के हो गान्धीविरुद्धको मुद्दा? के भन्छन् कांग्रेस-भाजपा?

नयाँदिल्ली- भारतीय कांग्रेस आईका नेता राहुल गान्धीलाई गुजरातको सुरत अदालतले २ वर्ष जेल सजाय सुनाएको छ। चार वर्ष पुरानो मनाहानीसम्बन्धी मुद्दामा गान्धीलाई जेल सजाय सुनाएको हो।

सुरत अदालतको यो फैसलाले भारतीय राजनीतिमा तरंग पैदा गरेको छ। खासमा यो मुद्दा के थियो त? किन दायर भएको थियो मुद्दा? लगायतका विषयमा बीबीसीमा प्रकाशित सामग्रीमा आधारित यो एक रिपोर्ट:

के हो मुद्दा?
नेता राहुल गान्धीले सन् २०१९ को लोकसभा चुनावमा कर्नाटकको कोलारमा आयोजित चुनावी सभालाई सम्बोधन गर्दै मोदीमाथि विभिन्न आरोप लगाएका थिए। उनले भनेका थिए, ‘किन सबै चोरहरूको उपनाम मोदी छ?’

यसरी सार्वजनिक रूपमा प्रधानमन्त्री मोदीलाई समेत लक्षित गरी आरोप लगाएपछि उनीविरुद्ध भारतीय दण्डसंहिताको धारा ४९९ र ५०० अन्तर्गत मुद्दा दर्ता गरिएको थियो। भारतीय दण्डसंहिताको धारा ४९९ ले मानहानीको मुद्दामा अधिकतम दुई वर्षको सजायको व्यवस्था गरेको छ।

राहुललाई दिइएको सजायको प्रतिक्रिया दिँदै कांग्रेस नेता दिग्विजय सिंहले भने, ‘अब मोदीको नाम लिँदा मात्रै सजाय हुन्छ। राहुल गान्धी पछि हट्ने छैनन्। ललित मोदीलगायत देशको पैसा लिएर भाग्ने अरू मोदीहरू पनि छन्। गान्धी तिनीहरूको बारेमा कुरा गरेका थिए।’

सजायको घोषणापछि निवेदक पूर्णेश मोदीले सञ्चारमाध्यमसँग भने, ‘हामी यो निर्णयलाई हृदयदेखि स्वागत गर्छौँ। दुई वर्षको सजायको घोषणामा तपाई सन्तुष्ट हुनुहुन्छ भन्ने प्रश्न होइन, यो सामाजिक आन्दोलनको कुरा हो। समाज, जातिविरुद्ध अभिव्यक्ति दिनु हुँदैन। अरु केही छैन, बाँकी हामी समाजमा बसेर छलफल गर्छौं।’

हिन्दुस्तान टाइम्सको रिपोर्टका अनुसार राहुल गान्धीले १० हजार रुपैयाँ धरौटीमा रिहा हुन पाएका छन्। वर्तमान सांसद भएकाले राहुल गान्धीको सांसद पद अहिले खतरामा छैन। निर्णयलाई चुनौती दिँदै माथिल्लो तहको अदालत जानका लागि गान्धीसँग ३० दिनको समय छ।

राहुल गान्धीका वकिलहरूको टोलीले सुनुवाइको क्रममा राहुल गान्धीले आफ्नो बयानबाट कुनै समुदायलाई चोट पुर्‍याउन नचाहेको बताएको उल्लेख गरेका थिए।

के भन्छ कांग्रेस? के भन्छ भाजपा?
राहुललाई कैद सजाय सुनाइएको र त्यससम्बन्धी मुद्दाबारेमा कांग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खड्गेले गान्धीलाई अदालतले सजाय सुनाउन सक्ने आफूहरूलाई अनुमान पहिल्यै भएको दाबी गरेका छन्।

‘यस्तो फैसलाका विषयमा हामीले पहिले नै अनुमान गरेका थियौं। राहुलले पनि जमानत पाएका छन्,’ उनले भनेका छन्, ‘हामी संविधान अनुसार भविष्यको कार्यदिशा तय गर्नेछौं। बीजेपीले आफूबाहेक सबैलाई औंला उठायो।’

राहुललाई दिइएको सजायको प्रतिक्रिया दिँदै कांग्रेस नेता दिग्विजय सिंहले भने, ‘अब मोदीको नाम लिँदा मात्रै सजाय हुन्छ। राहुल गान्धी पछि हट्ने छैनन्। ललित मोदीलगायत देशको पैसा लिएर भाग्ने अरू मोदीहरू पनि छन्। गान्धी तिनीहरूको बारेमा कुरा गरेका थिए।’

