पहिलेको झाडी, अहिले कागती बगैंचा

दाङ–पाँच वर्षअघि नीलकाँडा र सैंजुनको झाडी रहेको दाङको गढवा गाउँपालिका–३ गोबरडिहाको विद्यानगर अहिले कागतीको बगैंचामा परिणत भएको छ। जताजतै झाडी मात्रै देखिने पाखोबारीमा अहिले चारैतिर हरिया बोटमा लटरम्म कागती फलेका छन्। यहाँ पुग्ने जोकोहीको ध्यान फलेका कागतीका बगैँचाले तान्ने गरेका छन् ।

गोबरडिहाका किसान अञ्जित चौधरीले पाखोबारीमा व्यावसायिकरुपमा उन्नत जातको कागती खेती सुरु गरेपछि उनको दैनिकी फेरिएको छ। ३४ वर्षीय चौधरीले १० बिघा जमिन भाडामा लिइ कागती खेती सुरु गरेका थिए। बगैँचा अवलोकन र खरिद गर्न विभिन्न ठाउँका मानिस यहाँ आउने गरेका चौधरीले बताए। २०७४ मा यहाँको १० बिघा जमिन भाडामा लिएर व्यावसायिक रुपमा उन्नत जातको कागती खेती सुरु गरिएको उनले जानकारी दिए।

धनकुटास्थित वनस्पति उद्यानबाट उन्नत जातका सुन कागती–१ र सुन कागती–२ का तीन हजार बिरुवा खरिद गरी खेती थालेको बताउँदै चौधरीले अहिले बगैँचामा पाँच हजार हारहारी कागतीका बोट रहेको सुनाए।
गत वर्ष दुई क्विन्टलभन्दा बढी बिक्री गरेको जनाउँदै उनले यस वर्ष खडेरीका कारण फलेका कागती बढ्न नसके पनि उत्पादनमा भने कमी नभएको बताए।

उत्पादित कागती बिक्रीका लागि बजारको कुनै समस्या नरहेको भन्दै चौधरीले प्रतिकेजी एक सय ५० देखि दुई सयसम्म बिक्री गरिरहेको जानकारी दिए। जग्गा प्रयोग गरेबापत उनले वार्षिक दुई लाख भाडा तिरिरहेका छन्। खेती गर्न थालेको पाँच वर्ष भएको बताउँदै उनले राम्रो आम्दानी भइरहेको सुनाए। चौधरीका अनुसार यहाँ दुई जनाले पूर्ण र सात जनाले आंशिक रोजगारी पनि पाएका छन्।

‘अहिले कागती बगंैचा फस्टाउँदै गएको छ। खेती गरेको जग्गा सरकारी जमिन हो। देउखुरीको प्राविधिक शिक्षालयको भवनमा बसेपछि जमिन प्राविधिक शिक्षालयलाई दिनुपर्ने भन्दै बगैंचा खाली गरिदिन भनिरहेका छन्’, उनले भने, ‘गरिरहेको व्यावसाय कहाँ लैजानू? समस्या भएको छ।’

‘बाबुबाजेले धान, मकै, गहुँखती गर्नुभयो र कृषि क्षेत्रमा नै रमाएर बस्नुभयो। अहिले क्याम्पसमा पढ्दै परम्परागत खेतीको विकल्पका रुपमा कागती खेती सुरु गरेको हुँ’, चौधरीले भने, ‘सफल पनि भएको छु। इति धेरै लगानी गरेर बगैंचा बनाइसकें, अब कहाँ गएर यो खेती गरुँ?’

खेतीका लागि सुरुका वर्ष गढवा गाउँपालिकाले तीन लाख र कृषि ज्ञानमाला केन्द्र घोराहीले दुई लाख अनुदान उपलब्ध गराएको उनले बताए। उनको कागती बगैंचा यस क्षेत्रकै सबैभन्दा ठूलो रहेकाले कसरी खेती गरिन्छ भन्ने जानकारी लिन, शैक्षिक अवलोकन गर्न विद्यार्थी, सञ्चारकर्मी, सर्वसाधारण, कृषक तथा कृषि क्षेत्रका सरकारी व्यक्तित्व आउने गरेका छन्।

नेपालमा ८० प्रतिशत कागती भारतलगायतका देशबाट आउने र २० प्रतिशतलाई मात्र यहाँ उत्पादन हुने भन्ने समाचार पढेकाले यस खेतीमा लाग्न सोही समाचारले आकर्षित गरेको चौधरीको भनाइ थियो। कृषिप्रधान देशमा कृषिका अत्यन्तै सम्भावना रहेको भन्दै उनले यही माटोमा मिहिनेत गरे मनग्य आम्दानी गर्न सकिने अनुभव सुनाए।

यसपटक भएको आम्दानीबाट थोपा सिँचाइ र तारजाली लगाउने योजना रहेको चौधरीले बताए। राम्रो उत्पादन तथा आम्दानी भए कागती प्रशोधन केन्द्रसमेत खोल्ने योजना रहेको उनले जानकारी दिए। चौधरीले बर्सेनि युवाशक्ति रोजगारका लागि भारत तथा खाडीमुलुक जाने गरेकामा यसलाई राज्यले रोकेर आफ्नै देशमा आधुनिक आयमूलक काममा लगाउनुपर्ने सुझाव दिए।

सरकारले कृषि क्षेत्रमा लागेकालाई अनुदानमा ऋण, किटनाशक औषधी, बिउबिजन, मल, सिँचाइ व्यवस्था गरिनुपर्नेमा उनले जोड दिए। युवालाई लक्षित गरी एकीकृत कृषि व्यवसाय फाराम सञ्चालनमा ल्याउने, तालिम, सीपमूलक कृषि कार्यक्रमलगायत रोजगारी केन्द्रित योजना उपलब्ध गराउन सके वैदशिक रोजगारीमा जाने युवाको संख्यामा कमी आउने चौधरीको भनाइ थियो।–नारायणी रजौरे