फलाम प्रशोधन प्लान्ट राख्न धौवादीमा ईआईए सुरु, दैनिक १५०० टन बिलेट उत्पादन हुने

काठमाडौँ: सरकार स्वामित्वको धौवादी फलाम कम्पनी लिमिटेडले फलाम प्रशोधनका लागि प्लान्ट स्थापना गर्न लागेको छ। फलाम उत्पादन प्लान्ट राख्न धौवादीले वातावरणीय प्रभाव मुल्यांकन प्रतिवेदन (ईआईए) प्रतिवेदन तयारी अघि बढाएको छ। ईआईएका लागि क्षेत्र निर्धारण गर्न सर्वसाधारणबाट सुझाव मागेको छ।

नवलपुरको हुप्सेकोट गाउँपालिका वडा नम्बर ५ पाँग्रेघाटमा फलाम प्रशोधन प्लान्ट स्थापना हुने भएको छ। स्वदेशी कच्चा पदार्थलाई प्रशोधन गरिसकेपछि फलामलाई कावासोती नगरपालिका वडा नम्बर १ स्थित लोकाह खोलाबाट ५०० पश्चिममा डिआरआई इलेक्ट्रिक आर्क फर्नेस विधिबाट दैनिक १५०० टन कच्चा स्टील (बिलेट) उत्पादन गर्ने उद्देश्यले यस आयोजना प्रस्ताव गरिएको कम्पनीले जनाएको छ।

फलाम खानी नवलपुरको हुप्सेकोट गाउँपालिका र कावासोती नगरपालिकामा छ। कम्पनीले धौवादीमा रहेको फलाम खानी उत्खननसम्बन्धी योजना तयार गरेको छ।

कम्पनीले ४१ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएको फलाम खानीबाट ९ करोड ६० लाख टन धाउ फलाम उत्खनन गर्न सकिने योजनासहितको प्रतिवेदन खानी तथा भूगर्भ विभागमा बुझाएको छ। उक्त क्षेत्रमा नौ करोड ९० लाख टन फलाम रहेकामा नौ करोड ६० लाख टनमात्र उत्खनन गर्न सकिने बताइएको छ।

खानी क्षेत्रलाई धौवादी पोखरी ब्लक र दुर्लुङ ब्लक गरी दुई भागमा विभाजन गरिएको छ। धौवादी पोखरी ब्लक २५ वर्ग किलोमिटर तथा दुर्लुङ ब्लक १६ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएको छ।

उक्त योजना स्वीकृत भएपछि कम्पनीले फलामको भण्डारसम्बन्धी थप अनुसन्धान तथा उत्खनन कार्य अघि बढाउने जनाएको छ। खानी सञ्चालन सार्वजनिक निजी साझेदारी (पीपीपी) मोडलमा लैजाने तयारी गरिएको छ। नेपालमा फलामको व्यावसायिक उत्पादन गर्ने उद्देश्यले सरकारी तवरबाट कम्पनी स्थापना भएको हो।

हाल भइरहेको फलाम आयात घटाउन सरकारले मुलुकमै फलाम उत्खनन गर्ने भएको हो। खानी तथा भूगर्भ विभागले गण्डकी प्रदेशको नवलपरासी (पूर्व) मा पर्ने हुप्सेकोट गाउँपालिका–५ को पश्चिम नाम्जाकोटदेखि पूर्वी धौवादी क्षेत्रमा अध्ययन गर्दा फलाम रहेको तथ्य फेला परेपछि उत्खनन गर्ने भएको हो।

अध्ययनका क्रममा धौवादीको १० किलोमिटर क्षेत्रमा ठूलो परिमाणमा फलाम खानी पत्ता लागेको थियो। २०७६ भदौ ४ गते मन्त्रिपरिषद् बैठकबाट निर्णय गरी ‘धौवादी फलाम कम्पनी लिमिटेड’ स्थापना गरिसकेको छ। उक्त कम्पनी वि.सं.२०७६ असोज ९ गते कम्पनी रजिस्ट्रार कार्यालयमा कम्पनी दर्ता भई सोही वर्षको फागुनदेखि सञ्चालमा छ।

भारतको एम एण्ड दस्तुर, एस आर के र नेपालको जेड कम्पनीले आठ महिना लगाएर फलाम खानी बारे अध्ययन गरेको छ। उक्त अध्ययन प्रतिवेदनमा वि.सं.२०८४ देखि फलाम उत्पादन गर्न सकिने देखाएको छ।

धौवादी फलाम खानीमा आधारित आइरन/स्टिल उद्योग स्थापनाका लागि विस्तृत सम्भाव्यता अध्ययन भई अन्तिम प्रतिवेदन प्राप्त भइसकेको कम्पनीले जनाएको छ।

अध्ययनले आइरन/ स्टिल उत्पादन गर्न आर्थिक र प्राविधिकरुपमा सम्भव देखाएको छ। आगामी दिनमा माइनिङ सेस्मिक (उत्खनन गर्दा हुने कम्पन), ईआईए र विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन तयार गरी उत्पादनतर्फ लागिने कम्पनीले जनाएको छ।

५१ अर्ब लगानी हुने

अध्ययनले परियोजनाको लागत ५१ अर्ब २५ करोड लाग्ने प्रक्षेपण गरेको छ। उक्त लगानी असुल भई कम्पनी नाफामा जान सात वर्ष लाग्ने प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।

कम्पनीले उद्योगको लागि पूर्वी नवलपरासीको कावासोती र देवचुली नगरपालिकाको लोकाहा क्षेत्रमा जग्गा प्राप्ति प्रक्रिया अघि बढाइसकेको छ।

धौवादी फलाम खानीबाट निकाल्न सकिने परिमाण र गुणस्तरका बारेमा सरकारले यसअघि चीनको सिचुआन इन्स्टिच्युट अफ मेटालोजिकल जियोलोजी एन्ड एक्स्प्लोरेसन छेन्दुमा पाँच टन फलाम परीक्षणका लागि पठाएको थियो।

चिनियाँ प्रयोगशालाले उक्त खानीमा औद्योगिक उत्पादन गर्न सकिने फलाम रहेको पुष्टि भएको जनाएको थियो। सुरुमा ४५ प्रतिशत निजी र ५५ प्रतिशत सरकारले लगानी गर्ने तय भए पनि लगानीको ढाँचा टुंगो लागेको छैन।

आइरन/स्टिल उत्पादन क्रममा उद्योगको डिआरआई (डाइरेक्ट रिड्युस आइरन) प्लान्टबाट करिब ७० मेगावाट विद्युतसमेत उत्पादन हुने अध्ययनले देखाएको छ। धौवादी क्षेत्रमा फलाम उत्पादन भएमा २० देखि २५ प्रतिशत व्यापार घाटा प्रतिस्थापन गर्न सकिने कम्पनीले जनाएको छ।