इलामको रोङमा व्यावसायिक मौरी पालन

इलाम- इलामको रोङ गाउँपालिकामा गुणस्तरीय र व्यावसायिक मह उत्पादनको अभियान चलिरहेको छ। सधैँ र सबै ठाउँमा किन्न पाइँदैन ‘रोङ मह’ भन्ने नारालाई सार्थक बनाउन पालिकाले विभिन्न प्रयास गरिरहेको छ।

रोङ वडा नं ६ का दावा स्याङ्बोले १५० घारमा मौरी पालन गरेका छन्। करिब ४० वटाका दरले ५ वटा छुट्टाछट्टै स्थानमा घार व्यवस्थापन गरेका उनले २०७६ सालबाट आधुनिक मौरी पालन गर्दै आएको बताए। ‘मौरीलाई स्याहारका लागि खटिरहनु पर्दैन, उत्पादनको पाँच प्रतिशत मात्र घारका लागि खर्च गरियो भने मौरी फस्टाउँछ,’ उनले भने। मह बिक्री गर्न समस्या छैन। व्यापारी घरमै आइपुग्छन्। घरबाट नै प्रतिकिलो १ हजार ५ सयका दरले मह बिक्री हुँदै आएको उनले बताए। उनले वार्षिक २५० किलोसम्म मह उत्पादन गर्दै आएका छन्।

अर्का मौरी पालक किसान प्रेमबहादुर राईले वार्षिक करिब १ सय किलो मह उत्पादन गर्छन्। ३० आधुनिक घारमा मौरी पालन गरेका राई व्यावसायिक महबाटै आत्मनिर्भर भएको बताउँछन्। मह उत्पादनमा गाउँपालिका नै लागि परेपछि स्थानीयले यस व्यवसायतर्फ आकर्षित भएका हुन्। मौरी पालनलाई गाउँपालिकाको पहिचानका रूपमा स्थापित गर्न कार्यक्रम नै अगाडि बढाएको गाउँपालिकाका अध्यक्ष मणिकुमार स्याङ्बो (सुवास) ले बताए।

सुरुमा मौरी पालन व्यवसाय प्रवर्द्धनका लागि ११ लाख छुटाएको पालिकाले दोस्रो वर्ष २० लाख बजेट छुटाएको थियो। उक्त बजेटमा किसानले आधुनिक मौरी पालनको सीप सिक्ने, अनुदानमा घार प्राप्त गर्ने अवसर पाएको बताइएको छ। यसैबिच गुणस्तरीय मह उत्पादन गरेर महको आफ्नै ‘ब्रान्ड’ बनाउने गरी योजना ल्याएको गाउँपालिकाले मह उत्पादन गर्ने किसानको पालिका स्तरीय समिति गठन गरेको छ।

सबै वडाका मौरी पालक किसानको भेलाले केशवप्रसाद लुइँटेलको संयोजकत्वमा पालिका स्तरीय मौरी पालक कृषि सञ्जाल समिति गठन गरेको छ।  नौ सदस्यीय समितिको सदस्य–सचिवमा रोङ गाउँपालिका कृषि शाखाका तीर्थराज देवकोटा छन्। सदस्यहरूमा लीलानाथ भण्डारी, मानसिंह तामाङ, दुर्गा तिम्सिना र दाबा स्याङ्बोलगायत रहेको नवगठित समितिका संयोजक लुइँटेलले बताए।

गाउँपालिका अध्यक्ष  स्याङ्बो र उपाध्यक्ष विष्णुमाया भुजेलको उपस्थितिमा तदर्थ समिति गठन गरिएको जनाउँदै संयोजक लुइँटेलले यसअघि पालिकाका सबै वडामा मौरी पालक किसानको वडा स्तरीय सञ्जालसमेत गठन भइसकेको बताए। वडा १ को संयोजकमा टीका नेचाली राई, वडा २ को संयोजक लीलाधर भण्डारी, ३ मा गीता अर्याल, ४ मा मानसिंह तामाङलगायत रहेका छन्।

चालु आर्थिक वर्षमा व्यावसायिक मौरी पालनका लागि पालिकाले ५० लाख रकम विनियोजन गरेको छ। गाउँपालिकाले मौरी विकास केन्द्र नै स्थापना गरेर मौरी पालनको विकासमा लागेको अध्यक्ष स्याङ्बोले जानकारी दिए।

पर्यावरणीय सन्तुलन कायम गर्न मौरीले राम्रो भूमिका निर्वाह गर्दछ। यसको परागसेचनले तरकारीबाली फल्नसमेत मद्दत गर्ने भएकाले पनि मौरी जोगाउन लगानी गरेको गाउँपालिका उपाध्यक्ष  भुजेलको भनाइ छ। मौरी विकास केन्द्रबाट मह तथा मौरीका घार साथै मौरीसमेत बिक्री वितरण गर्ने र आम्दानीको स्रोत बढाउने उद्देश्य गाउँपालिकाले लिएको उपाध्यक्ष भुजेलले बताइन्।