गुजरातका बीजेपी अध्यक्ष सीआर पाटिलले राहुल गान्धीले प्रयोग गर्ने भाषामा कुनै नियन्त्रण नभएको जिकिर गरेका छन्। ‘गान्धीले जसलाई जे पनि भन्न सक्छन्। फलस्वरूप, आज उनीमाथि मुद्दा दर्ता भयो र सजाय भयो,’ उनले भने।

राहुल गान्धीले कर्नाटकको कोलारमा चुनावी र्‍यालीमा प्रधानमन्त्री मोदीलाई निशाना बनाउँदै भनेका थिए, ‘चौकीदार शतप्रतिशत चोर हो।’ पछिल्लो लोकसभा चुनावमा नरेन्द्र मोदीले आफूलाई देश र जनताको ‘चौकीदार’ भनी प्रचारप्रसार गरेका थिए।

केन्द्रीय मन्त्री किरण रिजिजुले राहुल गान्धीले जस्तोसुकै अभिव्यक्ति दिन सक्ने बताए। ‘उहाँको पार्टीले पीडा त भोग्छ तर यो देशको लागि पनि राम्रो कुरा होइन। कांग्रेसका केही नेताहरूले पनि भन्ने गरेका छन्। राहुल गान्धीको मनोवृत्ति, सबै बिग्रिएको छ, उनको पार्टी डुब्दैछ,’ उनको जिकिर छ।

के थियो राहुल गान्धीको भाषण?
सन् २०१९ को लोकसभा चुनाव प्रचारका क्रममा राहुल गान्धीले कर्नाटकको कोलारमा चुनावी र्‍यालीमा प्रधानमन्त्री मोदीलाई निशाना बनाउँदै भनेका थिए, ‘चौकीदार शतप्रतिशत चोर हो।’ पछिल्लो लोकसभा चुनावमा नरेन्द्र मोदीले आफूलाई देश र जनताको ‘चौकीदार’ भनी प्रचारप्रसार गरेका थिए।

र्‍यालीमा राहुलले भनेका थिए, ‘तिमीले ३० हजार करोड रुपैयाँ चोरेर आफ्नो साथी अनिल अम्बानीलाई दिएका छौँ। शतप्रतिशत पैसा चोर्नुभयो। चौकीदार चोर हो। निरव मोदी, मेहुल चोक्सी, ललित मोदी, माल्या, अनिल अम्बानी र नरेन्द्र मोदी- चोरहरूको समूह।’ यसपछि राहुलले व्यंग्य गर्दै भने, ‘मसँग एउटा प्रश्न छ। यी सबै चोरहरूको थर मोदी! नीरव मोदी, ललित मोदी र नरेन्द्र मोदी किन छन्? हामीलाई थाहा छैन, यस्ता मोदीहरू कति आउँछन्?’

के छ गान्धीको बयान?
मुद्दा दायर गरेका वकिलले सुनुवाइपछि सञ्चारमाध्यमलाई राहुल गान्धीले अदालतमा के-कस्ता तर्क दिएका छन् भनी बताएका थिए। राहुल गान्धीलाई आफ्नो गल्ती स्वीकार गरे कि गरेनन् भनेर पनि सोधेका थिए। तर, यसबारे राहुलले आफूले जानाजानी केही नबोलेको र उनको भनाइले याचिकाकर्तालाई कुनै हानी नपुगेको बताए।

यसमा याचिकाकर्ताका वकिलले राहुल गान्धी संसदका सदस्य भएको तर्क गरे, जहाँ सम्पूर्ण देशका लागि कानुन बनाइन्छ। यस्तो अवस्थामा राहुल गान्धीलाई कम सजाय दिइयो भने समाजमा गलत सन्देश जान्छ कि कानून बनाउनेलाई कम सजाय हुन्छ।

राहुल गान्धीका वकिल किरीट पानवालालाई उद्धृत गर्दै समाचार एजेन्सी पीटीआईले भनेको छ, ‘मुख्य न्यायिक मजिस्ट्रेट (सीजेएम) एचएच वर्माको अदालतले गत हप्ता यस मामिलामा दुवै पक्षको तर्क सुनेको थियो। सन् २०२३ को मार्चको मिति दिएको थियो।

राहुल गान्धी बयानका लागि अक्टोबर २०२१ मा सुरत अदालतमा हाजिर भएका थिए।