भारतीय सेयर लगानीकर्ताले गुमाए २६० खर्ब भारु, कोभिड काल र वित्तीय संकटभन्दा ठूलो असर

काठमाडौँ: भारतीय सेयर बजारले लगातार आठ सातासम्म गिरावट व्यहोर्दै पछिल्लो २५ वर्षकै लामो साप्ताहिक गिरावटको रेकर्ड बनाएको छ।

यस अवधिमा बम्बई स्टक एक्सचेन्ज (बीएसई) मा सूचीकृत कम्पनीहरूको कुल बजार पुँजीकरणबाट २६ लाख करोड भारुभन्दा बढी घटेको छ। सन् २०२० को कोभिड महामारी र सन् २००८ को विश्वव्यापी वित्तीय संकटको समयमा देखिएको लहरलाई पार गरेको छ।

यो घटना कुनै पनि लगानीकर्ताले अनुमान गरेका थिएनन्।

खाडीमा देखिएको संकटले गत फेब्रुअरीको अन्त्यदेखि तेलको मूल्यलाई उच्च स्तरमा पुर्याएको छ। यसको ठूलो धक्का बन्ड प्रतिफलबाट आउन सक्छ। जुन एक दशक भन्दा बढी समयदेखि देखिएको स्तरमा पुगेको छ। विगत आठ हप्तामा सेन्सेक्स ६ हजार ५९० अंक घटेको छ भने निफ्टीमा २ हजार १४९ अंक गिरावट भएको छ।

बम्बइ स्टक एक्सचेन्ज (बीएसई) को कुल बजार पुँजीकरणबाट २ सय ६० खर्ब (२६ लाख करोड) भारु बढी घटेर ४६७ लाख करोड भारुभन्दा कम भएको छ।

इरान र अमेरिका इजरायल बीचको युद्ध फेब्रुअरीको अन्त्यतिर सुरु भयो। जसले गर्दा कच्चा तेलको मूल्य आकासियो। गत मार्च–अप्रिल २०२६ मा ब्रेन्ट क्रुड प्रति ब्यारेल १२० डलर भन्दा माथि पुग्यो। विश्वव्यापी समकक्षीहरूसँगै दलाल स्ट्रिटले पनि यसको मार बेहोर्नुपर्यो।

गत मार्चमा मात्र सेन्सेक्स लगभग ९ हजार ३४० अंक अर्थात ११ प्रतिशत घट्यो। अप्रिलमा लगभग ७ प्रतिशत बढ्यो र त्यसपछिका महिनाहरूमा छोटो समयको लागि सूचकले ७८ हजार पार गर्यो। बिहीबार सेन्सेक्स ५२ हप्ताको न्यूनतम ७१ हजार २९३ मा पुगेको थियो।

भारतीय सेयर बजारमा भारी गिरावट, एकै दिन सेन्सेक्स १२०० अंक घट्यो

जुन तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १२० डलर भन्दा माथि पुगेको बेला बजारले देखेको भन्दा कम हो। उल्लेखनीय कुरा के छ भने तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलर भन्दा तल झर्दा पनि यो दुर्घटना भएको थियो।

पछिल्लो बिक्रीले बजारलाई मध्यपूर्व द्वन्द्वको उचाइमा पनि देखिएको स्तरभन्दा तल धकेलेको छ। बोन्ड प्रतिफलमा भएको वृद्धिले यसलाई तीव्र बनाएको हुन सक्छ।

रोयटर्सले उद्धृत गरेको एलएसइजी तथ्यांकअनुसार, गत सेप्टेम्बर त्रैमासिकमा ८७ आधार बिन्दुभन्दा बढी बढेर १९९४ पछिको सबैभन्दा ठूलो त्रैमासिक वृद्धि भएको बेन्चमार्क १० वर्षे ट्रेजरी प्रतिफल बिहीबार ५.३१ प्रतिशतसम्म बढ्यो। जुन सन् २००७ पछिको उच्चतम स्तर हो।

३० वर्षे ट्रेजरी प्रतिफल पनि ५.६५ प्रतिशत माथि उक्लियो। सन् २००२ पछिको उच्चतम स्तरमा पुग्यो। बढ्दो बोन्ड प्रतिफलले सामान्यतया ऋण बजारहरूलाई लगानीकर्ताहरूका लागि बढी आकर्षक बनाउँछ। जसले गर्दा जोखिमपूर्ण स्वपुँजी (इक्विटी) बजारहरूमा दबाब पर्छ।

एन्जल वनका वरिष्ठ आधारभूत विश्लेषक वकरजावेद खानले अस्थायी कच्चा तेलको वृद्धिले सञ्चालन मार्जिनलाई दबाब दिँदा बढ्दो विश्वव्यापी बोन्ड प्रतिफलले इक्विटीलाई धेरै संरचनात्मक खतरा निम्त्याउँछ।

