क्रिकेटका ‘भगवान्’ सचिन तेन्दुलकर: के आजको आधुनिक क्रिकेटमा पनि उस्तै सफल हुन्थे?

घटना सन् २०११ हो, जब भारतले एकदिवसीय विश्वकप जितेको थियो। त्यतिबेला सचिन तेन्दुलकर अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा आफ्नो १००औँ शतकको पर्खाइमा थिए। एक दिन मेरो साथीको सात वर्षको छोराले सोध्यो, ‘सचिनले आईपीएलमा कतिवटा शतक प्रहार गरेका छन्?’

त्यो निकै निर्दोष प्रश्न थियो, जसमा न इतिहासको बोझ थियो, न विरासतको दबाब। मैले अलि हच्किँदै भनेँ, ‘उम्… एउटा।’

त्यो बच्चाले अचम्म मान्दै भन्यो, ‘मात्रै एउटा?’

म उसको प्रश्नले झस्किए पनि मलाई खुसी लाग्यो। ती स्कुले बालकले सन् २०११ को विश्वकपमा सचिनको धुवाँधार ब्याटिङ देखेका थिए। तैपनि उनको नजरमा सचिनको परिचय त्यही थियो, जबकि त्यतिबेला सचिन भारतीय क्रिकेट इतिहासकै सबैभन्दा ठूला स्टार थिए।

क्रिकेटका ‘भगवान्’
यो सामाजिक सञ्जाल र आत्म-प्रचारको होडबाजी सुरु हुनुभन्दा अघिको समय थियो। आज जब सचिन मुम्बई इन्डियन्सको डगआउटमा पुग्छन्, वा विज्ञापन र इन्स्टाग्राममा देखिन्छन्, मेरो मनमा प्रश्न उठ्छ— आजका सात वर्षका बालबालिकाले सचिनलाई कुन नजरले हेर्छन् होला?

यो वर्षको नोभेम्बरमा सचिनले सक्रिय क्रिकेटबाट संन्यास लिएको १३ वर्ष पूरा हुनेछ। आजका किशोर-किशोरीका लागि उनी केवल एक पूर्व खेलाडी हुन्, जसका बारेमा पुराना पुस्ताले ‘उनी निकै उत्कृष्ट थिए’ भनेर तारिफ गर्छन्। उनीहरूका लागि सचिन सन् १९८९ देखि २०१३ सम्मका ‘क्रिकेटका भगवान्’ होइनन्, जस्तो करोडौँ फ्यानले उनलाई सम्झिन्छन्। आजका युवाका लागि उनी सन् २०२४ का एक पूर्व क्रिकेटर मात्र हुन्।

अहिलेको युवा पुस्ता धोनी, कोहली र रोहित शर्माको युगमा हुर्किएको छ, जो मैदानको चारैतिर प्रहार (३६० डिग्री शट्स) गर्न माहिर छन्। टी-२० को जमानामा यी युवाहरूले हरेक बलमा आक्रामक सट प्रहार गरेको देखेका छन्, जुन कतिपय अवस्थामा मैदानको यस्तो कुनासम्म पुग्छ, जहाँ सचिनले सायदै प्रहार गर्थे।

जादुई तथ्याङ्क
यस्तो होइन कि सचिनले टी-२० क्रिकेट खेलेनन्। उनले ६ सिजनसम्म मुम्बई इन्डियन्सका लागि ब्याटिङ गरे। ७८ खेलमा सचिनले २,३३४ रन बनाए, जसमा १३ अर्धशतक र १ शतक सामेल थियो। आईपीएलका यी खेलहरूमा उनको औसत ३४.८३ र स्ट्राइक रेट ११९.३१ थियो।

जब आईपीएल सुरु भयो, सचिन आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय करियरको १९औँ वर्षमा थिए। पहिलो सिजन खेल्दा उनी ३५ वर्षका भइसकेका थिए। उनको सबैभन्दा उत्कृष्ट सिजन सन् २०१० को थियो। त्यतिबेला ३७ वर्षको उमेरमा उनले टी-२० मा १८० को ‘जादुई अंक’ (औसत र स्ट्राइक रेटको जोड) पार गरेका थिए।

सन् २०१० मा सचिन आईपीएलको ‘प्लेयर अफ द टूर्नामेन्ट’ बनेका थिए। उनले त्यस सिजन ४७.५३ को औसत र १३२.६१ को स्ट्राइक रेटमा ६१८ रन बनाएका थिए।

आजको युगमा कस्ता ब्याटर हुन्थे?
बललाई पटक-पटक सीमा रेखा (बाउन्ड्री) बाहिर पठाउने आत्मविश्वासका लागि सचिनले एकपटक भनेका थिए, ‘पिचको प्रकृति अनुसार निरन्तर प्रयास गरिरहनुपर्छ। हरेक पिच फरक हुन्छ र आफूलाई त्यही अनुसार ढाल्नुपर्छ। म आफ्नो खेल र मानसिकतालाई पिचको मिजास हेरेर बदल्थेँ।’

