तिहारमा पैसाको व्यवस्थापन कसरी गर्ने? आम्दानी र खर्च सन्तुलित राख्ने ७ उपाय

काठमाडौँः नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो चाड तिहार नजिकिँदै गर्दा घरपरिवारमा किनमेल, उपहार, देउसीभैलो, मनोरञ्जन तथा खानपानलगायतका शीर्षकमा खर्च बढ्ने गर्छ।

चाडपर्वलाई हर्षोल्लासका साथ मनाउने क्रममा आफ्नो आर्थिक क्षमताभन्दा बढी खर्च गर्ने प्रवृत्तिसमेत देखिन्छ। यसले चाडपर्व सकिएपछि आर्थिक भार बढाउने र नियमित खर्च व्यवस्थापनमा समस्या निम्त्याउन सक्छ।

विशेषगरी निश्चित आम्दानी भएका कर्मचारी, व्यवसायी, विद्यार्थी तथा गृहिणीले चाडपर्वको समयमा आर्थिक व्यवस्थापनमा ध्यान दिनु आवश्यक हुन्छ।

आम्दानीअनुसार खर्च गर्ने बानीले चाडपर्वको खुसीसँगै आर्थिक अनुशासन कायम राख्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

तिहारमा अनावश्यक खर्च नियन्त्रण गर्दै आम्दानी र खर्चबीच सन्तुलन कायम राख्न अपनाउन सकिने सात उपाय यस्ता छन्।
पहिले नै बजेट बनाएर खर्च गर्ने

चाडपर्वमा खर्च व्यवस्थापन गर्ने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय बजेट निर्माण हो। तिहारमा कति रकम खर्च गर्ने भन्ने निर्णय पहिले नै गर्नुपर्छ।

आफ्नो मासिक आम्दानी र नियमित खर्चको हिसाब गरेर किनमेल, उपहार, खानपान, देउसीभैलो तथा मनोरञ्जनका लागि छुट्टाछुट्टै रकम छुट्याउन सकिन्छ।

बजेट बनाएर खर्च गर्दा आवश्यकताभन्दा बढी रकम खर्च हुने सम्भावना कम हुन्छ। त्यसैले तिहार सुरु हुनुअघि नै आफ्नो आर्थिक क्षमताअनुसार खर्चको सीमा निर्धारण गर्नु उपयुक्त हुन्छ।

आवश्यक र अनावश्यक खर्च छुट्याउने

तिहारको समयमा बजारमा विभिन्न सामानमा छुट तथा आकर्षक अफर सार्वजनिक हुन्छन्। यस्ता अफर देखेर आवश्यक नभएका सामानसमेत खरिद गर्ने प्रवृत्ति हुन्छ। यसले अनावश्यक खर्च बढाउँछ।

त्यसैले सामान किन्नुअघि आफूलाई वास्तवमै आवश्यक छ कि छैन भन्ने विचार गर्नुपर्छ। अत्यावश्यक सामग्रीलाई प्राथमिकता दिँदै विलासिताका वस्तुमा हुने खर्च नियन्त्रण गर्न सकिन्छ।

किनमेल गर्नुअघि मूल्य तुलना गर्ने

एउटै वस्तुको मूल्य पसल, बजार तथा अनलाइन प्लेटफर्मअनुसार फरक हुन सक्छ। त्यसैले तिहारको किनमेल गर्दा हतारमा सामान खरिद गर्नु हुँदैन।

सामान खरिद गर्नुअघि विभिन्न पसलमा मूल्य बुझ्ने, गुणस्तर तुलना गर्ने र वास्तविक छुटको अवस्था जाँच गर्ने गर्नुपर्छ। यसो गर्दा एउटै सामानका लागि अनावश्यक रूपमा बढी रकम खर्च गर्नुपर्ने अवस्था आउँदैन।

