अर्गानिक मकैको माग बढ्दो, खेती भने जोगाउनै मुस्किल

बाजुरा: बाजुरामा उत्पादित अर्गानिक मकैको माग बढ्दै गएको छ। पछिल्लो समय यहाँका नौवटै स्थानीय तहमा उत्पादित मकैको माग देशका ठूला शहरमा बढ्न थालेको हो।  बाजुराका अधिकांश गाउँ बस्तीमा मकै खेती राम्रो उत्पादन हुने गरेको छ।

मकै राम्रो उत्पादन भए पनि खेती भने जोगाउनै मुस्किल हुने गरेको छ। जङ्गली जनावर बाँदरका कारण मकैखेती सखाप हुँदै आएको हो। मकै अन्य बालीहरू भन्दा धेरै खपत हुने बालीको रूपमा पर्छ। खच्चरहरूलाई दाना खुवाउनदेखि विभिन्न परिकार, तेल, इन्धन, चिनी, रक्सी बनाउन यसको प्रयोग गर्ने गरिन्छ। पहिले बाजुराका कृषकहरूले कमै मात्रामा खेती गर्थे। तर पछिल्लो समय मकैको महत्त्व, माग बढ्दै गएकोले अधिकांश कृषकहरूले मकै बालीमा जोड दिँदै आएका छन्।

पहिले धेरै खेती नगर्ने यहाँका किसानले पछिल्लो समय मकै खेतीमा जोड दिएको बडीमालिका नगरपालिका ७ का स्थानीय लोकराज पाध्यायले बताए। पछिल्लो समय अर्गानिक मकैको माग बढ्न थालेपछि मकै खेतीमा किसानको चासो बढेको पाध्यायको भनाइ छ। मकै खेतीको विस्तारमा जोड दिएपनि लगाएको बाली जोगाउन मुस्किल हुने गरेको पाध्यायले बताए। बाँदरको आतंकका कारण खेती जोगाउन अप्ठ्यारो हुने गरेको छ। बाँदरको आतंक नियन्त्रण गर्न सम्बन्धित निकायले बाँदर धपाउने मेसिन उपलब्ध गराएको खण्डमा सहज हुने यहाँका कृषकहरूको भनाइ छ।

कृषि ज्ञान केन्द्र बाजुराका अनुसार यहाँको कुल जमिनको एक हजार ३५० हेक्टर जमिनमा मकै खेती गर्ने गरिन्छ। जसमा ५०.२५ मेट्रिक टन मकै उत्पादन हुने गरेको छ । त्यस्तै १.५ मेट्रिक टन मकैको उत्पादकत्व रहेको कृषि ज्ञान केन्द्र बाजुराका प्रमुख जसिराम साहनी बताए। कृषि ज्ञान केन्द्र बाजुराले यहाँका कृषकहरूलाई उन्नत जातको मकै बीउ वितरण समेत गर्ने गरेको छ। उन्नत जातको मकैको बिउ वितरणले यहाँका कृषकहरूलाई मकै खेतीमा थप आकर्षित गरेको कृषि ज्ञान केन्द्र बाजुराले जनाएको छ।

मकैको खेती नेपालको सबै क्षेत्रमा गरिने भए पनि यसको ७०.४२ प्रतिशत क्षेत्रफलमध्ये पहाडी भागमा (समुद्री सतहदेखि ९००—१८०० मि. उचाइसम्म) रहने गरेको छ। मकै बाली नेपालको कुल खाद्यान्न उत्पादनमा करिव २४ प्रतिशत योगदान पुर्‍याउने धान पछिको दोस्रो महत्वपूर्ण खाद्य बालीको रूपमा परिचित छ । मकैमा (प्रोटिन, कार्वोहाइड्रेट, भिटामिन ए, भिटामिन ई) प्रचुर मात्रामा उपलब्ध हुनुका साथै खाद्यान्नका लागी मात्र नभई घाँस, इन्धनका साथै पशु र कुखुरा, गधा, खच्चरको दानाका रूपमा प्रयोग गरिन्छ।