उपनिर्वाचनको पूर्वसन्ध्यामा कांग्रेसका दुई रणनीतिक ‘मुभ’

काठमाडौँ– आइतबार बसेको नेपाली कांग्रेस कार्यसम्पादन समितिको बैठकले पूर्वसहमहामन्त्री गोविन्दराज जोशी, चितवनका पूर्वसभापति विकास कोइरालालगायतका नेता–कार्यकर्तामाथि गरिएको कारबाही फुकुवा गर्ने निर्णय गर्‍यो। वैशाख १० गते हुने उपनिर्वाचनका लागि मनोनयन दर्ता गर्ने अघिल्लो दिन बसेको केन्द्रीय कार्यसम्पादन समितिको बैठकले गरेको यो निर्णयलाई अर्थपूर्ण रुपमा हेरिएको छ।

वैशाख १० गते चितवन–२, तनहुँ–१ र बारा–२ मा उपनिर्वाचन हुँदैछ। कांग्रेसले कारबाही फुकुवा गरेका जोशी तनहुँ र कोइराला चितवनका हुन्। चितवन–२ मा कांग्रेसले पूर्वसभापति जितनारायण श्रेष्ठलाई उम्मेदवार बनाएको छ भने तनहुँमा केन्द्रीय सदस्य गोविन्द भट्टराईलाई अघि सारेको छ। बारा–२ मा कांग्रेसले जनता समाजवादी पार्टीका अध्यक्ष उपेन्द्र यादवलाई सघाउने निर्णय गरेको छ।

उपनिर्वाचनको पूर्वसन्ध्यामा कांग्रेसले दुई वटा रणनीतिक निर्णय गरेको छ। पहिलो–नेता कार्यकर्ता माथिको कारबाही फुकुवासँगै पुरानै सदस्यता निरन्तरता दिने निर्णय। कारबाहीमा परेका नेता–कायकर्ता उपनिर्वाचनमा सक्रिय बनुन् भन्ने कांग्रेसले चाहेको देखिन्छ। ‘उपनिर्वाचनमा कारबाही फुकुवा गर्दा उनीहरु चुनावी अभियानमा सक्रिय हुनेछन्। त्यसले निर्वाचन जित्न सहयोग गर्नेछ,’ केन्द्रीय सदस्य प्रकाश स्नेही रसाइली भन्छन्, ‘उपनिर्वाचन सांकेतिक होला, तर हाम्रा लागि सामान्य होइन। कांग्रेस पार्टीका लागि जीवनमरणको लडाइँ पनि हो यो। त्यसकारण पार्टीका सबै पंक्तिलाई गोलबन्द गर्ने कुरा राम्रो हो।’

कांग्रेसले लिएको दोस्रो रणनीतिक निर्णय हो– उपनिर्वाचनमा महामन्त्रीद्वय गगन थापा र विश्वप्रकाश शर्मालाई खटाउने। कांग्रेसले तनहुँ–१ मा थापालाई खटाएको छ। भोलि (सोमबार) हुने मनोनयनमा थापा सहभागी हुनेछन्। उनले मनोनयनपछि हुने सभालाई सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम समेत छ।

कारबाहीमा परेका नेता–कायकर्ता उपनिर्वाचनमा सक्रिय बनुन् भन्ने कांग्रेसले चाहेको देखिन्छ।

तनहुँ–१ मा थापालाई खटाउने निर्णय अझ रणनीतिक देखिन्छ। थापा निकट मानिएका डा स्वर्णिम वाग्लले चैत १६ गते कांग्रेस परित्याग गरेर तनहुँ–१ मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका तर्फबाट उम्मेदवार बनेका छन्। वाग्ले चुनाव लडेको क्षेत्रमा महामन्त्रीको थापाको उपस्थितिले पार्टीका मतदातामा पर्न सक्ने दुविधाको अन्त्य गर्न सहयोग पुग्ने बुझाइ कांग्रेस नेताहरुको छ।

यस्तै चितवन–२ मा जितनारायण श्रेष्ठको मनोयनमा महामन्त्री शर्मा सहभागी हुनेछन्। उनले पनि मनोनयनपछि हुने सभालाई सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम छ। कांग्रेसले ‘फेस भ्याल्यु’ भएका महामन्त्रीद्वयलाई उपनिर्वाचनमा खटाएर कार्यकर्ता र मतदाताको मनोबल उकास्ने रणनीति लिएको देखिन्छ। केन्द्रीय सदस्य रसाइली पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रमलाई हेर्दा महामन्त्रीद्वयको राजनीतिक भविष्यमा समेत चुनौती देखापरेको र उपनिर्वाचनमार्फत ती चुनौती चिर्ने अवसर आएको टिप्पणी गर्छन्।

