कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ११५ डलर नजिक, नेपालमा महँगी बढ्ने जोखिम

काठमाडौँः अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल ११५ डलर नजिक पुगेपछि नेपालमा पेट्रोलियम पदार्थको आयात लागत र समग्र मूल्यवृद्धिमा दबाब पर्ने जोखिम बढेको छ। पश्चिम एसियामा चर्किएको तनाव र तेल आपूर्तिमा अवरोध हुन सक्ने चिन्ताले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य बढेको हो।

सोमबार ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य प्रतिब्यारेल ११५ डलर आसपास कारोबार भइरहेको छ। पछिल्लो एक सातामा यसको मूल्य ५ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ। ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य पछिल्लो ५२ साताको उच्चतम स्तर ११७.४१ डलर प्रतिब्यारेलको नजिक पुगेको छ।

नेपाल पेट्रोलियम पदार्थको माग पूरा गर्न आयातमा निर्भर रहेकाले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य बढ्दा आयात खर्चमा दबाब पर्न सक्छ। कच्चा तेल तथा प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य लामो समय उच्च रहेमा नेपाल आयल निगमको खरिद लागत बढ्ने र त्यसको असर आन्तरिक बजारको मूल्यमा पर्न सक्ने जोखिम हुन्छ।

इन्धनको मूल्य बढ्दा यातायात तथा ढुवानी खर्च वृद्धि हुन्छ। त्यसले कृषि उत्पादन, औद्योगिक वस्तु र दैनिक उपभोग्य सामग्रीको मूल्यमा समेत दबाब पार्न सक्छ। परिणामस्वरूप समग्र मुद्रास्फीति बढ्ने र आयात खर्च वृद्धि हुँदा विदेशी मुद्रा सञ्चितिमा समेत दबाब पर्न सक्ने देखिन्छ।

एनरिच मनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत पोन्मुडी आरका अनुसार मध्यपूर्वमा जारी तनाव र आपूर्ति अवरोधको चिन्ता कच्चा तेलको मूल्य उच्च रहनुका प्रमुख कारण हुन्। अमेरिकी वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्लूटीआई) क्रुडको मूल्य प्रतिब्यारेल १०१ देखि १०२ डलर आसपास रहँदा ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य ११५ डलर नजिक पुगेको छ।

यसैबीच, विश्व ऊर्जा आपूर्तिका लागि महत्त्वपूर्ण मानिने होर्मुज जलमार्गको सुरक्षालाई लिएर पनि चिन्ता बढेको छ। उक्त जलमार्गबाट विश्वको समुद्री मार्ग हुँदै हुने कच्चा तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) ढुवानीको करिब २० देखि २५ प्रतिशत हिस्सा ओसारपसार हुने भएकाले त्यहाँ हुने अवरोधले विश्व बजारमा आपूर्ति र मूल्य दुवै प्रभावित गर्न सक्छ।

अमेरिकाले सुरक्षा जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै साउदी अरबमा रहेका गैरआकस्मिक सरकारी कर्मचारी र उनीहरूका योग्य परिवारका सदस्यलाई देश छाड्न आदेश दिएको छ। त्यहाँ भएका क्षेप्यास्त्र तथा ड्रोन आक्रमणले ऊर्जा पूर्वाधार र ढुवानी सुरक्षासम्बन्धी चिन्ता थपेको छ।

समाचारमा पश्चिम एसियामा भएका आक्रमण तथा द्वन्द्वका कारण क्षेत्रीय तेल प्रशोधन क्षमताको दैनिक करिब ३० लाख ब्यारेल प्रभावित भएको उल्लेख छ। आपूर्ति अवरोध लम्बिएमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य थप बढ्न सक्ने जोखिम छ।

नेपालमा यसको वास्तविक असर भने अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य कति समय उच्च रहन्छ, पेट्रोलियम पदार्थको खरिद मूल्य, अमेरिकी डलरको विनिमय दर र नेपाल आयल निगमको मूल्य समायोजनमा निर्भर हुनेछ। मूल्यवृद्धि लामो समय कायम रहेमा आयात खर्च बढ्नुका साथै यातायात, उत्पादन र दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा थप दबाब पर्न सक्छ।