वाम एकताबारे ओली-प्रचण्डबीच जुहारी

काठमाडौँ- नेपालका कम्युनिस्ट कित्ताका वामपन्थी दलहरू एक आपसमा मिलेर जानुपर्छ भन्ने विषयमा हुने बहस नयाँ छैन। यदाकदा वामपन्थी दलबीच एकता पनि हुने गरेको छ। तर जति पटक वामपन्थी भनिने कम्युनिस्ट दलहरू मिल्छन् त्यो भन्दा धेरै पटक विभाजन हुने रेकर्ड छ। भरसक हुनै गाह्रो वाम एकता भइहाले पनि सत्ता र व्यक्तिगत स्वार्थ केन्द्रित हुँदा लामो समय टिक्न नसक्ने गरेको पनि देखिएको छ।

२०७४ को निर्वाचनभन्दा केही समयअघि दुई ठूला दल नेकपा एमाले र माओवादी केन्द्र मिलाएर नेकपा बनाइएको भएपनि त्यो एकता व्यक्तिगत स्वार्थ र सत्तालिप्सामा गएर टुंगिएको थियो। दुई दल मिलेर बनेको नेकपा टुक्रिएर तीन दलमा परिणत भयो। त्यसपछि पनि वाम एकताका विषयमा समयसमयमा चर्चा हुने गरेको छ। त्यसका लागि बाह्य दवावमा आन्तरिक प्रयास पनि भएको कुरा बहसमा आउने गरेको छ। तर साना-साना दल नै एकतामा आउन नसक्ने नेपाली कम्युनिस्ट वृत्तमा ठूलै घटना पछि मात्र एकता हुन सक्ने देखिएको छ।

खासगरी नेपालको छिमेकी देश चीनको सत्तामा रहेका नेताहरू नेपालमा स्थिर सरकार बनोस् र त्यससँगका सम्बन्धमा पनि स्थिरता होस् भन्ने चाहन्छ। स्थिरतका साथै नेपालमा कम्युनिस्ट कित्ता नै सत्तामा पुगोस् भन्ने सदाशयता रहेको पनि नेपाली कम्युनिस्टले बुझ्दै आएका छन्। नेकपाकालमा तत्कालीन प्रधानमन्त्रीसमेत नेकपा अध्यक्ष केपी शर्मा ओली, अर्का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल र वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपाललाई मिलाएन तत्कालीन चिनियाँ राजदूत होउ यान्छीले पटकपटक प्रयास पनि गरेकी थिइन्। तर उनी सफल हुन सकिनन्। यान्छी प्रयास विफल बने पनि चीनले नेपालमा कम्युनिस्टहरू एक ठाउँमा आउनपर्छ भन्ने सन्देश दिएर त्यसका लागि प्रयास पनि गर्दै आएको छ।

एमाले नेताबाट दुई पटक राष्ट्रपति बनेपछि फेरि एमालेकै राजनीतिमा आउने उपयुक्त बाटो कुरेर बसेकी विद्यादेवी भण्डारीलाई अघि सारेर नेपालमा वाम एकता हुन सक्ने चर्चा पनि हुने गरेको छ। तर यो विषय सार्वजनिक रूपमा कुनै पनि नेताहरूले बोलिहालेका छैनन्। त्यसका लागि नेकपाकालमा ओलीसँगको एकता टुटेपछि पनि धेरै पटक वाम एकताका लागि प्रयास भएको स्वयं प्रचण्डले नै बताइसकेका छन्। तर अब वाम एकताको एजेन्डा बोकेर आफू नहिँड्ने कुरा प्रचण्डले नेपाली कांग्रेसका सभापति शेरबहादुर देउवाको जिल्लामा पुगेर बोलेका छन्। कतिययले भने देउवालाई फकाएर ओलीलाई सत्ताबाट निकाल्नका लागि प्रचण्डले त्यस्तो भाषण गरेको विश्लेषण गरेका छन्। प्रचण्डले एमालेसँग तत्काल एकताको सम्भावना नभएको दाबी गरेका थिए। २०८४ को निर्वाचनअघि नेकपा एमालेसँग एकताको कुनै सम्भावना नभएको उनको जिकिर थियो।

‘नराम्रोसँग धोका खाइयो। पार्टीलाई मात्र होइन, जनतालाई पनि धोका दिइयो। त्यसकारण इनफ इज इनफ। अहिले तत्काल त्यो सम्भावना छैन। २०८४ को चुनावसम्म त्यस्तो सम्भावना छैन,’ प्रचण्डले भने, ‘हामीले पहिल्यै वामपन्थी एकता होस् भनेर चाहना राखेकै हो। प्रस्ताव गरेको पनि हो। भएको पनि हो। तर त्यो तोडियो। फेरि पनि एकपटक हुन्छ त भनेर बल गरेको हो।’

