूर्ण भाग लाल सागर र सुएज नहर हुँदै जान्छ। बाब अलमान्डेबमा कुनै पनि अवरोधले भारतीय निर्यातकर्ताहरू र आयातकर्ताहरूलाई अफ्रिका वरिपरि ढुवानीहरू परिवर्तन गर्न बाध्य पार्नेछ। जसले गर्दा ट्रान्जिट समय र लागत बढ्नेछ।

ऊर्जाको क्षेत्रमा यसको प्रभाव अझ स्पष्ट हुन सक्छ। भारत मध्यपूर्वबाट हुने आपूर्तिसहित कच्चा तेल आयातमा धेरै निर्भर छ। होर्मुज पहिले नै सीमित भएकोले लाल सागर हुँदै वैकल्पिक मार्गहरू अझ महत्वपूर्ण भएका छन्। त्यहाँ अवरोधले आपूर्तिलाई अझ कडा बनाउनेछ र भूमिगत कच्चा तेलको मूल्य बढाउनेछ।

तेलको उच्च मूल्यले मुद्रास्फीतिमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्नेछ। चालू खाता घाटा बढ्नेछ र पहिले नै घट्दो रुपैयाँमा थप दबाब पर्नेछ। रिफाइनिङ र उड्डयन जस्ता क्षेत्रहरूले तत्काल लागत झट्काको सामना गर्नेछन्। जबकि, उच्च भाडा दरका कारण निर्यात प्रतिस्पर्धात्मकतामा असर पर्न सक्छ।

वास्तवमा, भारत धेरै कारणले प्रभावित हुनेछ। बढ्दो आयात लागत, अवरुद्ध निर्यात मार्गहरू र तेलको मूल्यहरू अझ बढ्दै छ।

इरानको बार्गेनिङ चिप

इरानको दृष्टिकोणबाट हुथीको खतरा केवल एक सैन्य उपकरण मात्र होइन। ब्लूमबर्गले उल्लेख गरेझैं सिपिङ लेनहरू अवरोध गर्ने क्षमताले अमेरिकासँगको कुनै पनि वार्तामा प्रयोग गर्न अर्को बार्गेनिङ चिपको रूपमा काम गर्दछ।

यसले द्वन्द्वमा थप आर्थिक लाभतर्फको व्यापक परिवर्तनलाई प्रकाश पार्छ। हुथीहरू तुरुन्तै बढेनन् भने पनि विकल्पले बजार मनोविज्ञानलाई नै परिवर्तन गर्छ। व्यापारी, बीमाकर्ता र ढुवानी कम्पनीहरूले अब दोहोरो चोकपोइन्ट अवरोधको जोखिममा मूल्य निर्धारण गर्नुपर्छ।

अहिलेको लागि तेल बजारहरू खाडीमा तनाव कम हुने सम्भावनामा केन्द्रित देखिन्छन्। तर, यो द्रुत गतिमा विकसित भइरहेको अवस्था हो। नयाँ जोखिम भनेको युद्ध जारी रहँदा कसरी विस्तार हुन्छ भन्ने हो। लामो समयसम्मको द्वन्द्वले हुथीहरूले इरानी दबाबमा वा आफ्नै रणनीतिक तर्कमा कार्य गर्ने सम्भावना बढाउँछ।

यदि त्यसो भयो भने विश्वले होर्मुज जलडमरू र बाबअल मन्डेबमा एकैसाथ अवरोधको दुर्लभ र खतरनाक परिदृश्यको सामना गर्न सक्छ। यस्तो विकासले तेलको मूल्यलाई मात्र बढाउँदैन, यसले विश्वव्यापी व्यापार, आपूर्ति श्रङखला र मुद्रास्फीतिमा तरंग ल्याउनेछ।