२३ वर्षपछि बाघजात्रा ब्युँताउदै छ पोखरा

पोखरा- पर्यटन सँगसँगै कला र सांस्कृतिको पनि एउटा केन्द्र हो पोखरा। विभिन्न जातजातिको बसोबास रहेको पोखरामा आ-आफ्नै संस्कार र संस्कृति छन्। संस्कृति र संस्कारअनुसार विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रमले पनि पोखरालाई थप जीवन्त बनाउन सहयोग गरेका छन्। गाईजात्रा, माघेजात्रा, भैरव जात्रालगायतका सम्पदाले प्राकृतिक रूपमा सुन्दर पोखरालाई सांस्कृतिक रूपमा समृद्ध बनाइराख्ने प्रयास गरेको छ।

पुरानो बजार क्षेत्रमा नेवारी समुदायको बसोबास बढी छ। नेवारी समुदायले जात्रापर्वलाई विशेष महत्त्व दिने नै भयो। तर लामो समय बाघजात्रा प्रदर्शन हुन सकेन। सांस्कृतिक सम्पदा बचाएर राख्नुपर्ने चेतका कारण २३ वर्षपछि भएपनि पोखरामा बाघजात्रा मनाउने जमर्को थालिएको छ। २०५७ सालमा तीन दिनसम्म मनाइएको बाघजात्रा त्यसपछि हुन सकेको थिएन। यसपालिदेखि भने भैरवनाच र बाघजात्रा ३/३ वर्षको अन्तरालमा गर्ने गरी यस वर्ष बाघजात्रालाई पुनर्जीवन दिन लागिएको जात्रा आयोजक समितिका सचिव सुनील उलकले बताए।

बाघजात्रा निकाल्दा ९० देखि एक सय जनासम्म जनशक्ति आवश्यक पर्ने तयारी समितिका संयोजक जवाहरलाल श्रेष्ठले जानकारी दिए। उनका अनुसार बाघजात्रामा राजारानी, मन्त्री, घोडासहित सेना, प्रहरी र जनता पनि पात्रका रुपमा समावेश हुन्छन्। भैरवनाच संरक्षण समितिका अध्यक्ष तीर्थमान प्रधानाङ्गले लाखेजात्रा, घोडाजात्रा र माघेजात्राको संयुक्त रुप बाघजात्रा भएको बताए।

०५७ सालमा तीन दिनसम्म मनाइएको बाघजात्रा त्यसपछि हुन सकेको थिएन। यसपालिदेखि भने भैरवनाच र बाघजात्रा ३/३ वर्षको अन्तरालमा गर्ने गरी यस वर्ष बाघजात्रालाई पुनर्जीवन दिन लागिएको जात्रा आयोजक समितिका सचिव सुनील उलकले बताए।

तयारी समिति सदस्य दीपेन्द्र श्रेष्ठले बाघजात्रा रैथाने र मौलिक जात्रा भएको बताए। उनले भने, ‘यो कुनै जाति विशेषको जात्रा होइन, बरु सम्पूर्ण पोखरेलीको हो। त्यसैले यसलाई सबै पोखरेली मिलेर सफल पारौं, यसलाई जीवन्त राखौँ।’ बाघजात्रामा पनि भैरव नाचकै गुरु कृष्णदेव प्रधानाङ्गले प्रशिक्षण गराउने समितिले जनाएको छ।

आगामी भदौ १८, १९ र २० गते बाघजात्रा निकाल्ने तयारी गरिएको मूल आयोजक समितिका सचिव सुनील उलकले जानकारी दिए। खर्चिलो हुने बाघजात्राका लागि पोखरा महानगरपालिकादेखि वडासम्मले सहयोगको प्रतिबद्धता जनाएका छन्। शनिबार गरिएको बाघजात्रा तयारीसम्बन्धी छलफल कार्यक्रममा पोखरा महानगरपालिकाका कार्यवाहक प्रमुख मोतीराज तिमिल्सिनाले बाघजात्रा पोखरेलीको गौरव भएकाले यसको संरक्षणमा हुन लागेको जात्रालाई सफल बनाउन महानगरले सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाए। बहुजाति र बहुभाषी देशका संस्कार र संस्कृति गौरवपूर्ण छन्,’ उनले भने, ‘तर पछिल्लो समय धर्मसंस्कृतिलगायतका सम्पदा लोपोन्मुख अवस्थामा छन्, त्यसलाई पुस्तान्तरण गर्नुपर्छ। त्यसका लागि नयाँ पुस्तालाई तयार गर्न यस्ता जात्राहरु प्रदर्शन हुनुपर्छ।’

पोखरा–२ का वडाध्यक्ष दीवसमान प्रधानाङ्गले संस्कृति सम्पति भएकाले यसलाई जोगाउन वडाले सहयोग गर्ने बताए। ‘आर्थिकको चिन्ता नलिनुस् हामी सहयोग गर्छौं, तपाईंहरु तयारी थाल्नुस्,’ जात्रा आयोजक समितिलाई उनले हौसला दिए। पोखरा–३ का वडाध्यक्ष प्रकाश उदासले जात्राका लागि जात्राजस्तो नभई सुसंस्कृत हुनुपर्ने बताए। बाघजात्रा पहिचानसँग जोडिएको सांस्कृतिक सम्पदालाई सम्पदाकै रूपमा पुनर्जीवन दिनुपर्ने बताए।

पोखरा–११ का वडाध्यक्ष प्रेम कर्माचार्यले युवा डिढीले बिर्सिसकेको संस्कृति ढिला भएपनि हुन लागेकोमा खुशी व्यक्त गरे। पोखरा–२३ का वडाध्यक्ष रामकाजी गुरुङले लोपोन्मुख संस्कृति ब्युँताउन लागेकोमा धन्यवाद दिँदै त्यसका लागि वडाले सहयोग गर्ने आश्वासन दिए। ‘संस्कार, संस्कृति पहिचान हो। यो बिर्सियौं भने पहिचान मेटिन्छ। त्यसैले संस्कृतिको सबै मिलेर जगेर्ना गर्न जरुरी छ,’ उनको आह्वान छ।

नेवा खलः कास्कीका अध्यक्ष अशोक पालिखेले पोखरा पर्यटनसँगै संस्कृतिको सहर भएको बताए। पर्यटक प्रकृतिसँगै संस्कृति हेर्न आउँछन्,उनले भने, ‘बाघजात्रा नेवारको मात्र होइन, पोखरेलीको हो त्यसैले यसलाई सबै मिलेर जोगाउनुपर्छ।’

पोखरा उद्योग वाणिज्य संघका उपाध्यक्ष उत्तममान बुद्धाचार्यले बाघजात्रा सांस्कृतिक सँगै व्यापारिक प्रवर्द्धनका लागि निकालिने भएकाले यसको महत्त्व उत्तिकै रहेको बताए। उनले पनि बाघजात्रा निकाल्नका लागि निजी क्षेत्रले दिल खोलेर सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाए। नेवा मिस पुचःकी अध्यक्ष संगीता बज्राचार्यले जात्रा आयोजनाका लागि आफूहरु दिनरात खटिन तयार रहेको बताइन्।