‘शहरमा बस्दा कुज्जिएजस्तो भयो, बेचेका भेँडा फर्काएर भेँडीगोठ फर्किएँ’

बुढ्यौली बढ्न थालेपछि भतिज टेकजित तिलिजासँग लालवीरले संयुक्त गोठ बनाएका छन्। खयरखोला र नौलोवन क्षेत्रमा पाउद्धारका तीन वटा भेडीगोठ छन्। त्यहाँ करिब दुई हजार भेडा बाख्रा छन्। जेठमा लेक उक्लिएका गोठालाहरुलाई हप्ता दश दिनमा गाउँबाट आफन्तहरुले खाद्यान्न पुर्याइदिन्छन्।

‘घरव्यवहार चलाउने र छोराछोरी पाल्ने, पढाउने आम्दानीको स्रोतनै भेडापालन हो,’ लालवीरले भने ‘भेडाबाख्रा बेचेरै नौ जना छोराछोरीलाई हुर्काएँ, पढाएँ।’ सहरबजारको विलाशी जीवनभन्दा स्वच्छ हावापानीमा गोठालो बस्न लालबिरलाई रमाइलो लाग्छ। दौतरीहरु भारतीय र बेलायती गोर्खा सैनिकमा भर्ती हुन गए पनि आफू वनपाखामा रमाएको उनले बताए।

विदेशमा रहेका छोराछोरीको साथमा भेडाबाख्रा बेचेर भएको कमाइबाट पोखरामा घडेरी किनेर घर पनि बनाएको लालवीरले सुनाए। ‘छोराछोरीले भनेपछि एक वर्ष पोखरा गएर बस्दा कुज्जिएको जस्तो भएपछि फेरी बेचेको भेडा फर्काएर लेकबेँसी गर्न थालेको छु,’ उनले भने, ‘शरिर र स्वास्थ्यले साथ दिदाँसम्म भेडाबाख्रासँगै बिताउने मेरो योजना छ।’

उनीसँगै कुनै समय पाँच सयभन्दा भेडाबाख्रा थिए। बार्षिक ५० वटासम्म भेडाका साँड, खसी र बोका बिक्री हुन्छ। जनै पूर्णिमा पर्वमा खयरभारानी तालमा लाग्ने मेलामा भाकल पूरा भएका भक्तजनले बली चढाउन गोठबाटै साँढे र बोका किनेर लैजान्छन्। एक वटा साडको मूल्य रु २० देखि ३५ हजारसम्म पर्छ। दसैँतिहार, माघे सङ्क्रान्ति, साउने सङ्क्रान्ति, भूमे पूजाजस्ता चाडपर्वमा पनि मासुका लागि साँढे तथा खसीबोका बिक्री हुन्छ।

सूचना प्रविधिको विकासले गर्दा पहिलेजस्तो महिनौँसम्म आफन्तसँग सम्पर्कविहीन हुनुपर्ने अवस्था छैन। मनोरञ्जनका लागि रेडियो सुन्ने, मोबाइल बजाउने गर्छन्। उज्यालोका लागि घुम्ती सोलार प्यानल गोठमा राखेका छन्। चितुवा र ब्वाँसोबाट भेडाबाख्रा बचाउनका लागि भोटे जातका कुकुर पालेका छन्। एउटा गोठमा न्यूनतम तीन वटा कुकुर पालेका छन्।

लेकाली क्षेत्रमा विषालु घाँस पलाउन र हिउँदमा बेँसीका चरन क्षेत्रमा घाँसको अभाव मुख्य चुनौती रहेको लालविरले बताए। तापक्रम वृद्धिका कारण बिषालु घाँस उम्रिन थालेको र बेँसीमा चरनको अभाव हुन थालेको लालबिरको अनुभव छ। वन्यजन्तुको आक्रमण र गोठाला बस्ने जनशक्ति पाइन छाड्नु पनि भेडापालनलगायत घुम्तीगोठमा गरिने पशुपालनका लागि चुनौती बनेको छ।