ब्याजदर करिडोर सीमा जोगाउन स्थायी निक्षेप सुविधा प्रभावकारी, दैनिक उपलब्ध गराउन सुझाव

काठमाडौं। नेपाल राष्ट्र बैंकले कार्यान्वयनमा ल्याएको स्थायी निक्षेप सुविधा (एसडीएफ) ब्याजदर करिडोरको तल्लो सीमा (फ्लोर) कायम राख्न अत्यन्त प्रभावकारी देखिएको एक अध्ययनले निष्कर्ष निकालेको छ।

राष्ट्र बैंकका सहायक निर्देशक भिक्टरकुमार सापकोटाले तयार पारेको ‘नेपालमा ब्याजदर करिडोरको फ्लोर जोगाउन स्थायी निक्षेप सुविधाको प्रभावकारिता मूल्यांकन’ सम्बन्धी कार्यपत्रमा यस्तो उल्लेख गरिएको हो।

अध्ययनअनुसार बैंकिङ प्रणालीमा अधिक तरलता भएका बेला अन्तरबैंक ब्याजदरलाई करिडोरको तल्लो सीमाभन्दा तल झर्न नदिन एसडीएफले प्रभावकारी उपकरणको रूपमा काम गरेको छ।

कार्यपत्रले फेब्रुअरी १३, २०२५ देखि मे २६, २०२६ सम्मका ३१४ दिनको तथ्यांक विश्लेषण गरेको छ। अध्ययनअनुसार एसडीएफ सञ्चालन भएका दिनमा भारित औसत अन्तरबैंक ब्याजदर करिडोरको फ्लोरभन्दा तल झर्ने सम्भावना ९० प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको पाइएको छ।

त्यस्तै, तथ्यांकअनुसार अन्तरबैंक ब्याजदर फ्लोरभन्दा तल झरेका २४ घटनामध्ये २२ वटा एसडीएफ उपलब्ध नभएका दिनमा भएका थिए। अध्ययनले एसडीएफ उपलब्ध नहुने दिनमा ब्याजदर फ्लोरभन्दा तल झर्ने सम्भावना १२.७ गुणा बढी हुने देखाएको छ।

हालको व्यवस्था र चुनौती

हाल नेपाल राष्ट्र बैंकले साताको तीन दिन—आइतबार, मंगलबार र बिहीबार—मात्र एसडीएफ सुविधा उपलब्ध गराउँदै आएको छ। साथै, आवेदन प्रक्रिया अझै पनि म्यानुअल प्रणालीमा आधारित रहेकाले बैंकहरूले आवश्यकताअनुसार सधैं यसको उपयोग गर्न नसकेको अध्ययनमा उल्लेख गरिएको छ।

अध्ययनका सुझाव

ब्याजदर करिडोरलाई थप प्रभावकारी र स्थिर बनाउनको लागि कार्यदलले अन्तरबैंक कारोबार हुने सबै दिनमा एसडीएफ सुविधा उपलब्ध गराउनुपर्ने सुझाव दिइएको छ।

यद्यपि, राष्ट्र बैंकले कार्यविधि संशोधन गर्दै मे २७, २०२६ देखि दैनिक रूपमा एसडीएफ उपलब्ध गराउने व्यवस्था सुरु गरिसकेको छ। अध्ययनले यसलाई सकारात्मक कदमका रूपमा उल्लेख गरेको छ।

हालको म्यानुअल आवेदन प्रक्रियालाई पूर्ण रूपमा अनलाइन वा स्वचालित प्रणालीमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ। यसबाट बैंकहरूलाई तरलता व्यवस्थापन गर्न थप सहज हुने अध्ययनको निष्कर्ष छ।

एसडीएफको सञ्चालन समय बढाउँदा बैंकहरूले दिनको अन्त्यतिर हुने तरलताको उतारचढावलाई प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गर्न सक्ने अध्ययनले औंल्याएको छ।

ब्याजदर करिडोर किन महत्त्वपूर्ण छ?

राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिको सञ्चालन लक्ष्यका रूपमा अन्तरबैंक ब्याजदरलाई निश्चित सीमाभित्र राख्ने प्रयास गर्दै आएको छ। यदि अन्तरबैंक ब्याजदर करिडोरको फ्लोरभन्दा तल झर्छ भने मौद्रिक नीतिको प्रभावकारिता कमजोर हुन सक्छ।

त्यसैले बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अतिरिक्त तरलता सोसेर ब्याजदरलाई फ्लोरभन्दा माथि कायम राख्न स्थायी निक्षेप सुविधा (एसडीएफ) महत्त्वपूर्ण संयन्त्रका रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ।