मस्कोतर्फ अघि बढ्दै ‘विद्रोही’ सेना, पुटिन सरकारसँग ‘वार्न वार’

रुसी निजी सैनिकहरूको समूह वागनर समूहका प्रमुख येवगेनी प्रिगोजिनले ‘रुसको सैन्य नेतृत्वलाई ध्वस्त पारेर मात्रै अन्त्य हुने’ चेतावनी दिएका छन्। उनले चेतावनी दिनुभन्दा केही घण्टाअघि मात्र रुसले उनलाई ‘सैन्य विद्रोह’ गरेको आरोप लगाएको थियो।

येवगेनी प्रिगोजिनले वागनर समूहका लडाकुहरू युक्रेनी सीमा पार गरी रुसको रोस्तोभ-अन-डोन सहरमा प्रवेश गरेको बताइएको छ। यसैबीच, रुसबाट प्राप्त रिपोर्टहरूका अनुसार येवगेनी प्रिगोजिनले रोस्तोभ-अन-डोन शहरमा रहेको रूसी सेनाको दक्षिणी मुख्यालयलाई नियन्त्रणमा लिएका छन्। एउटा भिडियोमा, येवगेनी प्रिगोजिन हेडक्वार्टरमा प्रवेश गर्दै र त्यहाँ तैनाथ सैन्य कमाण्डरहरूसँग हात मिलाउँदै गरेको देखिएको छ।

येवगेनी प्रिगोजिनले रुसी रक्षामन्त्री सर्गेई शोइगु र जनरल भ्यालेरी गेरासिमोभ आफूलाई भेट्न नआएमा मस्कोतर्फ जाने बताएका छन्।

येवगेनी प्रिगोजिनले भने, ‘हामी यहाँ पुगेका छौं। हामी सेना प्रमुख र सोइगुलाई यहाँ भेट्न चाहन्छौं। उहाँ नआउन्जेल हामी यहाँ बस्नेछौं, रोस्तोभ शहरलाई घेरा हाल्नेछौं र त्यसपछि मस्को जान्छौं।’

वागनर समूहका सैनिक

यसैबीच, मस्कोलाई दक्षिणी प्रान्तहरूसँग जोड्ने महत्वपूर्ण राजमार्ग एमफोर बन्द गरिएको छ। लिपेत्स्क प्रान्तका गभर्नरले यसको पुष्टि गरेका छन्। एमफोर राजमार्गले रोस्तोभ र मस्को जोड्छ। यसपछि येवगेनी प्रिगोजिनले आफ्ना लडाकुहरूलाई अवरोध गरे बाटोमा आउने जे पनि नष्ट गर्ने चेतावनी दिएका छन्। यसैबीच, प्रान्तीय गभर्नरले नागरिकहरूलाई शान्त रहन र घरभित्रै बस्न आग्रह गरेका छन्।

समाचार एजेन्सी रोयटर्सले रोस्तोभको सडकमा तैनाथ वागनर समूहका लडाकुहरूको तस्बिर जारी गरेको छ।

येवगेनी प्रिगोजिनले आफ्ना लडाकुहरूले ‘काफिलामा रहेका सर्वसाधारणमाथि आक्रमण गर्ने’ रुसी हेलिकप्टरलाई खसालेको दाबी गरेका छन्। यद्यपि उनले घटना भएको स्थान भने खुलाएका छैनन्।

वागनर समूह युक्रेन युद्धमा रूसी सेनाको साथमा लड्ने निजी लडाकुहरूको सेना हो। वागनर समूह र रुसी सेनाबीच युद्धमा लड्ने तरिकालाई लिएर तनाव बढ्दै गयो। यस बीच, येवगेनी प्रिगोजिन रूसी सैन्य कमाण्डरहरूविरुद्ध आक्रामक बन्दै गए।

शुक्रबार ६२ वर्षीय येवगेनी प्रिगोजिनले रुसी सेनाले आफ्ना लडाकुहरूलाई लक्षित गरी मिसाइल आक्रमण गरेको आरोप लगाएका छन्। तर, उनले त्यसको प्रमाण भने पेस गरेका छैनन्। उही समयमा, रुसी अधिकारीहरूले यी आरोपहरूलाई अस्वीकार गर्दै ‘गैरकानूनी गतिविधिहरू’ तुरुन्तै बन्द गर्न चेतावनी दिएका छन्।

