कतारी राजालाई स्वागत गर्ने भाषा भद्रगोल

काठमाडौँ– कतारका राजा शेख तमिम बिन हमाद अल थानीको दुईदिने नेपाल भ्रमण मंगलबार सुरु हुँदै छ। मंगलबार साँझ ५ बजे नेपालस्थित त्रिभूवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा अवतरण गर्ने राजालाई स्वागत गर्न राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेल आफैँ जाँदैछन्। कतारी राजा नेपाल अवतरण गर्न दिनमा सार्वजनिक बिदासमेत दिइएको र राष्ट्रपति पौडेल आफैँ विमानस्थल जाने निश्चित हुनुले कतारी राजाको भ्रमणलाई नेपालले उच्च महत्त्व दिएको पुष्टि गर्छ।

राजा अल थानीको स्वागतमा राजधानी काठमाडौँका चोकहरूमा स्वागतद्वार निर्माण गरिएको छ। तर ती स्वागतद्वारहरूमा लेखिएको भाषा भने ‘लज्जाजनक’ भएको भन्दै टिप्पणी सुरु भएको छ। निर्माण गरिएका थुप्रै स्वागतद्वारमध्ये एक स्वागतद्वारमा ‘कतारका मौसूफलाई हार्दिक स्वागत छ!’ लेखिएको छ। तर यो प्रयोग गलत छ।

‘मौसूफ’ भन्ने कुनै पद नभएकाले गलत अनुवाद गरिएको त्रिभुवन विश्वविद्यालयका अंग्रेजी केन्द्रीय विभागका अध्यापक महेश पौड्याल बताउँछन्। ”मौसूफ’ भन्ने कुनै पद छैन। तसर्थ अनुवाद गलत छ। नेपालीमा राजा या अमिर लेख्नु पर्ने थियो,’ उनले भने।

नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानले निकालेको बृहत् नेपाली शब्दकोष (दसौँ संस्करण)का अनुसार ‘मौसूफ/मौसुफ’ अरबी शब्द हो। विशेषणका रूपमा यसको अर्थ ‘प्रंशसा गरिएको वा तारिफ गरिएको’ भन्ने हुन्छ भने सर्वनामका रूपमा ‘राजा वा राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने सम्मानबोधक शब्द’ हो। यसरी हेर्दा ‘मौसूफ’ शब्दको अर्थ राजा वा राजपरिवारका सदस्यका लागि सम्मानार्थी सर्वनाम (उहाँ) मात्र हो। यसले कनै नामपदको अर्थ व्यक्त गर्दैन।

त्रिवि नेपाली केन्द्रीय विभागका पूर्वप्रमुख प्राडा खगेन्द्रप्रसाद लुइँटेलले पनि मौसुफ/मौसूफ शब्द राजा वा राजपरिवारका लागि सम्मानबोधक शब्द मात्र हो। ‘मौसूफ भनेको अरबी भाषाको उच्च आदरार्थी शब्द हो। सर्वनामको रूपमा प्रयोग हुन्छ,’ डा लुइँटेलले भने, ‘राज वा राजपरिवारका सदस्यका लागि अति-उच्च आदरार्थी सर्वनामका रूपमा प्रयोग गर्ने चलन छ। राजा वा राजपरिवारका सदस्यका लागि भनिने सर्वनाम शब्दले पद भने जनाउँदैन।’

राज्य पक्षबाट हुने भाषिक कमजोरी न्यूनीकरणका लागि आफूहरूले अभियान चलाएर हरकार्यालयमा नेपाली भाषाविद् राख्नुपर्छ भनेर माग राखेको पनि उनले स्मरण गरे। तर सरकारले कुनै सुनुवाइ नगरेकाले यस्ता गल्तीहरू दोहोरिइरहेको उनको भनाइ छ।

नेपाल सरकार शिक्षा मन्त्रालयअन्तर्गत शिक्षा तथा मानव स्रोत विकास केन्द्रका नेपाली विषयविशेषज्ञ डा गणेशप्रसाद भट्टराईले कतारी राजाका लागि भन्न खोजिएको ‘मौसुफ’ उपयुक्त नभएको बताए। ‘मौसुफ शब्दले राजा भन्ने अर्थ दिँदैन,’ उनले भने, ‘यो त अलि मिलेन।’

नेपाली भाषामा मात्र होइन, कतारी राजाका लागि बनाएको स्वागतद्वारमा अंग्रेजी भाषामा लेखिएका शब्दहरू पनि गलत छन्। कतारी राजालाई ‘अमिर’ भन्ने गरिएको छ। यसको अंग्रेजी रुपान्तरणको हिज्जे ई-एम-आई-आर (Emir) हुनुपर्ने हो। तर कतिपय स्थानमा ‘ए-एम-आई-आर (Amir) लेखिएको छ। केही स्थानमा ई-एम-आई-आर (Emir) लेखिएको छ। ‘अमिर शब्दलाई अंग्रेजीमा लेख्दा त्यसको हिज्जे ई-एम-आई-आर (Emir) लेख्नुपर्ने हो। स्वागतद्वारहरूको भाषा र पदमा समेत एकरूपता छैन। यो गम्भीर कमजोरी हो,’ अंग्रेजी विभागका अध्यापक पौड्यालले भने।