मिठो ऐँसेलु: बिहान टिप्यो, दिउँसो बेच्यो

गण्डकी: कुनैताका वनपाखा चहारेर खाइने ऐँसेलु हिजोआज राजमार्ग छेउछाउ किनमेल भइरहेको भेटिन्छ। स्वादिष्ट र गुणकारी फल ऐँसेुल कपितयका लागि आयआर्जनको स्रोत बनेको छ। पाखापखेराबाट दुःखजिलो गरी टिपेर ल्याएको एँसेलु बेच्नेमा महिला र बालबालिका बढी हुन्छन्।

बिहानमा ऐँसेलु टिप्ने र दिउँसो राजमार्गमा ल्याएर बेच्ने गरेको उनी बताउँछिन्। ‘ऐँसेलु बेचेको पैसाले सामान्य घरखर्चको जाहो हुन्छ,’ उनी भन्छिन्, ‘बालबालिकाले कापीकलम किन्ने पैसा जुटाउँछन्।’ काँडा छिचोलेर ऐँसेलु टिप्ने काम सजिलो भने नहुने उनीहरूको अनुभव छ।

थोरै भए पनि नगद आर्जन हुने देखेर स्थानीय ऐँसेुल बेच्न लालयित देखिएका हुन्। महिलाले टपरी झैँ खिपेको सोली आकारको हरियो पातमा ऐँसेलु राखेर बेच्ने गर्छन्। एउटाको मूल्य १ सय राखिएको छ। कुनै दिन त एकै जनाले २ हजारसम्मको ऐँसेलु बेच्ने गरेका छन्। दैनिक ज्यालादारी कामको भन्दा धेरै पैसा आउन थालेपछि ऐँसेलुतिर आकिर्षत भएको महिलाहरू बताउँछन्।

राजमार्गमा यात्रा गरिरहेका यात्रु गाडी रोकेर ऐँसेलु किन्ने गर्छन्। कतिपयले चाख मानेर ऐँसेलु किन्ने गरे पनि कोहीले भने वास्तै नगर्ने स्थानीय बताउँछन्। ऐँसेलुको किनमेल हुन थालेपछि फुर्सदको सदुपयोग भएको छ। घरगुजारा चलाउन पैसाको पनि जोहो हुन थालेको छ। अधिकांश सहरिया मानिसको रोजाइमा ऐँसेलु पर्ने गरेको छ। विदेशी पर्यटकले पनि किनेर खाने गरेका छन्।

लोकमार्गले छोएको कास्कीको फेँदी कटेपछि नागडाँडा, काँडे, लुम्ले, नयाँपुलसम्मै वसन्त याममा एसेलु बेच्नेहरू भेटिन्छन्। बिदाका दिनमा बालबालिका पनि ऐसेलु बेच्न निस्कन्छन् । वयस्क पुरुष भने यो काममा खासै भेटिदैँनन्। शनिबारको फुर्सद पारेर बालबालिकाहरू गाउँ नजिकैको वनबाट ऐसेलु टिपेर ल्याउर बेच्ने गर्छन्।

पहिले पहिले वनपाखा धाएर ऐसेलु, चुत्रोलगायत फल खाने चलन थियो। पछिल्लो समय त्यो क्रम हट्दै गएको छ। चैतदेखि जेठसम्म डाँडापाखामा ऐँसेलु पाक्ने गरेको गरेको छ। ऐसेलुबाट जुस, वाइन पनि बनाउन सकिने वनस्पती विज्ञहरू बताउँछन् । वनमा यसै खेर जाने फलबाट लाभ लिन सक्नुपर्ने उनीहरूको भनाइ छ । मझौला काँडेदार बुट्यान (झाडी)मा ऐँसेलु फल्छ।

पहाडी भेगको ७ सयदेखि २ हजार मिटरसम्ममा ऐँसेलु पाइन्छ। यो फल रसिलो र गुलियो हुन्छ। ऐँसेलु प्रकृतिमा आफै उम्रेर वर्षौँसम्म टिक्ने वनस्पति हो । अपच भएको अवस्थामा ऐँसेलु प्रयोग गर्नु लाभदायी मानिन्छ।

वनस्पती विज्ञका अनसार ऐँसेलुमा भिटामिन सीसहित सूक्ष्म पोषक तत्व पाइन्छ। ऐँसेलुको जरामा पनि औषधीय गुण हुन्छ। यो पूर्ण रूपमा जैविक फल हो। यो फल नेपालको अधिकांश पहाडी भेगमा पाइन्छ । नेपालसहित भारत, चीन र पाकिस्तानमासमेत पाइने यो फल रङका आधारमा तीन खाले हुन्छ।