येवगेनी प्रिगोजिनले रुसको सैन्य नेतृत्वमा हावी रहेको ‘दुष्ट’लाई रोक्न आवश्यक रहेको बताएका छन्। न्यायका लागि अगाडि बढ्ने उनले बताए।

पुटिन र रूसी सेनाको स्थिति
टेलिग्राममा पोष्ट गरिएको अडियो सन्देशमा प्रिगोजिनले भनेका छन्, ‘युक्रेन युद्धमा हाम्रा लडाकुहरूलाई मार्ने र हजारौं सैनिकको मृत्यु गराउनेहरूलाई सजाय दिइनेछ। म विरोध नगर्न अनुरोध गर्छु। हाम्रो विरोध गर्ने जो कोहीलाई खतरा छ र नष्ट गरिनेछ।’

वागनर समूहका प्रमुख येवगेनी प्रिगोजिन।

प्रिगोजिनले यो सैन्य विद्रोह नभएर न्यायका लागि लडाइँ भएको पनि बताएका छन्। ‘राष्ट्रपतिको कार्यालय, सरकार, प्रहरी र रुसी गार्डले पहिलेको जस्तै काम गर्नेछन्। यो सैन्य विद्रोह होइन न्यायको लागि लडाई हो,’ उनले भनेका छन्।

यसैबीच, रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनका प्रवक्ताले राष्ट्रपतिले स्थितिको अनुगमन गरिरहेको र घटनाक्रमको जानकारी लिइरहेको बताएका छन्।

यसैबीच शुक्रबार रातिदेखि राजधानी मस्कोमा सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको छ। सरकारी भवन र यातायात केन्द्रहरूमा सेना तैनाथ गरिएको छ। लिपेत्स्क प्रान्तका गभर्नरले नागरिकहरूलाई दक्षिण यात्रा नगर्न अपील गरेका छन्। लिपेत्स्क युक्रेनको सीमाबाट करिब २८० किलोमिटर र रोस्तोभबाट ५०० किलोमिटर उत्तरमा पर्छ।

यसैबीच, शुक्रबार ट्विट गर्दै रुसी सेनाले भनेको छ, ‘हामी स्थितिको निगरानी गरिरहेका छौं।’

यसैबीच, जनरल सुरोभोयकिनले एक सन्देशमा प्रिगोजिनलाई कारबाही रोक्न र अपील गरेका छन्। जनरल सुरोभोकिन युक्रेनमा रुसी सेनाका उपप्रमुख हुन् र उनले विगतमा प्रिगोजिनको प्रशंसा गरेका थिए।

जनरल सुरोभायकिनले भने, ‘हाम्रो रगत एक हो, हामी लडाकु हौं। हाम्रो देशको लागि कठिन समयमा दुश्मनको हातको कठपुतली बन्नु हुँदैन।’

रुसको संघीय अनुसन्धान एजेन्सी (एफएसबी)ले प्रिगोजिनविरुद्ध रुसविरुद्ध सशस्त्र विद्रोहको आह्वान गरेको आरोप लगाउँदै अनुसन्धान सुरु गरेको रुसी सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएको छ। प्रिगोजिनमाथि रसियामा सैनिक विद्रोह सुरु गरेको पनि आरोप छ।

एफएसबीले वागनर समूहका लडाकुहरूलाई प्रिगोजिनको आदेश पालन नगर्न र उनलाई पक्रन कदम चाल्न भनेको छ।

रुसको रक्षा मन्त्रालयले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै प्रिगोजिनले वागनर समूहका लडाकुहरूमाथि रुसले गरेको आक्रमणबारे सामाजिक सञ्जालमा फैलाएको सबै रिपोर्ट झुटो भएको बताएको छ।

मे महिनाको सुरुमा, प्रिगोजिनले लडाकुहरूको शवको बीचमा उभिएको र वागनर समूहका लडाकुहरूलाई पर्याप्त हतियार उपलब्ध नगरेकोमा रुसका रक्षामन्त्री र सैन्य कमाण्डरहरूको आलोचना गरेको भिडियो सार्वजनिक भएको छ। शुक्रबार उनले सोइगुलाई मार्सल बनाउनका लागि युक्रेनमा युद्ध सुरु भएको दाबी गरेका थिए ।

