नेपालमा वैदेशिक लगानीको मौज्दात ३ खर्ब ४० अर्ब पुग्यो, भारत सबैभन्दा ठूलो लगानीकर्ता

काठमाडौँः नेपालमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) को कुल मौज्दात (स्टक) ३ खर्ब ४० अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। नेपाल राष्ट्र बैंकको आर्थिक वर्ष २०२४/०२५ को सर्वेक्षण प्रतिवेदनअनुसार एक वर्षमा वैदेशिक लगानीको मौज्दात २.१ प्रतिशत बढेको हो।

समीक्षा अवधिमा नेपालमा कुल १२ अर्ब रुपैयाँ वैदेशिक लगानी भित्रिएको थियो। लगानीकर्ताले ४ अर्ब ७० करोड रुपैयाँ लगानी फिर्ता लगेपछि खुद वैदेशिक लगानी भने ७ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ रहेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार कुल वैदेशिक लगानीमा चुक्ता पुँजीको हिस्सा सबैभन्दा बढी रहेको छ। पुनःलगानी गरिएको आम्दानीले पनि कुल लगानीको एक तिहाइभन्दा बढी हिस्सा ओगटेको छ। यसले नेपालमा रहेका विदेशी लगानीकर्ताले आफ्नो व्यवसाय विस्तारमा थप लगानी गरिरहेको संकेत गर्ने राष्ट्र बैंकको निष्कर्ष छ।

क्षेत्रगत रूपमा औद्योगिक क्षेत्रमा सबैभन्दा बढी वैदेशिक लगानी केन्द्रित छ। विशेषगरी उत्पादनमूलक तथा विद्युत् र ऊर्जा क्षेत्रमा विदेशी लगानी बढी रहेको छ। सेवा क्षेत्रमा भने वित्तीय तथा बीमा क्षेत्र प्रमुख लगानी प्राप्त गर्ने क्षेत्र बनेका छन्।

देशगत रूपमा भारत नेपालमा सबैभन्दा ठूलो वैदेशिक लगानीकर्ता रहेको छ। भारतपछि चीन, आयरल्याण्ड, अस्ट्रेलिया र सिंगापुर प्रमुख लगानीकर्ता रहेका छन्।कूल लगानीमा भारतको हिस्सा ३२.८, चीनको ९.३, आयरल्याण्डको ७.३, अष्ट्रेलियाको ६.५ र सिङापुरको ५.४ प्रतिशत रहेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

कूल एफडीआई स्टकमध्ये उत्पादन क्षेत्रले २७.८, बिजुली, ग्यास, स्टीम र वातानुकूलित क्षेत्रले २७.८ र वित्तीय तथा बीमा सेवा क्षेत्रले २६.३ प्रतिशत हिस्सा ओगटेको छ।

प्रदेशगत रूपमा भने वैदेशिक लगानी बागमती प्रदेशमै बढी केन्द्रित रहेको छ। ठूला सहरी तथा औद्योगिक क्षेत्रमा लगानी केन्द्रित भएकाले अन्य प्रदेशमा पनि पूर्वाधार, यातायात तथा लगानीमैत्री वातावरण सुधार गर्नुपर्ने आवश्यकता राष्ट्र बैंकले औंल्याएको छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार वैदेशिक लगानीमा सञ्चालित कम्पनीहरूको इक्विटीमा प्रतिफल ११.२ प्रतिशत रहेको छ। गत आर्थिक वर्षमा यस्ता कम्पनीहरूले ३३ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ लाभांशका रूपमा विदेश लगेका छन्।निर्माण क्षेत्रले लाभांश फिर्ताको लागि सबैभन्दा धेरै स्वीकृति प्राप्त गरेको थियो। त्यसपछि वित्तीय र बीमा सेवा क्षेत्र रहेको छ।

विदेशी लगानीमा सञ्चालित उत्पादनमूलक उद्योगहरूले मध्यम क्षमतामा सञ्चालन भए पनि समीक्षा अवधिमा राम्रो नाफा कमाएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। जलविद्युत् र उत्पादनमूलक क्षेत्रमा विदेशी ऋणले पनि लगानी व्यवस्थापनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।

नेपालले पछिल्ला वर्ष लगानी नीति र प्रक्रियामा सुधार गर्दै अनलाइन तथा डिजिटल सेवा विस्तार गरेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। तर, भौतिक पूर्वाधारको कमी, कानुनी तथा प्रक्रियागत ढिलासुस्ती र जग्गा प्राप्तिमा हुने समस्या अझै वैदेशिक लगानी बढाउने प्रमुख चुनौतीका रूपमा रहेका छन्।

क्षेत्रीय तथा विश्वव्यापी आर्थिक अनिश्चितताबीच पनि नेपालमा वैदेशिक लगानीको अवस्था सकारात्मक देखिएको राष्ट्र बैंकको निष्कर्ष छ। आगामी दिनमा नीतिगत सुधार, परियोजना कार्यान्वयनमा सुधार तथा विभिन्न क्षेत्र र प्रदेशमा लगानी विस्तार गर्न सके नेपालको आर्थिक वृद्धिमा वैदेशिक लगानीको योगदान थप बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।