२० वाणिज्य बैंकको सीएसआर दायित्व ७० करोड, नबिलको सबैभन्दा बढी

काठमाडौँः गत आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा मुलुकका २० वाणिज्य बैंकले ६९ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ खुद नाफा गरेका छन्। बैंक तथा वित्तीय संस्थाले खुद नाफाको कम्तीमा एक प्रतिशत रकम संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व (सीएसआर)का लागि छुट्याउनुपर्ने व्यवस्था छ। सोहीअनुसार बैंकहरुको सीएसआर दायित्व मात्रै करिब ६९ करोड ७८ लाख रुपैयाँ पुग्ने देखिएको छ।

कुन बैंकको सीएसआर दायित्व कति?

खुद नाफाका आधारमा सबैभन्दा धेरै सीएसआर रकम नबिल बैंकले छुट्याउनुपर्ने देखिएको छ। गत आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा नबिलले ७ अर्ब ९० करोड ५६ लाख रुपैयाँ खुदनाफा गरेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा नबिल बैंकको सीएसआर रकम ७ करोड ९० लाख ५६ हजार रुपैयाँ हुन्छ।

नबिल बैंकको वार्षिक विवरणमा सीएसआर कोषमा ७ करोड ९० लाख ५५ हजार ५७० स्थानान्तरण गरिएको देखिन्छ। यसले नाफाको एक प्रतिशतका आधारमा सीएसआर कोषमा छुट्याइने रकम र सोही वर्ष वास्तविक रूपमा खर्च हुने रकम फरक हुन सक्ने देखाउँछ।

नाफाका आधारमा कुमारी बैंक दोस्रो स्थानमा छ। बैंकले आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा ७ अर्ब ३८ करोड रुपैयाँ खुदनाफा गरेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा कुमारी बैंकको सीएसआर दायित्व ७ करोड ३८ लाख रुपैयाँ हुन्छ।

सीएसआरको पैसा कब्जा गर्ने सरकारको तयारी, प्रस्तावित कम्पनी विद्येयकमा निजी क्षेत्रको असहमति

त्यसपछि ग्लोबल आइएमई बैंक रहेको छ। बैंकले आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा ६ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी खुदनाफा गरेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा सीएसआरका लागि करिब ६ करोड रुपैयाँबराबर रकम छुट्याउनुपर्ने देखिन्छ।

एभरेष्ट बैंकले पनि आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा ५ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ खुदनाफा गरेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा बैंकको सीएसआर दायित्व करिब ५ करोड ७ लाख रुपैयाँ हुन्छ।

त्यस्तै राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको खुद नाफा करिब ४ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ छ। यसका आधारमा बैंकले करिब ४ करोड ५६ लाख रुपैयाँ सीएसआरका लागि छुट्याउनुपर्ने देखिन्छ।

नेपाल बैंकले ४ अर्ब ५० करोड खुदनाफा गरेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा बैंकको सीएसआर रकम करिब ४ करोड ५० लाख रुपैयाँ हुन्छ।

प्राइम कमर्सियल बैंकको खुद नाफा करिब ४ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ छ। यसका आधारमा बैंकको सीएसआर दायित्व ४ करोड ११ लाख रुपैयाँ हुन्छ।

त्यसैगरी एनएमबी बैंकले ४ अर्ब १ करोड रुपैयाँ खुदनाफा गरेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा बैंकको सीएसआर रकम ४ करोड १ लाख रुपैयाँ हुन्छ।

प्रधानमन्त्री राहत कोषमा बैंकले दिए करोडौं सहयोग, सीएसआर खर्च मान्नेमा अन्योल

सानिमा बैंकको खुद नाफा ३ अर्ब ५५ करोड रहेको छ। यसका आधारमा बैंकको सीएसआर रकम करिब ३ करोड ५५ लाख रुपैयाँ हुन्छ।

सिद्धार्थ बैंकले ३ अर्ब ५२ करोड खुद नाफा गरेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा बैंकको सीएसआर दायित्व करिब ३ करोड ५२ लाख रुपैयाँ हुन्छ।

