बंगलादेश ऐतिहासिक चुनावी मोडमा, शेख हसिनाको पार्टीलाई प्रतिबन्ध

ढाका: सन् २०२४ जुलाईको जनआन्दोलनपछि लामो समयदेखि प्रधानमन्त्री रहँदै आएकी शेख हसिनाको पदच्युतिपछि बंगलादेशमा हुन लागेको पहिलो राष्ट्रिय निर्वाचनका लागि बिहीबारदेखि चुनावी प्रचार सुरु भएको छ।

फेब्रुअरी १२ मा हुने निर्वाचनलाई लक्षित गर्दै राजधानी ढाका लगायत देशका विभिन्न स्थानमा प्रमुख राजनीतिक दलहरूले चुनावी सभा तथा र्‍याली गरेका छन्। यो निर्वाचनलाई बंगलादेशको इतिहासकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण मानिएको छ, किनकि यो शेख हसिनाको पतनपछि अन्तरिम सरकारको नेतृत्वमा हुन गइरहेको छ र यसमा मतदाताहरूले प्रस्तावित राजनीतिक सुधारबारे पनि निर्णय गर्नेछन्।

नोबेल शान्ति पुरस्कार विजेता मोहम्मद युनुसको नेतृत्वमा रहेको अन्तरिम सरकारले स्वतन्त्र र निष्पक्ष निर्वाचन गराउने प्रतिबद्धता जनाए पनि, शेख हसिनाको पूर्व सत्तारुढ दल अवामी लिगलाई प्रतिबन्ध लगाइएपछि प्रश्नहरू उठेका छन्। अवामी लिग र बंगलादेश नेशनलिस्ट पार्टी (बीएनपी) ऐतिहासिक रूपमा देशको निर्वाचन राजनीतिमा प्रभावशाली रहँदै आएका दल हुन्।

देशको शान्ति–सुरक्षा अवस्थाबारे पनि चिन्ता व्यक्त गरिए पनि सरकारले निर्वाचन शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न गराइने दाबी गरेको छ।

हसिना सन् २०२४ अगस्ट ५ मा भारत प्रस्थान गरेको तीन दिनपछि युनुसले अन्तरिम सरकारको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। त्यसअघि भएको हिंसात्मक दमनमा सयौँ प्रदर्शनकारी तथा अन्य व्यक्तिको ज्यान गएको थियो।

अवामी लिग निर्वाचनबाट बाहिरिएपछि, इस्लामवादी दल जमात–ए–इस्लामीको नेतृत्वमा रहेको १० दलीय गठबन्धन आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने प्रयासमा छ। जमात–ए–इस्लामीले बंगलादेशको धर्मनिरपेक्ष आधारलाई चुनौती दिने धारणा राखेको आरोप लगाउँदै धर्मनिरपेक्ष समूहहरूले लामो समयदेखि आलोचना गर्दै आएका छन्। जनआन्दोलनका विद्यार्थी नेताहरूले गठन गरेको नयाँ दल ‘नेशनल सिटिजन पार्टी’ (एनसीपी) पनि उक्त गठबन्धनमा सामेल छ।

पूर्व प्रधानमन्त्री खालिदा जियाका छोरा तथा बीएनपी अध्यक्ष तारिक रहमानलाई आगामी प्रधानमन्त्रीका प्रमुख दावेदारका रूपमा हेरिएको छ। उनकी आमा, जसको गत महिना निधन भएको थियो, उनको राजनीतिक विरासतका कारण बीएनपीलाई बलियो जनसमर्थन मिल्दै आएको छ। रहमान १७ वर्षको निर्वासनपछि गत महिना बेलायतबाट बंगलादेश फर्किएका हुन्।

रहमानले बिहीबार उत्तरपश्चिमी सहर सिलेटमा आयोजित र्‍यालीलाई सम्बोधन गर्दै आफ्नो चुनावी अभियान सुरु गर्दैछन्। उनी आगामी दिनहरूमा अन्य विभिन्न जिल्लाहरूको भ्रमण गर्ने कार्यक्रम छ। जमात–ए–इस्लामी र एनसीपीले राजधानी ढाकाबाट आफ्नो चुनावी अभियान सुरु गर्ने तयारी गरेका छन्।

निर्वाचनसँगै ‘राष्ट्रिय चार्टर’ सम्बन्धी जनमतसंग्रह पनि हुनेछ। अन्तरिम सरकारले यसलाई सुधारमा आधारित नयाँ राजनीतिक दिशाको रूपमा प्रस्तुत गर्दै चार्टरको समर्थनमा मतदान गर्न आग्रह गरिरहेको छ। गत वर्ष दर्ता भएका ५२ राजनीतिक दलमध्ये २५ दलले उक्त चार्टरमा हस्ताक्षर गरेका थिए। अवामी लिगले यस प्रस्तावको विरोध गरेको थियो भने केही अन्य दलहरूले हस्ताक्षर गर्न अस्वीकार गरेका थिए।

सन् २०२४ जुलाईमा सुरु भएको जनआन्दोलनको नामबाट राखिएको ‘जुलाई राष्ट्रिय चार्टर’ हाल बाध्यकारी छैन। तर यसको समर्थकहरू जनमतसंग्रहमार्फत यसलाई कानुनी रूपमा बाध्यकारी बनाउँदै संविधानको हिस्सा बनाउनुपर्ने बताउँछन्। बंगलादेशमा संविधान संशोधन गर्ने अधिकार केवल संसद्लाई मात्र छ।

अन्तरिम सरकारका अनुसार यो चार्टरले सत्ताको अत्यधिक केन्द्रीकरण रोक्न जाँच–सन्तुलनको व्यवस्था गर्नेछ। यसमा राष्ट्रपतिको अधिकार बढाएर शक्तिशाली प्रधानमन्त्री प्रणालीलाई सन्तुलनमा ल्याउने प्रस्ताव, सांसदका लागि कार्यकाल सीमा, हितको द्वन्द्व रोक्ने व्यवस्था, साथै धनशोधन र भ्रष्टाचार नियन्त्रणका उपायहरू समावेश छन्।