एनसेलको व्यापार निरन्तर खस्कँदो, एक वर्षको कारोबार ३२ अर्ब ५४ करोड मात्रै

काठमाडौँ: निजी क्षेत्रको मोबाइल सेवा प्रदायक कम्पनी एनसेलको व्यापारमा निरन्तर खस्कँदै गएको छ। एक वर्षमा एनसेलले ३२ अर्ब ५४ करोड ५० लाख रुपैयाँ कारोबार गरेको छ। कम्पनीले अघिल्लो वर्ष ३४ अर्ब छ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार गरेको थियो। एक वर्षको अवधिमा एनसेलको व्यापार एक अर्ब ५२ करोड रुपैयाँ घटेको सार्वजनिक गरेको वित्तीय विवरणमा उल्लेख छ।

पछिल्ला चार वर्षको वित्तीय विवरण हेर्दा एनसेललको व्यापार निरन्तर ओरालो लागेको छ। सन् २०१७ मा ६० अर्ब रुपैयाँबराबरको व्यापार गरेको एनसेलको कारोबार झण्डै आधा घटेको छ। एनसेलले सन् २०२३ मा ३७ अर्ब ४४ करोड, २०२२ मा ३९ अर्ब ४२ करोड रुपैयाँ व्यापार गरेको थियो। चालू वर्षको पहिलो त्रैमाशमा आठ अर्ब १८ करोड रुपैयाँ कारोबार गरेको एनसेलले जनाएको छ।

कारोबारमा क्रमिक गिरावट आए पनि कम्पनीको ‘अपरेटिङ प्रफिट मार्जिन’ राम्रो रहेको छ। गत वर्ष सन् २०२५ मा ‘प्रफिट मार्जिन’ ५० प्रतिशतमा झरेको छ। २०२४ मा यस्तो मार्जिन ५४ प्रतिशत थियो। एक वर्षमा चार प्रतिशत घटेको सार्वजनिक गरिएको वित्तीय विवरणमा उल्लेख छ।

भ्वाइस र अन्तर्राष्ट्रिय लामो दूरीका कलहरूबाट घट्दो आम्दानीले मार्जिनलाई असर गरेको छ। कम्पनीको लागत नियन्त्रण रणनीतिहरूले मार्जिनमा उच्च सुधारलाई प्रतिबन्धित गरेको छ। कम्पनीको १४ अर्ब रुपैयाँ तरलता छ। लाभांश भुक्तानीयोग्य रकम सात अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ रहेको एनसेलले जनाएको छ।

सन् २०२३ डिसेम्बरमा आजियाटा ग्रुप बर्हाडबाट खरिद गरेपछि एनसेलको ८० प्रतिशत हिस्सा स्पेक्ट्रलाइट युके लिमिटेडको स्वामित्वमा छ। बाँकी २० प्रतिशत हिस्सा स्थानीय साझेदार सुनिभेरा क्यापिटल भेन्चर प्राइभेट लिमिटेडको स्वामित्वमा रहेको छ। कम्पनीको स्वामित्व नेपाली मूलका विदेशी नागरिक सतिशलाल आचार्यको स्वामित्वमा छ।

आगामी सन् २०२९ को सेप्टेम्बरमा प्रारम्भिक २५ वर्षको अवधि (वर्तमान नियमहरू अनुसार) बहुमत विदेशी स्वामित्व भएका दूरसञ्चार कम्पनीका लागि समाप्त भएपछि थप इजाजतपत्र नवीकरण सम्बन्धी अनिश्चितताहरू अझै पनि अवस्थित छन्। जुन चिन्ताको विषय बनेको छ।

बैंकहरूबाट लिइएका ऋणहरू यस अवधि अघि पूर्ण रूपमा चुक्ता गर्नुपर्ने भएता पनि यो अनिश्चितताले परिवर्तनशील प्राविधिक क्षेत्रमा पूँजीगत खर्च निर्णयहरूलाई असर गर्न सक्छ। एनसेलको ऋण बढेर ३२ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। यसअघि २२ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ थियो।

जीएसएमबाट हुने आम्दानी खुम्चिएर ५१ प्रतिशतमा सीमित भएको छ। दुई वर्षअघि यस्तो आम्दानी ५३ प्रतिशत थियो।

डेटा ग्राहकहरूको बढ्दो प्रवेश र ग्राहक स्तरमा उच्च डेटा खपततर्फ सर्ने क्रम बढेपछि भ्वाइसबाट हुने आम्दानी घटेको छ। यद्यपि, एनसेलको भ्वाइसको हिस्सा बढेर ४८ प्रतिशत पुगेको छ। यसअघि ४७ प्रतिशत थियो। ५२ प्रतिशत डेटाबाट आम्दानी रहेको छ।

पहिले नै उही घटनासँग सम्बन्धित पुँजीगत लाभकर जरिवानासहित ४७ अर्ब रुपैयाँ तिरेको थियो। एक वर्षमा सरकारलाई एनसेलले ७६ अर्ब रुपैयाँ कर बुझाएको छ। कम्पनीको लाभांश भुक्तानी उच्च रहेको छ। अझै सात अर्ब ४८ करोड रुपैयाँ लाभांश पेन्डिङ रहेको छ।

सन् २००१ मा स्पाइस नेपाल प्राइभेट लिमिटेडको रूपमा स्थापित कम्पनीले सेप्टेम्बर २००५ देखि नेपालको पहिलो निजी क्षेत्रको जीएसएम टेलिकम अपरेटरको रूपमा मेरो मोबाइल ब्रान्डमा व्यावसाय सुरु गरेको हो। पछि सेप्टेम्बर २००८ मा युरोपेली टेलिकम जायन्ट टेलियासोनेराले नियन्त्रणकारी हिस्सेदारी प्राप्त गरेको थियो। मार्च २०१० मा ब्रान्ड नाम परिवर्तन भई एनसेल भयो।

२०१६ मा कम्पनी आजियाटा ग्रुप बर्हाड (आजियाटा) को हिस्सा बन्यो। जब समूहले वेस्ट इन्डिजको रेनोल्डस होल्डिङ लिमिटेडको सतप्रतिशत शेयर खरिद गर्यो। जसको कम्पनीमा ८० प्रतिशत बाँकी २० प्रतिशत शेयर सुनिभेरा क्यापिटल भेन्चर नेपालको प्राइभेट लिमिटेडको हो।

यसपछि, कम्पनीको नाम फेरि एनसेल आजियाटा लिमिटेड (एनसेल) मा परिवर्तन गरियो र यसलाई २०२० मा सार्वजनिक लिमिटेड कम्पनीमा रूपान्तरण गरियो। आजियाटाले डिसेम्बर २०२३ मा रेनोल्ड्स होल्डिङस लिमिटेडमा रहेको आफ्नो सबै शेयर स्पेक्ट्रलाइट युके लिमिटेडलाई बेचेको थियो। यद्यपि, शेयर हस्तान्तरण नेपालका अधिकारीहरूबाट नियामक स्वीकृति पाउन बाँकी छ।