पाकिस्तानी उच्चपदस्थका उपहार : भुइँकटहर र रोलेक्सदेखि चुरोटको बट्टासम्म

पाकिस्तान सरकारले विगत केही वर्षमा आफ्ना उच्च अधिकारीहरूले पाएका उपहारहरूको सूची सार्वजनिक गरेको छ।

कुनै पनि देशको शक्तिमा बस्ने मानिसले उपहार लिन तथा दिनु/हुँदैन भन्ने मान्यता हुन्छ। तर विशेष पाहुना आएको बेलामा भने उपहार दिने गरिन्छ। यो लेखमा २००२ देखि मार्च २०२३ सम्म पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री, राष्ट्रपति, कर्मचारी, पत्रकार लगायतका उच्च पदस्थ अधिकारीहरूले प्राप्त गरेका उपहारहरूको सूची समावेश छ।

प्रधानमन्त्री शाहबाज सरिफको निर्देशनमा क्याबिनेट डिभिजनको वेबसाइटमा अपलोड गरिएको अभिलेख अनुसार तोषाखाना (उच्च पदस्थले महंगा सामान राख्ने कोठा)मा गाडी, घडी, ल्यापटप, आइफोन, बेडसिट, कफी, श्रीलंकाली चिया र अरेबियन कफीका कप जस्ता वस्तुहरू फेला परेका थिए। ती सबै चिजबिज उपहारमा प्राप्त भएका थिए।

तर, यो सूचीमा कुनकुन देशबाट आएको हो भन्ने भने खुलाइएको छैन। तर तोषाखानाका अधिकारीलाई कति रुपैयाँमा यो वस्तु लिएको र यसको वास्तविक मूल्य कति थियो भन्ने पक्कै पनि बताइएको हुन सक्छ।

सरकारी दस्तावेजका अनुसार उपहार प्राप्त गर्नेहरुमा पूर्व राष्ट्रपतिहरु परवेज मुसर्रफ, आसिफ अली जर्दारी र ममनुन हुसेन, पूर्वप्रधानमन्त्रीहरु शौकत अजिज, युसुफ रजा गिलानी, राजा परवेज अशरफ, नवाज शरीफ, शाहिद खकान अब्बासी र इमरान खान रहेका छन्।

वर्तमान प्रधानमन्त्री शाहबाज शरिफ र राष्ट्रपति आरिफ अल्वीको तोषाखाना रेकर्ड पनि जारी गरिएको छ।

कसले धेरै उपहार पाए?
तोषाखानाको २१ वर्षको रेकर्ड अनुसार सन् २००५ मा पाकिस्तान सरकारका अधिकारीहरूले सबैभन्दा बढी उपहार प्राप्त गरेका थिए। जसको कुल संख्या ४७५ थियो। जहाँ सन् २००६ र २००७ को अवधिमा कुल ३८१ उपहार प्राप्त भएको थियो। यसरी सन् २००४ मा पाकिस्तानको तोषाखानामा ३५० उपहार आएको उल्लेख छ।

यस सूचीका अनुसार पाकिस्तानको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै उपहार पूर्वप्रधानमन्त्री शौकत अजिजले पाएका थिए, जो देशका पहिलो अर्थमन्त्रीसमेत थिए। शौकत अजिज र उनकी श्रीमतीले विदेशी प्रतिनिधिबाट कुल ८ सय ८५ वटा उपहार प्राप्त गरेको उल्लेख छ।

२००६ मा शौकत अजिजले आफ्नो सबैभन्दा महँगो उपहार एक गहना सेटको रूप मा प्राप्त गरेका थिए, जसको लागत अनुमानित ३७ लाख ६४ हजार ५५५ पाकिस्तानी रुपयाँ थियो, तर यसको लागि उनले लगभग ५ लाख ६३ हजार १८४ पाकिस्तानी रुपैयाँ (१५ प्रतिशत) मात्र तिरेका थिए।

सन् २००२ देखिको रेकर्ड अनुसार आसिफ जर्दारीले १८१, नवाज शरीफले ५५, शाहिद खकान अब्बासीले २७, इमरान खानले ११२ र परवेज मुशर्रफले १२६ वटा उपहार तोषाखानाबाट पाएका थिए। वर्तमान सरकारले प्रधानमन्त्री नवाज शरीफलाई तोषाखानाबाट अहिलेसम्म कुनै उपहार नपाएको दाबी गरेको छ र रेकर्ड अनुसार सबै उपहार वजीर–ए–आजम हाउसमा प्रदर्शन गरिएको छ।

सबैभन्दा महँगो उपहार कसले पायो र कसले लियो?
सन् २०१७ देखि २०१८ सम्म प्रधानमन्त्री रहेका शाहिद खकान अब्बासीले २० प्रतिशत रकम तिरेर श्रीमती र छोराले २३ करोडभन्दा बढीको उपहार पाएका थिए। यसमा स्वीस लक्जरी ब्रान्ड हब्लोट, रोलेक्स र ह्यारी विन्स्टनबाट घडी र गहना उपहार सेटहरू समावेश छन्।