उनले व्याख्या गरे कि बढ्दो प्रतिफलले पुँजीको लागतलाई प्रत्यक्ष रूपमा बढाउँछ। मूल्य आम्दानी अनुपात (पीई रेसियो) संकुचित गर्छ र उदीयमान बजारहरूबाट निरन्तर विदेशी पूँजी बहिर्गमनलाई ट्रिगर गर्छ।

अन्य विश्लेषकहरूका अनुसार, केवल त्यसले मात्र प्रेरित नभएर तीव्र बिक्री अहिलेको बोन्ड प्रतिफलमा भएको वृद्धिले बढाएको हो।

“अहिले बजारको प्रमुख चिन्ताको विषय तेलको दबाब मात्र होइन। बरु बढेको बोन्ड प्रतिफल, कडा विश्वव्यापी तरलता र भूराजनीतिक अनिश्चितताबाट उत्पन्न संयुक्त दबाब हो” रेलिगेयर ब्रोकिङका एसभीपी रिसर्च अजित मिश्राले भने।

‘कच्चा तेलको मूल्यमा कमी र ढुवानीमा सुधार भए पनि उच्च प्रतिफलले पुँजीको लागत बढाउँछ। इक्विटी मूल्यांकनलाई संकुचित गर्छ र स्थिर आय सम्पत्तिलाई तुलनात्मक रूपमा बढी आकर्षक बनाउँछ,’ उनले भने ‘यो उच्च अवधि, प्रचुर मूल्यवान क्षेत्रहरूको लागि विशेष गरी सान्दर्भिक हुन्छ।’

एफआईआई बहिर्गमनले आगोमा घिउ थप्दै

दलाल स्ट्रिटमा भारुहरूको पञ्जा तिखार्ने अर्को कारक भनेको ठूलो मात्रामा विदेशी संस्थागत लगानीकर्ता (एफआईआई) बहिर्गमन हो। नेसनल स्टक एक्सचेन्जको अस्थायी तथ्यांकअनुसार, बुधबार केवल एक सत्रमा विदेशी लगानीकर्ताहरूले १० हजार १४८ करोड रुपैयाँ बराबरको भारतीय इक्विटी ठूलो मात्रामा बिक्री गरे।

अघिल्लो दिन मंगलबार एफआईआईले १० हजार ७४३ करोड भारु बराबरको भारतीय इक्विटी बिक्री गर्दा पनि यस्तै मात्रामा बिक्री देखिएको थियो। यसले यस हप्ता बुधबारसम्मको कुल एफआईआई बिक्री २६ हजार करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

रेलिगेयर ब्रोकिङका मिश्राले बजार एफआईआईको बहिर्गमन, बलियो डलर, मुद्राको दबाब र विश्वव्यापी वृद्धिको गतिप्रतिको चिन्ताले पनि जुधिरहेको बताए। वकरजावेद खानले बढेको प्रतिफलभन्दा बाहिर, बजार बुलहरू कमाई वृद्धि, शहरी उपभोग थकान र विश्वव्यापी तरलता कडाइका कारण पनि सीमित छन्।

रेलिगेयर ब्रोकिङका मिश्राले बजार एफआईआईको बहिर्गमन, बलियो डलर, मुद्राको दबाब र विश्वव्यापी वृद्धिको गतिप्रतिको चिन्ताले पनि जुधिरहेको बताए। वकरजावेद खानले प्रतिफलभन्दा बाहिर, बजार बुलहरू कमाई वृद्धि, शहरी उपभोग थकान र विश्वव्यापी तरलता कडाइका कारण पनि सीमित छन्।

“लगानीकर्ताहरूले गुणस्तरीय ब्यालेन्स पाना, आम्दानी दृश्यता र उचित मूल्यांकनमा ध्यान केन्द्रित गर्नुपर्छ। जबकि पुँजीलाई पूर्ण तल्लो स्तरको लागि पर्खनुको सट्टा बिस्तारै परिचालन गर्नुपर्छ,” उनले थपे।

खानले मूल्य निर्धारण शक्ति, कम ऋण र बलियो प्रतिफल अनुपात भएका आर्थिक रूपमा बलियो फ्रान्चाइजीहरूमा केन्द्रित चरणबद्ध संचय रणनीति सिफारिस गर्छन्।

फ्रन्टलाइन निजी ऋणदाताहरू, गुणस्तरीय पुँजीगत वस्तु र मार्जिन लचिलो घरेलु कार्यान्वयन यस्तो अस्थिर वातावरणमा उत्तम जोखिम समायोजित प्रतिफल प्रदान गर्छन्।

एसबीआई सेक्युरिटीजका फन्डामेन्टल रिसर्चका उपाध्यक्ष सन्नी अग्रवालले लगानीकर्ताहरूलाई नयाँ पोर्टफोलियो निर्माण गर्दा तल्लो तहको, स्टक विशिष्ट दृष्टिकोण अपनाउन सल्लाह दिएका छन्।

(द इकोनोमिक टाइम्सको सहयोगमा)