मैले जति पटक सचिनको अन्तर्वार्ता लिएँ, मलाई सधैँ यस्तो महसुस भयो कि म यस्तो व्यक्तिसँग कुरा गर्दैछु जसको नशा-नशामा क्रिकेट छ। सचिनको सम्पूर्ण अध्ययन केवल क्रिकेट र मैदानका बारेमा मात्र थियो। त्यसैले त उनी भन्छन् कि आजको समयको आवश्यकता अनुसार उनले हरेक बलमा रन बनाउने कुनै न कुनै उपाय पक्कै खोज्ने थिए।

जब सचिनलाई एकदिवसीय खेलमा ओपनिङ (पारीको सुरुवात) गर्न भनिएको थियो, उनले त्यही त गरेका थिए। आफ्नो एकदिवसीय करियरको पहिलो १० वर्षमा सचिनले आफ्ना समकालीन खेलाडीभन्दा निकै बढी स्ट्राइक रेट (८६.७८) मा रन बनाएका थिए।

मुम्बईका पूर्व ओपनर तथा राजस्थान रोयल्सका ‘हाई पर्फर्मेन्स डाइरेक्टर’ जुबिन भरुचा सचिनको क्षमतामाथि प्रश्न उठाउनु नै बेकार रहेको बताउँछन्। उनी भन्छन्, ‘एबी डिभिलियर्स वा केभिन पोलार्ड जस्ता खेलाडीले बललाई कडा प्रहार गर्न सक्छन्, तर सचिनको ब्याटिङमा अर्कै कुरा थियो। उनी जुनसुकै युगमा भएको भए पनि सफल नै हुन्थे।’

त्यो जादुई टाइमिङ
जुबिन थप्छन्, ‘ब्याटलाई छोएर बल जुन तरिकाले निस्कन्थ्यो, त्यसको टाइमिङ र निस्कने आवाज शब्दमा बयान गर्न सकिँदैन। त्यो निश्चित रूपमा ईश्वरले दिएको वरदान थियो। बललाई अन्तिम क्षणसम्म पर्खने र प्रहार गर्ने त्यो कला जादुमयी थियो। त्यो कसैले सिकाउन सक्ने कुरा होइन।’

हुन त हरेक पुस्ताले आफ्नो समयका खेलाडीलाई अघिल्लो पुस्ताभन्दा राम्रो र बलियो मान्छन्। विराट कोहलीका फ्यानहरू उनले सचिनको ४९ एकदिवसीय शतकको कीर्तिमान तोडून् भन्ने चाहन्छन्। तर सचिनको समयका मानिसहरू दुवैको तुलना गर्न उचित ठान्दैनन्।

पूर्व बलर आशिष नेहराले क्रिकेटमा आएको नियम परिवर्तनले अहिलेका ब्याटरहरूलाई सजिलो बनाएको तर्क गर्छन्। उनी भन्छन्, ‘सन् २०१२ पछि एउटा खेलमा दुईवटा नयाँ बल प्रयोग हुन थाले, जसले गर्दा बल ‘रिभर्स स्विङ’ हुन छाड्यो। घेरा बाहिर फिल्डरहरूको संख्या घटाइयो। यी सबै नियमले ब्याटिङलाई सजिलो बनाएको छ।’

५० हजारभन्दा बढी बलको सामना
अहिलेको क्रिकेटको वातावरण ब्याटरहरूका लागि बढी अनुकूल छ। ४० ओभरपछि पनि इनफिल्ड कटाउँदा सजिलै चौका जाने सम्भावना हुन्छ। पहिले त्यस्ता सटमा एक रन मात्र आउँथ्यो र स्ट्राइक पनि अर्को खेलाडीमा जान्थ्यो।

यसबारे सचिन भन्छन्, ‘यदि नयाँ नियम हुन्थ्यो भने मलाई तीन रन बढी मिल्थ्यो र स्ट्राइक पनि मसँगै रहन्थ्यो। पक्कै पनि मलाई त्यो मनपर्ने थियो।’ यो भनाइ त्यो खेलाडीको हो जसले आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय करियरमा ५० हजारभन्दा बढी बलको सामना गरेको छ।

आज सचिन तेन्दुलकर ५३ औँ वर्षमा प्रवेश गरिसकेका छन्। तर क्रिकेटको कुरा आउँदा उनको हृदय सधैँ त्यही १६ वर्षको ठिटो जस्तै रहनेछ, जो १५ नोभेम्बर १९८९ मा कराँचीको मैदानमा पहिलो पटक भारतको जर्सी लगाएर उत्रिएको थियो। –बीबीसी हिन्दीबाट