मासिँदै हात्तीको परम्परागत बसाइँसराई बाटो, बढ्दै मानव वन्यजन्तु द्वन्द्व (फोटोफिचर)

काठमाडौँ: नेपाल र भारतबीच रहेको खुल्ला सिमान केबल दुई देशका जनताहरूका लागि मात्र नभएर दुई देशको सीमा क्षेत्रमा रहेको विभिन्न वन्यजन्तु संरक्षण निकुन्जहरूका वन्यजन्तुहरूले पनि यसको उपयोग गर्ने गर्दछन्। नेपालको तराई भूभागका जंगल क्षेत्र भारतका जंगल क्षेत्रसँग जोडिएका छन्। जसले गर्दा यहाँ वन्यजन्तुहरूको अवागमन पनि निकै हुने गर्दछ।

पश्चिम नेपालको बर्दिया राष्ट्रिय निकुन्ज र भारतको उत्तर प्रदेशस्थित कतर्नियाघाट वाइल्डलाइफ सेन्चुरीका जंगली हात्तीको परम्परागत बसाइँ सर्ने बाटो रहेको छ।  जहाँ हरेक वर्ष कयौं जंगली हात्तीहरू बसाइँसराई गरी नेपाल र भारत आवतजावत गर्ने गर्दछन्।

मानव निर्मित संरचना, बस्ती, खेती, तारबार आदिले हाल जंगली हात्तीहरूको परम्परागत बाटो मासिएको छ, जसको कारण मानिसहरूसँग उनीहरूको द्वन्द्व बढ्दो छ। खानेकुराको खोजी र बर्षाको पानीबाट बच्नका लागि यी हात्तीहरू बसाइँ सर्ने गर्छन्। प्रत्येक वर्ष यिनीहरूको बसाइँ सर्ने बाटोमा मानव निर्मित संरचनाहरू थपिँदै छन्। जसले गर्दा हात्ती र मानसहरूबीच द्वन्द्व बढ्दो देखिन्छ।

हात्तीहरूको समूहको नाइके जहिले पनि पोथी हात्ती हुन्छ भने धेरै जसो समूहमा एउटा ठूलो भाले हात्ती हुन्छ, जसले बढीगार्डको काम गर्छ।एउटा हात्ती बच्चा हुँदा जुन बाटो हिँड्छ बुढो हुँदासम्म पनि त्यही बाटो हिँड्ने गर्छ। र, उनीहरूलाई खाने कुरा र खनिज कहाँकहाँ पाइन्छ भनेर थाहा हुन्छ। हात्तीहरूलाई उनीहरूको परम्परागत बाटोबाट हिँड्न मात्र दिने हो भने पनि मानव वन्यजन्तुबीचको द्वन्द्व र त्यसबाट हुने जनधनको क्षति न्यूनिकरण गर्न सकिन्छ, तर हाम्रो बाटोघाटो, नहर, खेती गर्ने जमिन आदि उनीहरूको बाटोमा परेको छ।

हाम्रा पूर्वाधारहरू पनि वन्यजन्तु मैत्री छैनन्। जसले गर्दा द्वन्द्व न्युनिकरणमा समस्या परेको देखिन्छ।

तस्बिर: दृष्टान्त बिडारी/नेपाल फोटो लाइब्रेरी