लक्ष्मी सनराइज बैंकको खुद नाफा ३ अर्ब १२ करोड रहेको छ। यसका आधारमा बैंकले ३ करोड १२ लाख रुपैयाँ सीएसआरका लागि छुट्याउनुपर्ने देखिन्छ।

स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकले २ अर्ब ८५ करोड खुदनाफा गरेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा बैंकको सीएसआर रकम २ करोड ८५ लाख रुपैयाँ हुन्छ।

नेपाल इन्भेस्टमेन्ट मेगा बैंकको खुदनाफा २ अर्ब ७५ करोड छ। यसका आधारमा बैंकको सीएसआर रकम २ करोड ७५ लाख रुपैयाँ हुन्छ।

त्यस्तै कृषि विकास बैंकले करिब २ अर्ब ६३ करोड खुदनाफा गरेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा सीएसआर रकम २ करोड ६३ लाख रुपैयाँ हुन्छ।

माछापुच्छ्रे बैंकको खुद नाफा २ अर्ब ११ करोड रहेको छ। यसका आधारमा बैंकको सीएसआर दायित्व करिब २ करोड ११ लाख रुपैयाँ पुग्छ।

सिटिजन्स बैंकले २ अर्ब १० करोड रुपैयाँ खुदनाफा गरेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा बैंकको सीएसआर रकम २ करोड १० लाख रुपैयाँ हुन्छ।

नेपाल एसबीआई बैंकको खुदनाफा २ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ छ। यसका आधारमा बैंकले २ करोड ४ लाख रुपैयाँ सीएसआरका लागि छुट्याउनुपर्ने देखिन्छ।

हिमालयन बैंकले १ अर्ब ४८ करोड खुदनाफा गरेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा बैंकको सीएसआर रकम १ करोड ४८ लाख रुपैयाँ हुन्छ।

एनआईसी एशिया बैंकको १८ करोड खुद नाफामा रहेको छ। यसको एक प्रतिशतका आधारमा बैंकको सीएसआर रकम करिब १८ लाख रुपैयाँ हुन्छ।

अर्कोतर्फ प्रभु बैंक आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा नाफामा नभई २४ करोड रुपैयाँ घाटामा छ। त्यसैले खुदनाफाको एक प्रतिशतका आधारमा प्रभु बैंकको सीएसआर रकम सकारात्मक रूपमा गणना गर्न सकिँदैन।

लेखापरीक्षणपछिको नाफालाई आधार

बैंकहरूको सीएसआर रकम निर्धारण गर्दा प्रारम्भिक वित्तीय विवरणमा देखिएको नाफाभन्दा लेखापरीक्षणपछि कायम हुने अन्तिम खुदनाफालाई आधार मानिने बैंकिङ क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन्।

एक वाणिज्य बैंकका उच्च अधिकारीका अनुसार बैंकको चौथो त्रैमासिक वित्तीय विवरणमा देखिएको नाफा र लेखापरीक्षणपछि कायम हुने नाफामा केही फरक पर्न सक्छ।

उनले भने, ‘सबै बैंकले लेखापरीक्षणपछिको खुदनाफाका आधारमा एक प्रतिशत सीएसआरका लागि छुट्याउने गर्छन्। बैंकको अपरिष्कृत र लेखापरीक्षित नाफामा फरक आउन सक्छ। त्यसैले साधारणसभा सम्पन्न भएपछि कायम हुने अन्तिम नाफाका आधारमा सीएसआर रकम छुट्याइन्छ।’

उनका अनुसार बैंकको नाफा बढ्दा सीएसआरका लागि छुट्याउनुपर्ने रकम पनि बढ्छ।

‘बैंकको नाफा बढ्यो भने सीएसआर रकम पनि बढ्छ र नाफा घट्यो भने सीएसआर रकम पनि घट्छ,’ उनले भने।

छुट्याएको र खर्च गरेको रकम एउटै होइन

बैंकहरूले सीएसआरका लागि छुट्याएको रकम र वास्तविक रूपमा सामाजिक क्षेत्रमा खर्च गरेको रकम एउटै नहुने बैंकका अधिकारीहरु बताउछन्। सीएसआर कोषमा अघिल्लो वर्षको बाँकी रकमसमेत रहने भएकाले कुनै एक आर्थिक वर्षमा भएको खर्च चालु वर्षको नाफाको एक प्रतिशतभन्दा बढी वा कम हुन सक्छ।

