भारत आईटी हब बन्दै, अमेरिकामा काम गरेका प्रोफेसनल धमाधम फर्किन लागेका हुन्?

दशकौँसम्म अमेरिकाले भारतका प्रविधि प्रोफेसनलहरूका लागि अन्तिम गन्तव्यको प्रतिनिधित्व गर्‍यो। उच्च तलब, अत्याधुनिक नवप्रवर्तनमा पहुँच र स्थायी बसोबासको योजनाले इन्जिनियरहरू उत्पादन प्रबन्धकहरू र प्रविधि नेताहरूको पुस्तालाई आकर्षित गर्‍यो। तर, हाल त्यो समीकरणमा परिवर्तन हुन थालेको छ।

लामो ग्रिन कार्ड ब्याकलग, आप्रवासन अनिश्चितता र बदलिँदो करियर गतिशीलताले धेरै भारतीय प्रोफेसनललाई अमेरिकामा आफ्नो दीर्घकालीन भविष्यको पुनर्मूल्यांकन गर्न प्रेरित गरिरहेको छ। साथै, भारत कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) उत्पादन इन्जिनियरिङ, विश्वव्यापी क्षमता केन्द्रहरू र गहिरो प्रविधि नवप्रवर्तनको लागि एक प्रमुख केन्द्रको रूपमा देखा परेको छ। जसले एक दशक अघि मात्र अस्तित्वमा रहेका अवसरहरू सिर्जना गरेको छ।

नतिजा यो हो कि नीति निर्माताहरू र उद्योगका नेतृत्वहरूले बढ्दो रूपमा सोधिरहेको प्रश्न हो। यदि धेरै भारतीय प्रोफेसनल अमेरिकी सपना अब पर्खनुको लायक छैन भनेर निर्णय गरे भने के भारतसँग तिनीहरूलाई फिर्ता ल्याउन रोजगारी, पुँजी र पारिस्थितिक प्रणाली छ? किन केही भारतीय प्रोफेसनलहरूले अमेरिकालाई पुनर्विचार गरिरहेका छन्?

अमेरिका विश्वको सबैभन्दा ठूलो प्रविधि बजार बनेको छ। तैपनि भारतीयहरूले सामना गरिरहेका चुनौतीहरूलाई बेवास्ता गर्न उसलाई गाह्रो भएको छ। एच–१ बी भिसा धारकहरू भारतीयहरूको हो। विभिन्न समूहहरूले अध्ययन अनुमान गरेका छन् कि १० लाख भन्दा बढी भारतीयहरू ग्रिन कार्ड ब्याकलगमा फसेका छन्। धेरै प्रोफेसनलका लागि मुद्दा अब तलब होइन तर निश्चितता हो। सन् २०२० को दशकमा अमेरिका सरेका कामदारहरूले प्रायः ४० को दशकमा पनि स्थायी बसोबासको लागि पर्खिरहेका हुन्छन्। प्रविधि क्षेत्रमा आवधिक रूपमा हुने छोडाइ र आप्रवासन नीतिहरू वरिपरि बारम्बार हुने अनिश्चितताले समीकरणलाई अझ यस पृष्ठभूमिमा भारत एक व्यवहारिक विकल्पको रूपमा उदाइरहेको छ।

यस क्षेत्रका उद्योग विज्ञहरू भन्छ– भारतको प्रविधि परिदृश्य विगत एक दशकमा संरचनात्मक परिवर्तनबाट गुज्रिएको छ। भारत अब केवल कम लागतको प्रतिभा गन्तव्य मात्र रहेन। प्रविधि परिदृश्यमा विगत एक दशकमा संरचनात्मक परिवर्तन आएको छ।

‘भारतमा, विशेषज्ञ, प्रिमियम प्रतिभाको माग निरन्तर बढिरहेको छ। सबै विश्वव्यापी कम्पनीहरूका लागि भारत लागत मध्यस्थताबाट उच्च कुशल प्रतिभा केन्द्रमा परिवर्तन हुँदैछ। तिनीहरूमध्ये धेरैको अहिले भारतमा विश्वव्यापी अनुसन्धान र विकासको लागि क्लाउड र एआई उत्पादन केन्द्रहरू छन्,’ टीमलीज डिजिटलकी प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) नीति शर्माले भनिन्। टीमलिज डिजिटलकाअनुसार, जीसीसी भित्र मध्यमदेखि वरिष्ठ प्रोफेसनलहरूको माग बढेको छ। उदीयमान प्रविधि क्षेत्रहरूमा माग विशेष गरी बलियो छ।

यो परिवर्तनले बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले भारतलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा व्यापक परिवर्तनलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। पहिले मुख्यतया आउटसोर्सिङ गन्तव्य रहेको ठाउँ उत्पादन विकास, विश्वव्यापी अनुसन्धान र उद्यम नवप्रवर्तनको केन्द्र बन्दै गइरहेको छ। टिमलिज डिजिटलका अनुसार, भारतमा हाल १८ सय ५० भन्दा बढी जीसीसीहरू छन्। जसले लगभग २१ लाख ६० हजार व्यवसायिक व्यक्तिहरूलाई रोजगारी दिन्छन्। यो क्षेत्र २०३० सम्ममा २५ सय भन्दा बढी केन्द्रहरूमा बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ। जबकि, २०२७ सम्ममा १२ लाख प्रविधि रोजगारी थपिनेछ र एआई भर्तीको ३०.३५ प्रतिशत हिस्सा ओगट्नेछ।

