जसले आफैँले विकास गरेको एआईको विरोध गरे, उनैलाई नोबेल पुरस्कार

जेनेभा- अमेरिकी जोन होपफिल्ड र बेलायती–क्यानाडाली जेफ्री हिन्टनले मंगलबार कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) को विकासमा अग्रणी कामका लागि यस वर्षको भौतिकशास्त्रतर्फको नोबेल पुरस्कार जितेका छन्।

जुरीका अनुसार उनीहरूलाई ‘कृत्रिम न्युरल नेटवर्कहरूसँग मेसिन लर्निङ सक्षम बनाउने आधारभूत खोज र आविष्कारका लागि’ सम्मानित गरिएको छ।

स्विडिस रोयल एकेडेमी अफ साइन्सेसले एक वक्तव्यमा भनेको छ, ‘यस वर्षको भौतिकशास्त्रमा दुई नोबेल पुरस्कार विजेताहरूले आजको शक्तिशाली मेशिन लर्निङको आधार रहेको विधिहरू विकास गर्न भौतिकशास्त्रका उपकरणहरू प्रयोग गर्नुभएको छ।’

वक्तव्यमा प्रिन्स्टन विश्वविद्यालयका ९१ वर्षीय प्राध्यापक होपफिल्डलाई ‘एसोसिएटिभ मेमोरी सिर्जना गरेको’ र ‘यसले छवि र डेटाका अन्य प्रकारका ढाँचाहरू भण्डारण गर्न र पुनःनिर्माण गर्न सक्छ’ भनी उल्लेख गरिएको छ।

‘टोरन्टो विश्वविद्यालयका ७६ वर्षीय प्राध्यापक हिन्टनले डेटामा स्वायत्त रूपमा गुणहरू पत्ता लगाउन सक्ने विधि आविष्कार गरेको र उक्त आविष्कारले तस्बिरहरूमा विशिष्ट तत्वहरू पहिचान गर्ने जस्ता कार्य गर्न सक्छ,’ जुरीले भनेको छ।

स्टकहोममा पुरस्कार विजेताहरूको घोषणा गर्ने क्रममा हिन्टनले फोन अन्तरवार्तामार्फत पत्रकारहरूसँग भने, ‘म अचम्मित छु, यस्तो हुनसक्छ भनेर मलाई थाहै थिएन।’

दुवै जनाले स्टकहोममा राजा कार्ल सोह्रौँ गुस्ताफबाट डिसेम्बर १० मा डिप्लोमा, सुनको पदक र १० लाख डलरको चेकसहित पुरस्कार प्राप्त गर्नुहुनेछ। उक्त दिन आफ्नो अन्तिम इच्छापत्रमा यी पुरस्कारहरू सिर्जना गरेका वैज्ञानिक अल्फ्रेड नोबेलको सन् १९८६ मा निधन भएको वार्षिकी हो।

गत वर्ष भौतिकशास्त्रको नोबेल पुरस्कार फ्रान्सका पियरे एगोस्टिनी, हङ्गेरी–अस्ट्रियाली फेरेन्क क्राउज र फ्रान्को–स्विडिश एन ल’हुइलियरलाई अति छिटो प्रकाश फ्ल्यासहरू प्रयोग गरेर परमाणु र अणुहरूभित्रका इलेक्ट्रोनहरूको अध्ययन गर्न सक्षम बनाउन गरिएको अनुसन्धानका लागि दिइएको थियो।

नोबेल मौसममा यस साता बुधबार रसायनशास्त्र पुरस्कार विजेताको घोषणासँगै जारी रहनेछ। त्यसपछि बिहीबार साहित्य र शुक्रबार शान्तिका लागि अत्यधिक प्रतीक्षित पुरस्कार आउनेछन्। अर्थशास्त्रका लागि सोमबार पुरस्कार घोषणासँगै सबै कुरा समाप्त हुनेछ।

पुरस्कार सिर्जनाकर्ता तथा वैज्ञानिक अल्फ्रेड नोबेलका शब्दहरूमा जसले ‘मानवजातिलाई सबैभन्दा ठूलो फाइदा प्रदान गरेका छन्’ तिनीहरूलाई सन् १९०१ देखि प्रदान गरिँदै आएको नोबेल पुरस्कारले सम्मानित गर्दछ।

जेफ्रीले आफूले विकास गरेको एआई मानवताका लागि खतरा हुने बताएका थिए। उनले सन् २०२३ मा एआईको विरोधमा गुगलबाट राजीनामा पनि दिएका थिए।

‘एआईबाट ठूलो संख्यामा मानिसहरुले नोकरी गुमाउने छन्,’ जेफ्रीले न्यूयोर्क टाइम्सलाई दिएको अन्तर्वार्तामा भनेका छन्, ‘समाजमा गलत सूचना तीव्र रुपमा फैलिने छ। जसलाई रोक्न सम्भव हुने छैन।’

एआईको विकास गरेर आफूलाई पछुतो लागेको बताउने उनै वैज्ञानिकलाई भौतिकशास्त्र तर्फको नोबेल पुरस्कार दिइने भएको छ। उनले विश्वलाई नयाँ तरिकाले कम्प्युटर प्रयोग गर्न सिकाएको छ ।

नोबेल पुरस्कारको राशि ९ करोड रुपैयाँभन्दा बढी हुन्छ। यो पुरस्कार दुई वैज्ञानिकले बराबर बाँड्ने छन्।

यसअघि ७ अक्टोबरमा चिकित्साशास्त्र तर्फको नोबेल पुरस्कार भिक्टर एम्ब्रोस र गेरी रुवकुनलाई दिने निर्णय भइसकेको छ। माइक्रो आरएनए (राइबोक्युक्लिक एसिड)को खोजका लागि उनीहरुले नोबेल पाएका हुन्।

अक्टोबर ७-१४ तारिकमा नोबेल पुरस्कारको घोषणा हुने गर्छ।