ब्याजदर घटेर तल्लो तहमा आउँदा पनि कर्जा विस्तार सुस्त किन?

काठमाडौँ- गत आर्थिक वर्षमा कर्जाको ब्याजदर एकल अंकको तल्लो तहमा आइपुग्यो। कर्जा सस्तो हुँदा पनि ऋण लगानी विस्तार सुस्त देखियो।

बैंकिङ प्रणालीमा रहेको अधिक तरलता र न्यून ब्याजदरबाट अर्थतन्त्रले लाभ लिन सक्ने अवस्था भए पनि गत आर्थिक वर्षमा त्यो हुन सकेन। गत असारमा कर्जाको भारित औसत ब्याजदर वाणिज्य बैंकमा ७.८५ प्रतिशत कायम भएको छ। यस्तै विकास बैंकको ८.९५ र वित्त कम्पनीको १०.२२ प्रतिशत कायम भएको नेपाल राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

२०८१ असारमा वाणिज्य बैंकहरूको कर्जाको भारित औसत ब्याजदर ९.९३ प्रतिशत, विकास बैंकहरूको ११.३४ प्रतिशत र वित्त कम्पनीहरूको १२.५५ प्रतिशत थियो।

अघिल्लो वर्षको तुलनामा ब्याजदर घटे पनि कर्जा विस्तार ८.४ प्रतिशत मात्र छ। गत आर्थिक वर्षमा सरकारले १२.५ प्रतिशत कर्जा विस्तारको लक्ष्य लिएको थियो। उक्त लक्ष्यअनुसार साढे ६ खर्ब रुपैयाँ कर्जा निजी क्षेत्रमा प्रवाह हुनुपर्ने थियो। आर्थिक वर्ष सकिँदा चार खर्ब २३ अर्ब रुपैयाँ मात्र कर्जा प्रवाह भएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।

२०८२ असारमा निक्षेपको भारित औसत ब्याजदर वाणिज्य बैंकमा ४.१९ प्रतिशत कायम भएको छ। यसैगरी विकास बैंकमा ४.८८ र वित्त कम्पनीहरुमा ६.०१ प्रतिशत कायम भएको छ। २०८१ असारमा वाणिज्य बैंकहरूको निक्षेपको भारित औसत ब्याजदर ५.७७, विकास बैंकहरूको ६.६३ र वित्त कम्पनीहरूको ७.९३ प्रतिशत थियो।

वित्तीय मध्यस्थता लागत र कर्जाको ब्याजदर न्यून हुँदा पनि पुँजी निर्माणमा अपेक्षित सुधार आउन नसकेको हुँदा अर्थतन्त्रका सबल अग्र–पृष्ठ सम्बन्ध (फवार्ड र ब्याकवार्ड लिंकजे) भएका एवम् उत्पादन र पुँजी निर्माणमा प्रत्यक्ष योगदान गर्ने क्षेत्रतर्फ वित्तीय साधन परिचालनमा ध्यान दिनुपर्ने भएको छ।

पर्याप्त तरलता र न्यून ब्याजदरका बाबजुद कर्जा प्रवाह अपेक्षित रूपमा बढ्न नसकेकोले विवेकशील नियमनलगायतका नियामकीय व्यवस्थाहरूसँगको तादात्म्य सहितको आर्थिक तथा मौद्रिक नीतिगत सुधारमा जोड दिनुपर्ने देखिएको अर्थशास्त्रीहरुको सुझाव रहेको छ।

२०८२ असारमा औसत आधार दर (बेसरेट) वाणिज्य बैंकहरुको ६.०२ प्रतिशत कायम भएको छ। यसैगरी विकास बैंकको ८.०३ र ८.९७ प्रतिशत कायम भएको छ। २०८१ असारमा वाणिज्य बैंकहरूको औसत आधार दर ८, विकास बैंकहरूको ९.७१ र वित्त कम्पनीहरूको ११.२१ प्रतिशत थियो। अघिल्लो वर्षको तुलनामा गत आर्थिक वर्षमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुको आधारदर घटेको छ।

आधार दर निर्धारण सम्बन्धी कार्यविधि २०६९ ले कोष लागत, अनिवार्य मौज्दात लागत, वैधानिक तरलता लागत, सञ्चालन लागत  र सम्पत्तिमा प्रतिफल प्रतिशत जोडेर कूल आधारदर निर्धारण विधि अपनाएको छ। यसमा सम्पत्तिमा प्रतिफल वापत ०.७५ प्रतिशत विन्दु तोकिएको छ।

यस्तै २०८१ असारमा ९१–दिने ट्रेजरी बिलको भारित औसत ब्याजदर ३ प्रतिशत रहेकोमा २०८२ असारमा घटेर २.९५ प्रतिशतमा सीमित भएको छ। बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूबीचको अन्तर–बैंक कारोबारको भारित औसत ब्याजदर २०८१ असारमा २ं.९९ प्रतिशत रहेकोमा २०८२ असारमा २.९६ प्रतिशत रहेको केन्द्रीय बैंकले जनाएको छ।

गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुबीच कूल १७ खर्ब २३ अर्ब ५९ करोड रुपैयाँ बराबरको अन्तर–बैंक कारोबार भएको छ।

वाणिज्य बैंकहरूबीच १५ खर्ब ७१ अर्ब ८६ करोड र अन्य वित्तीय संस्थाहरू (वाणिज्य बैंकहरूबीच बाहेक) बीच १ खर्ब ५१ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ कारोबार भएको थियो।