बैंकिङ, वित्तीय सेवा र बीमा क्षेत्र पनि विशेष प्रविधि प्रतिभाको प्रमुख गन्तव्य बन्दै गएको छ। टिमलिज डिजिटलका अनुसार, जीसीसी प्रतिभाको १९ प्रतिशत बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रहरूले ओगटेका छन्। जबकि एआई र डेटा इन्जिनियरिङले अब सबै नयाँ बैंक तथा वित्तीय संस्था जीसीसीले २९ प्रतिशत प्रतिनिधित्व गर्दछ।

केपीएमजीका अखिलेश तुटेजा जीसीसी भन्दा बाहिर धेरै विस्तारित अवसरहरू देख्छन्।

विकासको लागि सबैभन्दा राम्रो स्थानमा रहेका क्षेत्रहरूमा मुख्य प्राविधिक जनादेश भएका जीसीसी साअस र उत्पादन फर्महरू मूल्य श्रृंखला, फिनटेक, ई–कमर्श र रसद प्रविधि, निर्माण र अटो प्रविधिका साथै नयाँ ऊर्जा कम्पनीहरू समावेश छन्। भारतमा केपीएमजीका ग्राहक तथा बजारका साझेदार तथा राष्ट्रिय नेता तुतेजाले बताए।

भारतको एआई इकोसिस्टम अर्को प्रमुख रोजगारी इन्जिनको रूपमा उदाइरहेको छ। टीमलीजका अनुसार देशको एआई बजार २०२७ सम्ममा १७ अर्ब डलर पुग्न सक्छ। साथै, उद्योगले जेनेरेशन एआई प्रतिभाको आपूर्ति तथा माग अनुपातको सामना गरिरहेको छ। जसले विशेष पेशेवरहरूको लागि बलियो माग सिर्जना गर्दछ।

‘भारतको प्राविधिक रोजगार परिदृश्य सुधार हुँदैछ, विशेष गरी उत्पादन इन्जिनियरिङ, एआईरडेटा, क्लाउड, साइबर र गहिरो प्रविधिमा, यद्यपि हामी भूमिकाहरूमा असमान गहिराइ देख्छौं। वरिष्ठ र कनिष्ठ प्रतिभाको लागि बलियो माग छ, तर मध्यम स्तरका अवसरहरू सीमित छन्,’ तुतेजाले भने।

विशेष गरी नेतृत्व, उत्पादन र विशेष प्रविधि भूमिकाहरूमा विदेशी बजारबाट फर्केका उच्च अनुभवी प्रोफेसनलहरूले आफ्नो सीपको उपयोगको अवसरहरू पाउन सक्छन्। यद्यपि, पारिस्थितिक प्रणाली अझै पनि सबै अनुभव स्तरहरूमा गहिराइको हिसाबले विकसित भइरहेको छ।

भारतले सुविधामा अमेरिकासँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्दैन
भारतको तुलनामा अमेरिकाले पाएको सबैभन्दा ठूलो फाइदा क्षतिपूर्ति नै हो। यद्यपि, उनले क्रयशक्ति र जीवनको गुणस्तरको लागि समायोजन गर्दा तुलना परिवर्तन हुने कुरा उनले उल्लेख गरिन्।

यदि हामीले यसलाई क्रयशक्ति समानता र जीवनको गुणस्तरको लागि समायोजन गर्छौं भने यो संरचनात्मक रूपमा प्रतिस्पर्धी हुन्छ। भारतमा वरिष्ठ स्तरमा क्षतिपूर्तिमा उल्लेखनीय सुधार भएको छ। टिमलिज डिजिटलको अनुमान छ। वरिष्ठ एआई नेताहरू र जीसीसी सीएक्सओहरूले वार्षिक साढे दुई करोड भारु बढी कमाउन सक्छन्। जबकि, मध्यम स्तरका एआई प्रोफेसनलहरूले २२ लाख रुपैयाँदेखि ३५ लाख रुपैयाँसम्म कमाउँछन्।

टुटेजा विश्वास गर्छन् कि ठूलो आकर्षण अझै अमेरिकामा छ।

अमेरिकाबाट फर्केका धेरै प्रोफेसनलहरूले उत्पादनहरू निर्माण गर्ने, प्रविधि व्यवसायहरू स्केल गर्ने, विश्वव्यापी टोलीहरू व्यवस्थापन गर्ने र नवप्रवर्तनको व्यावसायीकरण गर्ने अनुभव ल्याउँछन्। नवप्रवर्तनको अवसर परिवर्तन भएको छ। फर्कने पेशेवरहरू अब कार्यान्वयन भूमिकामा पाइला टेकिरहेका छैनन्। तर, विश्वव्यापी एआई प्लेटफर्महरू निर्माण गरिरहेका छन्। उत्पादन जनादेशको स्वामित्व लिइरहेका छन्।

फर्केकाहरूले उत्पादन मानसिकता, विश्वव्यापी बजार रणनीतिहरू र फ्रन्टियर एआईमा प्रगतिलाई तीव्र बनाउन मद्दत गरिरहेका छन्। यद्यपि,प्रतिभा फिर्ताबाट लाभ उठाउने भारतको क्षमता फराकिलो पारिस्थितिक प्रणालीले गति कायम राख्छ कि राख्दैन भन्ने कुरामा निर्भर गर्दछ।

टीमलिज डिजिटलका अनुसार, अमेरिकामा एक वरिष्ठ जेनएआई इन्जिनियरले वार्षिक डेढलाखदेखि साढे दुई लाख डलर वा सोभन्दा बढी कमाउँछन्। यसको तुलनामा, भारतमा एक समकक्ष प्रोफसनलले वार्षिक लगभग ५८ देखि ६० लाख भारु कमाउँछन्।