फेवाफाँट सिमसार : कहीँ प्लटिङ, कहीँ पानीपोखरी!

पोखरा- पोखराको फेवातालको क्षेत्र अतिक्रमणमा परिरहेको छ। यो क्षेत्रमा तत्कालीन राजपरिवारदेखि हालका रैतिसम्मले अतिक्रमणको प्रयास गरिरहेका छन्। यसको संरक्षणको प्रयास पनि हुँदै आएको छ। तर बेलाबेलामा परिवर्तन भइरहने सरकारहरूका नीति र केही व्यक्तिको स्वार्थअनुसार काम हुँदा यहाँ सधैँ विवाद पनि भइरहेका छन्।

फेवातालको क्षेत्र मानिने बौदाममा धेरै चल्ने होटल, रेस्टुरेन्ट र बार मापदण्डविपरीत छन्। यति मात्र होइन, सरकारी संरचना पनि मापदण्ड विपरीत छन्।

पोखरा महानगरपालिकाको तत्कालीन मेयर मानबहादुर जिसीले ५५औं कार्यपालिका बैठकमा फेवातालको सीमासार क्षेत्रको मापदण्ड ६५ मिटरबाट घटाएर ३० मिटर कायम गर्ने निर्णय गराएका थिए। तर यो विषय विवादित बन्यो। सर्वोच्च अदालतले फेवातालको मापदण्ड ६५ मिटर नै कायम राख्न अन्तरिम आदेश दिएपछि तत्कालका लागि त्यसबेला विवाद साम्य भएको थियो।

यतिबेला फेरि फेवा संरक्षणको सवाल चुलिएको छ। पोखरा महानगरपालिका २३ र २४ मा पर्ने पामे ठाडो बाटोस्थित फेवातालको सिमसार क्षेत्रमा पुर्ने काम बन्द गर्न महानगरले निर्देशन दिएपछि स्थानीय र महानगरबीच विवाद सुरु भएको हो।

फेवातालको सिमसार क्षेत्र घोषणा गरिएको पामेमा ५ सय रोपनी जग्गा पुर्नका लागि व्यवसायी युवराज खतिवडाले माटो ल्याएर थुपारेका छन्। माटो पुरिरहेका खतिवडाको टिप्पर र डोजर महानगरले नियन्त्रणमा लिएको छ।

यसअघि पोखरा महानगरपालिकाले कृषि उपजका लागि जग्गा पुर्न दिने बताएको थियो। सोहीअनुसार स्थानीयले जग्गा पुर्न लगाएका थिए। जग्गा पुर्ने काम भइरहेको थियो। तर महानगरले बीचमा नै नीति परिवर्तन गर्‍यो। अहिले पुर्ने काम रोक्ने निर्णय लिएको छ। यसले केही व्यक्तिको जग्गा प्लटिङ भएको छ भने केही व्यक्तिको जग्गा हिलाम्य छ।

वरिपरिका जग्गा पुर्दा आफ्नो जग्गा तल परेकाले आफूले पनि पुरेर खेती गर्न पाउनुपर्ने स्थानीय कुलप्रसाद तिमिल्सिनाले माग छ। ‘यो क्षेत्रमा पूरै हिलैहिलो हुन्छ, माटो भरेर मात्रै खेती गर्न सकिने अवस्था छ। नत्र यस्तो हिलोमा कसरी खेती गर्न मिल्छ?’ उनको प्रश्न छ।

सिमसार क्षेत्रमा एक जग्गा पुर्दा अर्को जग्गामा हिलो जम्ने समस्या सिर्जना हुन्छ। यसअघि नै जग्गा पुरेकाहरूले भने आफूहरूले पोखरा महानगरपालिकाको निर्णयअनुसार नै जग्गा पुरेको बताउने गरेका छन्। नपुरिएको भागको जग्गामा पानी जमेकाले अब नपुरीकन खेती गर्न सकिने अवस्था नरहेको उनीहरूको भनाइ छ।

पोखरा महानगरमा धनराज आचार्य निर्वाचित भएर आएपछि फेवाफाँटका कुनै जग्गालाई आवास र कुनैलाई कृषि भनेर छुट्याइ केही व्यक्तिलाई पुर्न दिइएको थियो। उनीहरूले जग्गा पुरेपछि बाँकी जग्गा होचो भागमा परे।

