रेमिट्यान्स बढ्यो, किन महंगो भयो नेपालीको भान्सा?

काठमाडौँः विदेशमा रहेका नेपालीले पठाएको पैसा बढिरहेको छ। रेमिट्यान्सका कारण देशको विदेशी मुद्रा सञ्चिति पनि अहिलेसम्मकै उच्च विन्दुमा पुगेको छ। तर, यसको प्रत्यक्ष अनुभूति भने सर्वसाधारणले आफ्नो भान्सामा गर्न पाएका छैनन्। बरु दैनिक उपभोग्य वस्तुको मूल्य बढ्दा परिवारको खर्च धान्न थप कठिन हुन थालेको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार चालू आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ को दुई महिनामा (भदौ मसान्तसम्म) विदेशी मुद्रा सञ्चिति ४० खर्ब ६५ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यस अवधिमा रेमिट्यान्स २३.९ प्रतिशतले बढेर ४ खर्ब ३६ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

तर, यही अवधिमा वार्षिक बिन्दुगत उपभोक्ता मुद्रास्फीति अर्थात् महँगी ६.३४ प्रतिशत पुगेको छ। अघिल्लो वर्षको भदौमा यस्तो महँगी १.८७ प्रतिशत मात्रै थियो।

यसको अर्थ आम उपभोक्ताले अघिल्लो वर्षको तुलनामा दैनिक उपभोगका वस्तु तथा सेवाका लागि बढी पैसा खर्च गर्नुपरेको छ।

तेल, फलफूल र चिनी सबै महँगिए

राष्ट्र बैंकको तथ्यांकले पछिल्लो समय सर्वसाधारणको भान्सामा प्रयोग हुने वस्तुको मूल्य बढेको देखाउँछ। समीक्षा अवधिमा खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मूल्यवृद्धि ७.७५ प्रतिशत पुगेको छ।

खाद्य वस्तुमध्ये सबैभन्दा धेरै घ्यू तथा तेलको मूल्य बढेको छ। यसको मूल्य १६.६८ प्रतिशत बढेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ। फलफूलको मूल्य १५.९९, चिनीजन्य पदार्थको १२.१४, माछामासुको ७.३४ र तरकारीको मूल्य ७.०७ प्रतिशत बढेको छ।

अर्थात् घरपरिवारको नियमित खर्चमा पर्ने खाना पकाउने तेल, तरकारी, फलफूल, चिनी र माछामासुजस्ता वस्तुको मूल्य नै बढ्दा सर्वसाधारणको मासिक बजेटमा थप दबाब परेको छ।

गैरखाद्य तथा सेवा समूहको मूल्यवृद्धि पनि ५.६९ प्रतिशत रहेको छ। प्रदेशगत रूपमा सबैभन्दा बढी महँगी मधेश प्रदेशमा ७.४८ प्रतिशत पुगेको छ। काठमाडौं उपत्यकामा ५.२८ र सुदूरपश्चिममा ५.१६ प्रतिशत मूल्यवृद्धि भएको छ।

‘महँगी बढ्नु चिन्ताको विषय’

राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता गुरुप्रसाद पौडेलले पनि पछिल्लो समय मुद्रास्फीति बढ्नु चिन्ताको विषय भएको बताएका छन्। ‘मुद्रास्फीति बढेको देखिएको छ। अर्कोतर्फ विप्रेषण र विदेशी मुद्रा सञ्चिति पनि बढेको छ। तर, मुद्रास्फीति बढेको कुरा चाहिँ अलिकति चिन्ता मान्नुपर्ने विषय हो कि जस्तो लाग्छ मलाई,’ पौडेलले भने।

उनका अनुसार पछिल्लो समय महँगी लगातार मासिक रूपमा बढ्दै गएको छ। बैशाखभन्दा जेठ, जेठभन्दा असार, असारभन्दा साउन र साउनभन्दा भदौमा मुद्रास्फीति बढ्दै गएको उनले बताए।

पौडेलका अनुसार गत भदौमा आएको बाढीपहिरो तथा आपूर्ति व्यवस्थामा आएको अवरोधले पनि मूल्यवृद्धिमा असर गरेको छ। विशेषगरी रसुवामा आएको बाढीले आपूर्ति व्यवस्थामा समस्या सिर्जना गर्दा त्यसको असर बजार मूल्यमा परेको उनको भनाइ छ।

‘भदौमा मुद्रास्फीति बढ्नुको कारण भदौमा आएको बाढीपहिरो, आपूर्तिजन्य घटनाहरू र रसुवा बाढी नै मुख्य कारण हुन सक्छ,’ पौडेलले भने।

वर्षायाममा तरकारीलगायत वस्तुको उत्पादन तथा आपूर्तिमा आउने समस्या र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यवृद्धिले पनि नेपाली बजारमा मूल्य बढाउने दबाब सिर्जना गरेको राष्ट्र बैंकको भनाइ छ।

रेमिट्यान्स बढे पनि राहत किन महसुस भएन?

साउन र भदौमा ४ खर्ब ३६ अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स भित्रिएको छ। भदौमा मात्रै २ खर्ब २१ अर्ब ३१ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स आएको छ।

रेमिट्यान्स बढ्नु नेपाली अर्थतन्त्रका लागि सकारात्मक भए पनि यसको ठूलो हिस्सा घरायसी उपभोग, शिक्षा, स्वास्थ्य, ऋण भुक्तानीलगायत आवश्यकतामा खर्च हुने गर्छ।
अर्कोतर्फ, विदेशी मुद्रा सञ्चिति बढेर ४० खर्ब ६५ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। उक्त सञ्चितिले करिब १७.८ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न सक्ने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

आयात बढ्दा पनि बजार सस्तो भएन

मुलुकमा आयात पनि तीव्र रूपमा बढेको छ। पहिलो दुई महिनामा आयात ३१.६ प्रतिशतले बढेर ४ खर्ब १ अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। निर्यात ६१.९ प्रतिशतले बढेर ७६ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ पुगे पनि व्यापार घाटा ३ खर्ब २४ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

पेट्रोलियम पदार्थ, रासायनिक मल, भटमासको कच्चा तेल तथा सवारीसाधनका पार्टपुर्जालगायत वस्तुको आयात बढेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

बाह्य क्षेत्र बलियो भए पनि महँगी लगातार बढिरहेमा त्यसको प्रत्यक्ष असर सर्वसाधारणको क्रयशक्तिमा पर्छ। एउटै आम्दानीबाट पहिलेभन्दा कम सामान किन्नुपर्ने अवस्था आएपछि परिवारको खर्च व्यवस्थापन थप कठिन हुन्छ।

राष्ट्र बैंकले मुद्रास्फीतिलाई निश्चित सीमाभित्र राख्ने लक्ष्य लिएको छ। चालू आर्थिक वर्ष मुद्रास्फिती साढे ५ प्रतिशतमा सीमित राख्यो लक्ष्य राष्ट्र बैंकको छ। तर, आर्थिक वर्षको सुरुवातदेखि नै महँगी बढ्दै गएकाले मूल्य स्थिरता कायम गर्नु केन्द्रीय बैंकका लागि चुनौतीपूर्ण बन्न सक्ने प्रवक्ता पौडेल बताउँछन।

‘आर्थिक वर्षको सुरुवाती महिनाहरूबाटै यसरी बढ्दै जानु भनेको राष्ट्र बैंकका लागि अलिकति थोरै चुनौतीपूर्ण विषय हुन सक्ला कि भन्ने छ,’ पौडेलले नेपाल क्लिक्ससँग भने।