पूर्वसूचनालाई चार तहमा व्यवस्थित गर्दै सेबोन, बजार परिपक्व हुँदै गए अवधि पुनरावलोकन

काठमाडौँः नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) ले सूचीकृत कम्पनीका प्रवर्द्धक तथा आधारभूत सेयरधनीले ठूलो परिमाणमा सेयर बिक्री गर्नुअघि दिनुपर्ने अग्रिम सूचनासम्बन्धी व्यवस्था थप व्यवस्थित गर्ने प्रस्ताव अघि सारेको छ। बोर्डले सार्वजनिक गरेको अवधारणापत्रमा ठूलो परिमाणको सेयर बिक्रीसम्बन्धी सूचनालाई नियामकीय निगरानी, सार्वजनिक प्रकटीकरण र कारोबारपछिको विवरणसँग जोड्ने गरी चार तहको व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ।

हाल कायम व्यवस्थाअनुसार सूचीकृत कम्पनीका आधारभूत सेयरधनीले आफूले धारण गरेको सेयरमध्ये ५ प्रतिशत वा सोभन्दा बढी सेयर बिक्री गर्न चाहेमा बिक्री गर्नुभन्दा कम्तीमा १५ दिनअघि सम्बन्धित कम्पनीलाई जानकारी दिनुपर्ने व्यवस्था छ। यस्तो सूचना कम्पनीमार्फत नेप्सेमा सार्वजनिक हुने र अग्रिम सूचनाको अवधि तीन महिनासम्म रहने व्यवस्था छ।

ठूलो सेयर बिक्रीको सूचना किन आवश्यक?

सेबोनको अवधारणापत्रमा प्रवर्द्धक तथा आधारभूत सेयरधनीसँग कम्पनीको वित्तीय अवस्था, रणनीति तथा योजनासम्बन्धी जानकारी सर्वसाधारण लगानीकर्ताभन्दा बढी हुन सक्ने उल्लेख छ।

यस्ता सेयरधनीले ठूलो परिमाणमा सेयर बिक्री गर्दा बजारमा बिक्रीको चाप बढ्न सक्ने र त्यसको प्रभाव सेयर मूल्य तथा लगानीकर्ताको व्यवहारमा पर्न सक्ने बोर्डको आकलन छ।

त्यस्तै, ठूलो सेयर बिक्रीको सूचना समयमै सार्वजनिक नहुँदा ठूला र साना लगानीकर्ताबीच सूचनाको पहुँचमा असमानता हुन सक्ने जोखिम पनि रहने बोर्डले जनाएको छ।

अग्रिम सूचना उपलब्ध भएमा नियामकले प्रस्तावित बिक्री र वास्तविक कारोबारबीच तुलना गरी असामान्य कारोबार तथा बजार दुरुपयोगको सम्भावनाबारे निगरानी गर्न सहज हुने अवधारणापत्रमा उल्लेख छ।

चार तहको व्यवस्था प्रस्ताव

सेबोनले अहिलेको अग्रिम सूचना प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउन चार तहको ढाँचा प्रस्ताव गरेको छ।

१. नियामकीय सूचना

प्रवर्द्धक वा आधारभूत सेयरधनीले तोकिएको सीमाभन्दा बढी सेयर बिक्री गर्ने मनसाय राखेमा नेप्से तथा सेबोनको विद्युतीय प्रणालीमा अग्रिम सूचना दर्ता गर्ने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ।

२. सार्वजनिक प्रकटीकरण

प्रस्तावित सेयर बिक्रीसँग सम्बन्धित आवश्यक विवरण नेप्सेमार्फत सार्वजनिक गर्ने व्यवस्था रहनेछ। यसबाट बजारका सबै लगानीकर्ताले एउटै समयमा सम्बन्धित सूचना प्राप्त गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

३. बजार निगरानी

सार्वजनिक गरिएको बिक्री योजनालाई वास्तविक अर्डर तथा कारोबारको विवरणसँग मिलाएर हेर्ने गरी नेप्से र सेबोनको बजार निगरानी प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउने प्रस्ताव गरिएको छ।

यसबाट घोषणा गरिएको बिक्री योजना र वास्तविक कारोबारबीच कुनै असामान्य गतिविधि भए त्यसलाई पहिचान गर्न सहयोग पुग्ने बोर्डको अपेक्षा छ।

४. कारोबारपछिको पुष्टि

सेयर बिक्री सम्पन्न भएपछि वास्तविक रूपमा कति सेयर बिक्री भयो, कुन मितिमा कारोबार भयो र बिक्रीपछि सम्बन्धित सेयरधनीसँग कति सेयर बाँकी रह्यो भन्ने विवरण सार्वजनिक गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ।