वागनर समूह
युक्रेनमा वागनर समूहसँग रुसका लागि लडिरहेका हजारौं निजी सैनिकहरू रहेको विश्वास गरिन्छ। हालसालै वागनर समूहका सिपाहीहरूले युक्रेनी सेनाबाट बाख्मुट शहर लिनको लागि लामो समय लडे र रुसको अग्रिममा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले।

वागनर समूहले आफूलाई ‘निजी सैन्य कम्पनी’ भन्न रुचाउँछ। तर अब रुसी सरकारले समूहलाई लगाम लगाउन कदम चालेको देखिन्छ, किनभने यसका प्रमुख येवगेनी प्रिगोजिनले राष्ट्रपति पुटिन विरुद्ध विद्रोह गरेको दाबी गरेका छन्।

वागनर समूह पहिलो पटक सन् २०१४ मा पहिचान गरिएको थियो। त्यसबेला युक्रेनमा रुस समर्थक पृथकतावादी सेनाहरूलाई समर्थन गरिरहेको थियो।

त्यतिबेला यो एक गोप्य समूह थियो, जुन प्रायः अफ्रिका र मध्य पूर्वमा सक्रिय थियो। त्यस समयमा यो समूहमा जम्मा पाँच हजार लडाकुहरू मात्र भएको र तीमध्ये अधिकांश रुसी विशेष बलका सैनिक भएको विश्वास गरिन्छ।

वागनर समूहका लडाकु

बिस्तारै समूहमा लडाकुको संख्या बढ्दै गयो। बेलायतको रक्षा मन्त्रालयले जनवरीमा वागनर समूहले युक्रेनमा करिब ५० हजार लडाकू पठाएको बताएको थियो। रुसले आफ्नो सेनामा भर्ती गर्न कठिनाइको सामना गरिरहेकोले संगठनले २०२२ मा ठूलो मात्रामा भर्ती गरेको मन्त्रालयले जनाएको छ।

अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा परिषदले यस वर्षको सुरुमा युक्रेनमा लडिरहेका वागनर समूहका लडाकुहरूमध्ये ८० प्रतिशत जेलबाट भर्ती गरेको दाबी गरेको थियो।

वागनर समूहका एक पूर्व सैनिकले बीबीसीलाई युक्रेनमा युद्ध हुनुअघि यो समूहमा सामेल भएका मानिसहरू साना गाउँबाट आएको बताएका थिए। उनका अनुसार गाउँमा राम्रो तलब हुने जागिर पाउन गाह्रो थियो। त्यही भएर उनीहरू यो समूहमा आवद्ध भएका हुन्। वागनर ग्रुपमा काम गर्नेहरूले १५०० डलर तलब पाउँथे। कुनै सिपाही रणभूमिमा लड्न गएमा दुई हजार डलर पाउँथ्यो।

यद्यपि रूसमा निजी सेना बनाउन प्रतिबन्ध छ। वागनर समूह सन् २०२२ मा एक कम्पनीको रूपमा दर्ता भउको थियो। यसले सेन्ट पिटर्सबर्गमा नयाँ कार्यालय खोलेको थियो।

रोयल युनाइटेड सर्भिसेज इन्स्टिच्युट थिंक ट्याङ्कका डाक्टर स्यामुएल रमानी भन्छन्- वागनर समूहले रुसी शहरहरूमा बिलबोर्डहरू राखेर लडाकुहरूलाई खुल्ला रूपमा भर्ती गरिरहेको थियो। रूसी मिडियामा देशभक्त संगठनको रूपमा प्रचार गरिएको छ।

रुसले पूर्वी युक्रेनको बाख्मुट सहर कब्जा गर्दा वागनर समूहले यसमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। युक्रेनी सिपाहीहरूका अनुसार वागनर समूहका लडाकुहरूलाई खुला मैदानमा पठाइएको थियो, जसले गर्दा उनीहरूमध्ये धेरै मारिएका थिए।

रूसको रक्षा मन्त्रालयले सुरुमा वागनर समूहको लडाइँमा संलग्नता अस्वीकार गरेको थियो। यद्यपि पछि साहसी र नि:स्वार्थ भूमिका खेलेकोमा उनीहरूको प्रशंसा गर्‍यो।

–बीबीसी हिन्दीबाट