प्रचण्डले अहिले आफ्नो ध्यान सरकारतिर नभएको जिकिर गरेका छन्। सरकार उल्टो बाटोमा हिँडिरहेको र सुशासन भत्काउनेतिर गइराखेकाले खबरदारी जारी राख्ने उनको भनाइ थियो।

प्रचण्डले सरकारले गतल काम गरेको दोषारोप आफूमाथि थोपर्ने प्रयास गरिरहेको ठहर गरेका एमाले अध्यक्षसमेत रहेका ओलीले पनि उल्टै प्रचण्डमाथि आरोप लगाउने गरेका छन्। सही विचारविना धेरैतिर फर्किएकाहरुलाई वामपन्थी एकतामा ल्याउन नसकिने बताइदिएका हुन्। ओलीले प्रचण्डलाई एकतामा ल्याउन नसक्ने र उनको विचार पनि सही नभएको आरोप लगाएका हुन्।

एमालेका तत्कालीन महासचिव जननेता मदन भडारी र संगठन विभाग प्रमुख जीवराज आश्रितको स्मृति दिवसका अवसरमा मदननगर बल्खुमा आयोजित कार्यक्रममा प्रधानमन्त्री ओलीले एकताका लागि सही विचार (ओलीको आफ्नै दृष्टिकोण?)मा सहमत गराएर मात्र पार्टीमा ल्याउने नीति लिइने पनि संकेत गरे।

‘सही कुरालाई पनि विरोध गरेर बखेडा निकाल्ने प्रवृत्ति कम्युनिस्ट आन्दोलनमा इतिहासदेखि नै देखा पर्दै आए। खास वैचारिक भिन्नता नभए पनि व्यक्तिगत स्वार्थका आधारमा दुई लाइनको कुस्ती चलाइयो। पार्टी विभाजन गरेर नामका लागि एकीकृत राख्ने प्रवृत्ति पनि छ,’ अध्यक्ष ओलीले नेकपा एसका अध्यक्ष माधवकुमार नेपाललाई पनि पुग्ने गरी भने, ‘पार्टी प्रवृत्ति भने सही धारमै जान खोज्दै आयो। मदन भण्डारीको अगुवाइमा ल्याइएको जनताको बहुदलीय जनवादको विचारले कम्युनिस्ट निरङ्कुश हुन्छन् भन्ने हामीमाथिको आरोपलाई खण्डन गर्‍यो। यो विचार राजनीतिक लोकतन्त्रका लागि मात्र होइन। आर्थिक र सामाजिक तथा मानव अधिकारका प्रश्नमा समेत राष्ट्रिय नीतिका रुपमा स्थापित भइसकेको छ। यसै जगमा हामीले लिएको समृद्ध नेपाल, सुखी नेपालीको राष्ट्रिय आकाङ्क्षा पूरा गर्न हामी लाग्नुपर्नेछ।’

देशभक्ति, राष्ट्रिय स्वाधीनता र राष्ट्रिय अखण्डताको मार्गलाई आफूहरुले कहिल्यै नछोडेको ओलीको भनाइ थियो। आफूहरुको नेतृत्वमा सरकार रहेकाले राजतन्त्र फर्काउने प्रतिगमनको प्रयास असम्भव र अस्वीकार्य भएको पनि उनको भनाइ थियो।

एमालेमा आफ्नो नेतृत्वलाई बदनाम गरेर पार्टी ढाल्न अनेक षड्यन्त्र गरेको आरोप पनि उनले माधव नेपाल र प्रचण्डमाथि लगाए। आफ्नाविरुद्ध हुने हरेक परिस्थितिको सामना गर्न तयार रहेको उनको जिकिर छ।

विगतमा आफूले सरकारको नेतृत्व गर्दा पार्टीभित्रकै विग्रहवादी तत्वका कारण सरकार ढाल्ने र अदालतको आदेशबाट सरकार गठन गराउने गलत अभ्यास भएको पनि उनले दुखेसो पोखेका थिए।

कार्यक्रममा पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी, एमालेका वरिष्ठ उपाध्यक्ष ईश्वर पोखरेल, महासचिव शंकर पोखरेल, आश्रित पत्नी माया ज्ञवालीलगायत सहभागी थिए।

पछिल्लो समय भण्डारीले एमालेमा सक्रियता बढाएको र नेताहरूलाई आफ्नो कित्तामा तान्ने प्रयास गरिरहेका बेला भण्डारी-ओलीले मञ्च सेयर गरेका हुन्। वाम एकताका लागि आफू सक्रिय राजनीतिमा आउन सक्ने कुरा भण्डारी निकटस्थहरूले बताउने गरेका छन्।