रित्तिए त्रिविका विभाग, विरक्तिए प्राध्यापक

काठमाडौँ- केही वर्षअघिसम्म कीर्तिपुरस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गतका प्रायः सबै विभागमा खचाखच विद्यार्थी हुन्थे। केही विभाग यतिखेर विद्यार्थी अभावमा बन्द हुने अवस्थामा छन्। विद्यार्थी अभावमा त्रिविमा प्राध्यापक भने विरक्तिन थालेका छन्।

बिहान सबेरै पढाउन गएका प्राध्यापकहरू कक्षाकोठामा विद्यार्थी नपाएपछि घर फर्किने गरेका छन्। एकाबिहानै विभाग आइपुगे पनि विद्यार्थी नआएपछि उक्त विभागका सहप्राध्यापक बालकृष्ण माबुहाङले दुई दिनअघि फेसबुकमा लेखे, ‘पढाउने पिरियडभरि विद्यार्थी पर्खी बसेँ, आएनन्। कसलाई, कसले दोषारोपण गर्ने वा विद्यार्थी खोज्न जाने!’

जनसंख्या विभागमा १२ जना विद्यार्थी भर्ना भएका छन्। तर विद्यार्थी कहिलेकाहीँ मात्रै कक्षामा आउने गरेका छन्। विभागको बेबसाइटका अनुसार त्यहाँ १२ जना अध्यापक छन्।

हिन्दी केन्द्रीय विभागको अवस्था पनि उस्तै दयनीय छ । ५ प्राध्यापक कार्यरत यस विभागभर जम्मा ६ जना विद्यार्थी भर्ना छन्। नियमित रूपमा कक्षामा जाने विद्यार्थी पाउन मुस्किल छ।

नेपाली विषयमा पनि विद्यार्थी कम भएपछि विभागले जुनसुकै विषमया स्नातक गरेका विद्यार्थीका लागि पनि स्नातकोत्तर तहमा भर्ना लिने व्यवस्था गरेको छ।

 नेपाली केन्द्रीय विभाग, मनोविज्ञान केन्द्रीय विभाग, भाषाविज्ञान केन्द्रीय विभागलगायतमा पनि नगण्य मात्रामा विद्यार्थीको भर्ना छ। नियमित रूपमा कक्षामा पुग्ने विद्यार्थीको हाहाकार छ।

बजारको माग अनुसार विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने जनशक्ति उत्पादन गर्न नसक्दा नेपाली विश्वविद्यालयप्रति विद्यार्थीको आकर्षण ह्वात्तै घटेको छ। पछिल्लो समय नेपाली विद्यार्थीको लर्को विदेशी विश्वविद्यालयतर्फ भएपछि नेपालका विश्वविद्यालय प्रायः सबैले विद्यार्थी अभाव झेल्न थालेका छन्।

प्राध्यापक तथा प्रशासनिक कर्मचारीसमेत पर्याप्त रहे पनि विद्यार्थी नआएपछि विभागलाई कसरी अघि बढाउने भन्ने चिन्तामा विभागीय प्रमुखहरू छन्। विशेषगरी मानविकी तथा सामाजिकशास्त्र सङ्काय अन्तर्गतका केन्द्रीय विभागहरूले यस्तो समस्या झेल्दै आएका छन्।

यी विभागमा अहिले स्नातकोत्तर तह अन्तर्गत दोस्रो र चौथो सेमेस्टरको पढाइ भइरहेको छ। पहिलो सेमेस्टरका लागि भर्ना प्रक्रिया सुरु भएको छ। तैपनि विद्यार्थी आउने हुन् कि होइनन् भन्ने द्विविधामा विभागीय प्रमुख छन्।

विद्यार्थी पर्याप्त रहेको भनिएका विभागमध्ये पनि इतिहास केन्द्रीय विभागमा दोस्रो सेमेस्टरमा २२ जना तथा चौथो सेमेस्टरमा १५ जना मात्रै विद्यार्थी भर्ना भएका छन् ।

आकर्षक मानिएको नेपाली इतिहास, संस्कृति तथा पुरातत्व केन्द्रीय विभागमा पनि विद्यार्थी घट्ने क्रममै रहेको विभागका प्रमुख प्राध्यापक डा. सोमप्रसाद खतिवडाले बताए। उनका अनुसार यस विभागमा अहिले पहिलो र दोस्रो सेमेस्टरमा गरेर ५५ जना विद्यार्थी भर्ना भएका छन् तर हरेक वर्ष घट्ने क्रममा छ।

‘विश्वविद्यालयमा जताततै राजनीति बढेको छ । यी विद्यार्थी पनि हाम्रो आफ्नै बुताले तानेका हौँ,’ उनले भने, ‘विद्यार्थीको हितका लागि लडेको दाबी गर्ने विद्यार्थी सङ्गठन चन्दा माग्न मात्रै आउँछन् । बरु चन्दा दिएन भने पिट्न आउँछन् । विद्यार्थीको आकर्षण बढाउने कुरामा जिम्मेवार छैनन्।’