२०१८ मा प्रधानमन्त्री भएपछि, इमरान खान र उनकी पत्नी बुशरा बीबीले १४ करोड रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यको ग्राफ (१८ क्यारेट सुन र हिरा घडी) सहित धेरै उपहार प्राप्त गरे, जुन उनीहरूले रकमको २० प्रतिशत तिरेर आफूसँग राखेका थिए।

सन् २००९ मा राष्ट्रपति आसिफ अली जरदारीले १३ करोडभन्दा बढी मूल्यका तीनवटा गाडी उपहार दिएका थिए। यसमा बिएमडब्ल्यु ७६० (सुरक्षा संस्करण, २०८ मोडेल), टोयोटा लेक्सस (सुरक्षा संस्करण) र बिएमडब्ल्यु ७६० (सुरक्षा संस्करण, २००४ मोडेल) कारहरू समावेश थिए। त्यसको बदलामा आसिफ जरदारीले १५ प्रतिशत मात्रै दिए।

सन् २०१६ मा प्रधानमन्त्री नवाज शरीफ र उनकी श्रीमती कुलसुम नवाजले एउटा लक्जरी क्रिस्टोफर क्यारेटको घडी किनेका थिए, जसको मूल मूल्य नौ करोड रुपैयाँभन्दा बढी थियो तर उनीहरूले त्यसको २० प्रतिशत मात्रै तिरेका थिए।

तोषाखानाबाट उपहार संकलन गर्ने विधि के हो?
२००१ को कानून अनुसार, १० हजार रुपैयाँ सम्मको उपहार निःशुल्क लिन सकिन्छ। १० हजारभन्दा बढीको उपहारका लागि सरकारी कर्मचारीले १५ प्रतिशत रकम तिरेर उपहार राख्न पाउने भए पनि २०११ मा यो रकम २० प्रतिशतमा पुर्‍याइएको थियो।

अब, २०१८ को नियम अन्तर्गत, ३० हजार रुपैयाँ सम्मको मूल्य अनुमानित उपहारहरू निःशुल्क प्राप्त गर्न सकिन्छ। तीस हजारभन्दा बढीका उपहारको सट्टामा ५० प्रतिशत रकम अनिवार्य गर्नुपर्ने र ऐतिहासिक महत्त्वका उपहार सरकारी भवनमा प्रदर्शन गर्न निर्देशन दिइएको छ।

शासकले तोषाखानामा जम्मा गरेको उपहार सरकारले बनाएको नियमअनुसार मात्रै बिक्री गर्न पाइन्छ र त्यसका लागि लिलामीमा राख्ने चलन पनि रहेको छ।

भुइँकटहर र आइफोनहरू
२०११ मा एबटाबाद जाँच आयोगका प्रमुख न्यायाधीश सेवानिवृत्त जावेद इकबालले दुई प्याकेट कफी राखेका थिए, जबकि वर्तमान राष्ट्रपति आरिफ अल्वी, अध्यक्ष, सिनेट सादिक संजरानी, ​​आसिफ जरदारी र शौकत अजिज नायबले राइफल र बन्दुकहरू लिएका थिए।

ओछ्यान (बेडसिट) उपहार लिनेहरूमा शौकत अजिज, खुर्शीद कसुरी, ख्वाजा आसिफ, आसिफ जरदारी र इशाक दार लगायतका छन्। बिलावल भुट्टोले २०१३ मा आफ्नो बुबा देशको राष्ट्रपति हुँदा तोषाखानाबाट निःशुल्क फूलदान पाएका थिए।

पूर्व नौसेना प्रमुख जकाउल्लाहले तोषाखानाबाट सस्तो मूल्यमा चार पटक आइफोन र दुई पटक आइप्याड किनेका थिए। पूर्व वायु सेना प्रमुख ताहिर रफिक बटले दुई आइप्याड, निकोन र क्यानन क्यामेरा प्राप्त गरे।

जबकी ख्वाबेको फोन लिनेहररूमा पूर्व नौसेना प्रमुख जकाउल्लाह, पूर्व प्रधानमन्त्रीका विदेश मामिला सल्लाहकार सरताज अजिज, पूर्व राष्ट्रपति ममनून हुसैन, शौकत अजिज र शाहिद खकान अब्बासीका छोराहरू हैदर, नादिर र अब्दुल्लाह सामेल छन्।

अभिलेख अनुसार, ममनुन हुसेनले ड्राई फ्रुट्सका दुईवटा बक्सा सित्तैमा लिएका थिए। रजा रब्बानी, शाह महमूद कुरैशी, नवाज शरीफ शौकत अजिज, परवेज मुशर्रफ, हिना रब्बानी, आसिफ जरदारी र आरिफ अल्वी पनि मिति र चिया सेट प्राप्त गर्नेहरूमा थिए। उनीहरूले खजुर र टी सेट उपहारका रुपमा लिएका थिए।

सन् २०१५ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री नवाज शरीफ, उनकी पत्नी कुलसुम नवाज र छोरी मरियम नवाजले भुइँकटहरको बाकस लिएका थिए। जसका लागि उनीहरूले कुनै रकम तिरेनन्। २०१५ मा फेरी नवाज शरीफ र कुलसुम नवाजले भुइँकटहरको बाकस पाएका थिए।

(बीबीसी उर्दूमा प्रकाशित यो सामाग्री बीबीसी हिन्दीबाट भावानुवाद गरिएको हो।)