स्थानीय कुलप्रसाद तिमिल्सिनाले आफूहरुले वर्षौँदेखि भोगचलन गर्दै आएको फेवाफाँटमा गत वर्षदेखि खेती गर्न नसक्ने अवस्थामा पुगेको बताउँछन्। यही विषय लिएर महानगरमा जाँदा आफूहरुको जग्गा सिमसारमा पर्ने भएकाले माटो पुर्न नमिल्ने भनेर मेयर आचार्यले फर्काएको उनको भनाइ छ। ‘वर्षायाम सुरु हुन लाग्यो। अब हाम्रो जग्गा डुबानमा पर्छ। त्यसैले अब हामीले पोखरीमा धान रोप्न सक्दैनौँ। बरु महानगरविरुद्ध आन्दोलन गर्छौँ,’ तिमिल्सिनाले भने।

फेवाफाँटमा यसअघि गरिएको प्लटिङका कारण दुई दर्जन स्थानीयको जग्गा डुबानमा परेको छ। प्लटिङ गरेको उचाइ बराबर माटोले पुरेर खेती गर्न पाउनुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ।

स्थानीय निर्मला तिमिल्सिनाले आफ्नो जग्गा प्लटिङकै कारण डुबानमा परेको भन्दै पटकपटक महानगरमा गुनासो गर्न पुगेको भएतापनि महानगरले एउटै मात्र जवाफ दिने गरेको बताइन्। प्रत्येक पटक महानगरमा पुग्दा आफूहरुको जग्गालाई सिमसार भएकै कारण माटोले पुर्न नपाउने जवाफ महानगरबाट पाउने गरेको तिमिल्सिनाले बताइन्। महानगरले एउटै कित्ताको जग्गामा कोहीलाई काखा र कोहीलाई पाखा गर्ने गरी निर्णय गर्नु गलत भएको बताउदै तिमिल्सिना भन्छिन्, ‘सँगैको सँधियारले जग्गा पुरेर प्लटिङ गर्न पाउने। हामीले प्लटिङकै कारण डुबानमा परेको जग्गा पुरेर खेती गर्छु भन्दा नपाउने? यो कस्तो नियम हो?’

फेवाफाँटकै स्थानीय देवीलाल लामिछानेले महानगरले स्टन्ट गरेको आरोप लगाए। पुस्तौँदेखि भोगचलन गर्दै आएको प्राकृतिक जग्गालाई खेतीको रुपमा उपभोग गर्दै आइरहँदा केही व्यक्तिको स्वार्थअनुसार प्लटिङ गर्न दिएर आफूहरूलाई भने खेती गर्नसमेत नदिएको उनको भनाइ छ।

एकैठाउँका जग्गामा महानगरले फरकफरक नीति लागू गरेका कारण आफूहरूलाई फेवाताल पुर्ने मतियारको रूपमा चिनाउने प्रयत्न गरिएको उनको आरोप छ। आफूहरु फेवा संरक्षणमै लागिरहेको तर प्लटिङ र बाँकी रहेका जग्गालाई एकै रुपमा हेर्नुपर्ने उनको भनाइ छ।

महानगरले आफूहरूलाई ज्यादति गर्न थालेको व्यवसायी युवराज खतिवडाको आरोप छ। ‘माटो हालेर सम्याइदिन जग्गाधनीले आग्रह गरेपछि मैले डोजरटिप्पर पठाएको हो। तर महानगर ममाथि खनिने गरेको छ। मेरा डोजर र टिप्परलाई महानगरले केही समय अगाडिदेखि लगेर बन्धक बनाएको छ,’ उनको आरोप छ, ‘महानगरका मेयर धनराज आचार्यले मेरा गाडी/उपकरण भनेपछि समातीहाल्ने र बन्धक बनाइदिने गरेका छन्।’

मालपोत कार्यालय कास्कीका प्रमुख रामचन्द्र अधिकारीका अनुसार फेवाफाँटमा सिमसार क्षेत्रको विवाद पटकपटक आएको तर यसको दिगो निरुपण हुन नसकेको स्वीकार गर्छन्। सिमसार भनिएको ठाँउमा पुग्दा जग्गा प्लटिङ गरिएको र पुर्ने तयारी भएको देखिएपछि मालपोतमा सोधी भएको उनले जानकारी दिए।

महानगरले खण्डीकरण गरेको अभिलेख हेर्दा सिमसार क्षेत्र भनेर किटान गरेको नदेखिएको उनको भनाइ छ। विभिन्न १० वटा क्षेत्रमा भूउपयोग ऐन नियमावलीमा महानगरले खण्डीकरण तोक्दा आवास र कृषिका लागि उपयोग भएको देखिएको तर कुनैपनि क्षेत्रमा सिमसार नदेखिएको अधिकारीको भनाइ छ।