‘महामन्त्रीद्वयको फेस बिक्छ। पार्टी सभापति र प्रधानमन्त्री बन्ने बाटोमा रहनुभएका महामन्त्रीद्वयको राजनीतिक भविष्यमा चुनौती थपिँदै गएका छन्। उहाँहरुलाई उपनिर्वाचन मार्फत ती चुनौती चिर्ने अवसर पनि प्राप्त भएको छ,’ उनी भन्छन्, ‘हिजो कांग्रेसमा अवसरैअवसर पाएर पार्टी छाड्ने बेला स्वर्णिम वाग्लेले लगाएका आरोप पनि चिर्नु पर्नेछ। त्यसैले महामन्त्रीद्वयलाई खटाइएको हो।’

कारबाही फुकुवाबारे जोशी गरम, कोइराला नरम
पूर्वसहमहामन्त्री जोशीलाई २०७४ मा रामचन्द्र पौडेललाई हराउन भूमिका खेलेको अरोपमा कांग्रेसले २०७५ पुस २४ मा अनुशासन कारबाही गर्दै ५ वर्षका लागि साधारण सदस्यबाट हटाएको थियो। ०७९ को निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवार बनेका थिए। तर, उनले ६ हजार ८ सय ७८ मत मात्रै ल्याएका थिए। २०८० साल पुस २४ सम्मलाई कांग्रेसले जोशीलाई कारबाही गरेको थियो। तर, अवधि अगावै कांग्रेसले कारबाही फिर्ता लियो। तर, जोशी कारबाही फुकुवा गर्ने कांग्रेसको निर्णयप्रति सकारात्मक सुनिएनन्।

जोशीले कारबाहीमा परेको र फुकुवा भएको विषयमा आफूलाई सूचना नदिइएको बताए। ‘मलाई कारबाही गरेको पनि अहिलेसम्म सूचना आएको छैन। फुकुवा भएको हल्ला सुनेको छु,’ उनले भने, ‘म अहिले कांग्रेसको सदस्य छैन। मसँग वार्ता गरेर कुरा मिलेको भए मेरो बारेमा निर्णय गर्नु उचित हुन्थ्यो। त्यसै निर्णय गर्नु यो जालझेलपूर्ण हो, मलाई कुनै सरोकार छैन यसमा।’ यद्यपि यसपालिको उपनिर्वाचनमा उम्मेदवार नबन्ने बताइसकेका छन्। जोशी उम्मेदवार नबन्दा आफ्नो पक्षमा माहोल बनाउन सकिने विश्वास कांग्रेसको छ।

करिब १० वर्ष कारबाही खेपेका कोइरालाले भने न्याय पाएको प्रतिक्रिया दिएका छन्। उनलाई २०७० सालको संविधान सभा निर्वाचनमा चितवन–४ (तत्कालीन निर्वाचन क्षेत्र)मा पार्टी सभापति सुशील कोइरालाविरुद्ध बागी उम्मेदवारी दिएपछि कांग्रेसले कारबाही गरेको थियो। उनले पटक–पटक कारबाही फुकुवाको माग समेत गर्दै आएका थिए। उनले पार्टीले कारबाही फुकुवा गर्ने निर्णयलाई सकारात्मक रुपमा लिएको प्रतिक्रिया दिए।

‘पार्टीभन्दा बाहिर भइन्छ भनेर थाहा पाउँदापाउँदै मैले उम्मेदवारी दिएको थिएँ। ६ वर्षभन्दा बढी बाहिरै भएँ। विभिन्न कारणले मलाई थप ४ वर्ष यत्तिकै कारबाही गरेर राखियो,’ उनले भने, ‘ढिलै भएपनि कारबाही फुकुवाको निर्णय भएको छ। यसलाई सकारात्मक रुपमा लिएको छु। म कारबाहीमा परेपनि कहिल्यै विचलित भइनँ। पार्टीले आगामी दिनमा कस्तो भूमिका दिन्छ सोहीअनुसारको जिम्मेवारी पूरा गर्छु।’