नबिल बैंकको वार्षिक विवरणले पनि यही अवस्था देखाउँछ। बैंकले चालु आर्थिक वर्षको नाफाबाट ७ करोड ९० लाख सीएसआर कोषमा स्थानान्तरण गरेको भए पनि विभिन्न सामाजिक कार्यक्रममा भएको वास्तविक खर्च भने फरक हुन सक्छ।

त्यस्तै अन्य बैंकको सीएसआर विवरणमा पनि अघिल्लो वर्षको बाँकी रकम, चालू वर्षमा थपिएको रकम र वास्तविक खर्च छुट्टाछुट्टै देखाइएको हुन्छ।

यसकारण बैंकहरूको सीएसआर तुलना गर्दा कति रकम छुट्याइयो भन्दा पनि कति रकम खर्च भयो र कहाँ खर्च भयो भन्ने विषय महत्वपूर्ण हुने बैंकर बताउछन्।

शिक्षा, स्वास्थ्यदेखि वित्तीय साक्षरतासम्म

बैंकहरूले सीएसआरअन्तर्गत शिक्षा, स्वास्थ्य, वित्तीय साक्षरता, वातावरण संरक्षण, विपद् व्यवस्थापन, मानवीय सहायता तथा सामाजिक विकासका विभिन्न कार्यक्रममा रकम खर्च गर्दै आएका छन्।

पछिल्लो समय बैंकहरूले विद्यालय तथा शैक्षिक संस्थालाई सहयोग गर्ने, स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन गर्ने, विपद्मा परेकालाई राहत उपलब्ध गराउने, वित्तीय साक्षरता कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने तथा वातावरण संरक्षणसम्बन्धी गतिविधिमा पनि सीएसआर रकम परिचालन गर्दै आएका छन्।

सीएसआर रकमको प्रभावकारितामाथि भने प्रश्न उठ्ने गरेको छ। सीएसआरको रकम तोकिएको उद्देश्यअनुसार नभई अन्यत्र प्रयोग भइरहेको भन्दै एक पक्षले सर्वोच्च अदालतमा मुद्दा दायर गर्यो। त्यसपछि सर्वोच्च अदालतले सीएसआरको रकम कुन–कुन क्षेत्रमा खर्च गर्न पाइने भन्ने विषयमा स्पष्ट निर्णय गरेको छ। हाल बैंकहरुले उक्त क्षेत्रमा मात्र खर्च गर्दै आएका छन्।

नाफासँगै बढ्छ सीएसआर दायित्व

समग्रमा हेर्दा बैंकको खुदनाफा जति ठूलो हुन्छ, नाफाको एक प्रतिशतका आधारमा सीएसआरका लागि छुट्याउनुपर्ने रकम पनि त्यति नै ठूलो हुन्छ। यही कारण नाफामा अगाडि रहेका नबिल, कुमारी, ग्लोबल आइएमई, एभरेष्ट र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकको सीएसआर दायित्व पनि ठूलो देखिएको हो।

यसरी हेर्दा वाणिज्य बैंकिङ क्षेत्रबाट मात्रै सामाजिक क्षेत्रमा ठूलो रकम परिचालन हुने देखिन्छ। बैंकहरूले कति रकम छुट्याए भन्नेभन्दा पनि त्यो रकम कहाँ र कसरी खर्च गरे, त्यसबाट कति नागरिक लाभान्वित भए र त्यसको सामाजिक प्रभाव कति देखियो भन्ने प्रश्न पनि उठ्ने गरेको छ।

सीएसआर रकम पारदर्शी र प्रभावकारी रूपमा खर्च गर्न सके बैंकहरूको नाफाबाट सामाजिक क्षेत्रमा जाने यो रकम शिक्षा, स्वास्थ्य, रोजगारी, वित्तीय पहुँच तथा विपद् व्यवस्थापनजस्ता क्षेत्रमा महत्वपूर्ण स्रोत बन्न सक्ने देखिन्छ।