होर्मुजमा नाकाबन्दी लगाउने ट्रम्पको घोषणा, तेलको भाउ बढेर ब्यारेलको १०५ डलर

काठमाडौं। अमेरिका र इरानबीचको वार्ता भंग भएपछि मध्यपूर्वको अवस्थाले खतरनाक मोड लिएको छ। इरानसँगको वार्ता विफल भएपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले होर्मुज जलमार्ग बन्दको घोषणा गरेका छन्।

सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसियलमार्फत उनले होर्मुज नाका बन्दको घोषणा गरेका हुन्। अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था सीएनएन र बीबीसीले राष्ट्रपति ट्रम्पले होर्मुज बन्द गर्ने धम्की दिइरहेको उल्लेख गरेका छन्।

यो महत्वपूर्ण जलमार्ग भएकाले यसअघि उनले बारम्बार इरानलाई बिना शर्त पुनः खोल्न भनिरहेका थिए।

अमेरिकी सेनाले सोमबारबाट इरानका बन्दरगाहहरूमा नाकाबन्दी गर्न सुरु गरिने जनाएको छ। उक्त नाकाबन्दी अमेरिकाको पूर्वीय समयानुसार सोमवार १०ः (१४ः०० जीएमटी) बजेदेखि सुरु हुने बताइएको छ। यद्यपि होर्मुज जलमार्ग हुँदै अन्य देशबाट आवतजावत गर्ने पानीजहाजहरूलाई बाधा नपुर्‍याउने भनिएको छ।

इरानको सबैभन्दा शक्तिशाली हतियार कसरी बन्न पुग्यो होर्मुज जलमार्ग?

तेल ट्यांकररहरूको आवागमन बन्द गर्ने इरानको निर्णयले मध्यपूर्वी कच्चा तेलमा निर्भर केही देशहरूलाई गम्भीर आर्थिक क्षति पुर्याएको छ।

यसले अमेरिकासहित विश्वभर मूल्यहरू बढाएको छ। कच्चा तेलको भाउ बढेर डब्ल्युटीआई क्रुडमा ब्यारेलको १०५ डलर नजिक पुगेको छ।

यस्तै ब्रेन्ट क्रुडमा पनि ब्यारेलको १०२ डलर पुगेको आयल प्राइस डटकमले जनाएको छ।

ट्रम्पले किन पुनः खोल्न चाहेको होर्मुजमा नाकाबन्दी गर्न चाहन्छन्?

इरानले प्रति जहाज २० लाख डलरसम्मको शुल्कको बदलामा केही ट्यांकरहरूलाई बिस्तारै अनुमति दिइरहेको छ। महत्वपूर्ण कुरा, इरानले युद्धभरि आफ्नो तेल यस क्षेत्रबाट भित्र र बाहिर जान अनुमति दिइरहेको छ।

डेटा विश्लेषण फर्म केप्लरका अनुसार, इरानले मार्चसम्म प्रति दिन औसत १८ लाख ५ हजार ब्यारेल कच्चा तेल निर्यात गर्न सफल भएको थियो। अघिल्लो तीन महिनाको तुलनामा प्रति दिन लगभग एक लाख ब्यारेल बढी थियो।

स्ट्रेट बन्द गरेर ट्रम्पले इरानको सरकार र सैन्य अपरेशनहरूको लागि वित्तपोषणको प्रमुख स्रोतलाई काट्न सक्छन्।

यो एउटा यस्तो लिभर हो जुन प्रशासन तान्न इच्छुक छैन।

अमेरिकाले दशकौंदेखि इरानी तेलमाथि पटक पटक प्रतिबन्ध लगाएको छ। सन् २०१८ मा इरान आणविक सम्झौता त्यागेदेखि ट्रम्प प्रशासनले देशको कच्चा तेलको बिक्रीमा रोक लगाएको छ। गत महिना प्रतिबन्ध हटाउने ट्रम्पको निर्णयले धेरै कच्चा तेल मुक्त गरेको छ।

इस्लामाबादमा भएको इरान–अमेरिका शान्ति वार्ता कुनै निष्कर्षमा नपुगी टुंगिएपछि अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले होर्मुज जलमार्गमा तत्कालै लागू हुने गरी नाकाबन्दीको घोषणा गरेका हुन्।

राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत स्पष्ट पार्दै यो मार्गबाट जान खोज्ने हरेक जहाजलाई अमेरिकी सेनाले रोक्ने र विस्तृत जाँच गर्ने बताएका छन्।

विशेषगरी इरानलाई ‘टोल ट्याक्स’ बुझाएका जहाजहरूमाथि कडा निगरानी राखिने बताएका छन्। ट्रम्पका अनुसार, इरानलाई गैरकानुनी रूपमा टोल बुझाउने जहाजहरूलाई सुरक्षित मार्ग दिइने छैन। यसको मुख्य उद्देश्य इरानको आर्थिक मेरुदण्ड कमजोर बनाउन रहेको छ।

अमेरिका कुनै पनि परिस्थितिका लागि तयार रहेको र आवश्यक परेमा युद्ध अन्त्य गर्न निर्णायक कारबाही गर्ने उनले चेतावनी दिएका छन्। होर्मुज जलमार्ग इरानको ठूलो हतियार भएको छ।

इरानको प्रतिक्रिया

इरानले उक्त जलमार्गमा आउने कुनै पनि सैन्य जहाजहरूमाथि कडा व्यवहार गरिने चेतावनी दिएको छ। इरानी संसद्का सभामुखले तेहरान धम्कीका सामु नझुक्ने बताएका छन्।

हालै इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराग्चीले पाकिस्तानमा शान्तिवार्ताको क्रममा अमेरिका र इरान सम्झौतामा पुग्न केही इन्च मात्रै टाढा रहेको बताएका थिए।

तर त्यसपछि तेहरानले अतिवाद, बदलिँदा लक्ष्य र नाकाबन्दी को सामना गर्नुपर्ने स्थिति आयो।