यसले अग्रिम घोषणा र वास्तविक कारोबारबीचको अवस्था स्पष्ट पार्नेछ।

अग्रिम सूचना बिक्री भइसकेको जानकारी होइन

बोर्डले अग्रिम सूचना र वास्तविक सेयर बिक्रीलाई एउटै रूपमा बुझ्न नहुने स्पष्ट पारेको छ।

अग्रिम सूचना भनेको सेयरधनीले भविष्यमा निश्चित परिमाणमा सेयर बिक्री गर्ने मनसाय सार्वजनिक गरेको जानकारी मात्र हो। यस्तो सूचना सार्वजनिक हुँदैमा सेयर बिक्री भइसकेको मानिने छैन।

वास्तविक कारोबार नेप्सेको प्रणालीमार्फत सम्पन्न भएपछि मात्र बिक्री भएको मानिने व्यवस्था रहनेछ।

बिक्री मूल्य र ब्रोकरको विवरण तत्काल सार्वजनिक नहुने

प्रस्तावित व्यवस्थाअनुसार अग्रिम सूचनामा सेयर बिक्री गर्न चाहेको मूल्य वा कुन ब्रोकरमार्फत कारोबार गर्ने भन्ने विवरण सार्वजनिक नगर्ने अवधारणा अघि सारिएको छ।

बोर्डले यस्तो विवरण पहिल्यै सार्वजनिक गर्दा अन्य लगानीकर्ताले त्यसका आधारमा कारोबार गर्ने वा बजारमा अनावश्यक प्रभाव पर्न सक्ने जोखिमलाई ध्यान दिएको छ।

सार्वजनिक गरिने विवरणमा सेयरधनीको नाम, सेयरधनीको वर्ग, कम्पनीको नाम, कुल सेयरधारण, स्वामित्व प्रतिशत, बिक्री गर्न प्रस्ताव गरिएको सेयर संख्या, बिक्रीको प्रस्तावित अवधि र सामान्य उद्देश्यजस्ता विवरण राख्ने प्रस्ताव गरिएको छ।

तीन महिनाभित्र बिक्री नभए सूचना निष्क्रिय हुने

हालको व्यवस्थाअनुसार अग्रिम सूचनाको वैधता तीन महिनासम्म रहने व्यवस्था छ।

प्रस्तावित ढाँचामा पनि तोकिएको अवधिभित्र सेयर बिक्री नभए अग्रिम सूचना स्वतः निष्क्रिय हुने र त्यसपछि पुनः बिक्री गर्न चाहे नयाँ सूचना दिनुपर्ने व्यवस्था राख्ने प्रस्ताव गरिएको छ।

१५ दिने अवधि घटाउने विषयमा पनि पुनरावलोकन

नेपालको सेयर बजारको आकार, तरलता, प्रवर्द्धकको स्वामित्व र सर्वसाधारण लगानीकर्ताको सहभागितालाई ध्यानमा राखेर अहिले १५ दिने अग्रिम सूचना व्यवस्था राखिएको बोर्डको अवधारणापत्रमा उल्लेख छ।

तर बजार थप परिपक्व र तरल हुँदै गएपछि वास्तविक कारोबारको तथ्यांक तथा बजारमा पर्ने प्रभावका आधारमा यो अवधि पुनरावलोकन गर्न सकिने प्रस्ताव गरिएको छ।

यसको अर्थ तत्काल १५ दिने अवधि हटाउने वा घटाउने निर्णय भइसकेको भने होइन। बोर्डले बजारको अवस्था र तथ्यांकका आधारमा आगामी दिनमा यसको समीक्षा गर्न सकिने संकेत गरेको हो।

उद्देश्य सेयर बिक्री रोक्नु होइन

सेबोनको प्रस्तावको मुख्य उद्देश्य ठूलो सेयरधनीलाई सेयर बिक्री गर्न रोक्नु नभई ठूलो परिमाणको सेयर कारोबारसम्बन्धी सूचना बजारमा समयमै पुर्‍याउनु हो।

अग्रिम सूचना, सार्वजनिक प्रकटीकरण, बजार निगरानी र कारोबारपछिको विवरणलाई एउटै प्रणालीमा जोड्दा ठूला सेयर कारोबारबारे नियामक र लगानीकर्ताले थप स्पष्ट जानकारी प्राप्त गर्न सक्ने बोर्डको अवधारणापत्रमा उल्लेख छ।

अब प्रस्तावित व्यवस्था कसरी कार्यान्वयन हुन्छ र १५ दिने अग्रिम सूचना अवधिमा कुनै परिवर्तन हुन्छ वा हुँदैन भन्ने विषय आगामी नियामकीय प्रक्रिया र बजारको अवस्थाले निर्धारण गर्नेछ।