ऋण लिएर चाडपर्व नमनाउने

आफ्नो आम्दानीभन्दा बढी खर्च गरेर चाडपर्व मनाउँदा भविष्यमा आर्थिक समस्या निम्तिन सक्छ। कतिपयले महँगो सामान खरिद गर्न वा देखासिकीका लागि ऋण तथा क्रेडिट कार्डको प्रयोग गर्ने गर्छन्।

तर तत्कालको खुसीका लागि लिइएको ऋणले पछि ब्याज तथा किस्ता भुक्तानीको भार बढाउन सक्छ। त्यसैले आफ्नो आर्थिक क्षमताभित्र रहेर चाडपर्व मनाउनु उपयुक्त हुन्छ।

आम्दानीको केही हिस्सा बचत गर्ने

चाडपर्वमा खर्च बढे पनि बचतलाई पूर्ण रूपमा बेवास्ता गर्नु हुँदैन। नियमित आम्दानीबाट केही रकम छुट्याएर बचत गर्ने बानी कायम राख्नुपर्छ।

विशेषगरी आकस्मिक स्वास्थ्य समस्या, घरायसी आवश्यकता तथा अन्य अप्रत्याशित खर्चका लागि केही रकम सुरक्षित राख्नु आवश्यक हुन्छ। आम्दानीको निश्चित हिस्सा बचतका लागि छुट्याएपछि बाँकी रकमबाट चाडपर्वको खर्च व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ।

डिजिटल भुक्तानी गर्दा खर्चको हिसाब राख्ने

अहिले मोबाइल बैंकिङ, डिजिटल वालेट तथा क्यूआर भुक्तानीको प्रयोग बढ्दै गएको छ। डिजिटल भुक्तानीले कारोबार सहज बनाए पनि सानो–सानो रकम धेरै पटक खर्च हुँदा कुल खर्चको हिसाब राख्न कठिन हुन सक्छ।

त्यसैले प्रत्येक कारोबारको विवरण हेर्ने, बैंक तथा वालेटको कारोबार इतिहास जाँच गर्ने र अनावश्यक भुक्तानीबाट बच्ने गर्नुपर्छ। साथै, डिजिटल कारोबार गर्दा सही खातामा रकम पठाइएको सुनिश्चित गर्नुपर्छ।

चाडपर्वपछि आर्थिक अनुशासन कायम राख्ने

तिहार सकिएपछि आर्थिक व्यवस्थापनको आवश्यकता समाप्त हुँदैन। चाडपर्वमा भएको कुल खर्चको समीक्षा गर्दै आगामी महिनाका लागि बजेट बनाउनुपर्छ।

यदि चाडपर्वका कारण कुनै ऋण वा आर्थिक दायित्व सिर्जना भएको छ भने त्यसको भुक्तानी योजना बनाउनुपर्छ। नियमित आम्दानी, घरायसी खर्च, बचत र लगानीलाई सन्तुलित बनाउँदै अघि बढ्नु आवश्यक हुन्छ।

चाडपर्वको खुसीसँगै आर्थिक अनुशासन पनि आवश्यक

चाडपर्व मनाउनु नेपाली संस्कृति र परम्पराको महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो। तिहारमा परिवारसँग रमाइलो गर्ने, आफन्तलाई उपहार दिने र सामाजिक सम्बन्धलाई बलियो बनाउने परम्परा छ। तर चाडपर्वको नाममा आफ्नो आर्थिक क्षमताभन्दा बढी खर्च गर्नु बुद्धिमानी हुँदैन।

आफ्नो आम्दानीअनुसार खर्च गर्ने, अनावश्यक खरिद नियन्त्रण गर्ने र नियमित बचतलाई निरन्तरता दिने बानीले आर्थिक तनाव कम गर्न सहयोग पुर्याउँछ।

त्यसैले तिहारलाई खर्च बढाउने अवसरका रूपमा मात्र नभई आर्थिक अनुशासन र बचत गर्ने बानीलाई थप बलियो बनाउने अवसरका रूपमा समेत लिन सकिन्छ।