भारतमा एलपी ग्यासको मूल्य बढ्यो, नेपालमा के होला?

काठमाडौं। भारतमा घरेलु प्रयोगका खाना पकाउने एलपी ग्यास सिलिन्डरको मूल्य २९ भारतीय रुपैयाँले वृद्धि गरिएको छ। नयाँ मूल्य आइतबारदेखि लागू भएको भारतीय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।

भारतमा भएको यो मूल्यवृद्धिले नेपालमा समेत एलपी ग्यासको मूल्य समायोजनको दबाब बढ्ने संकेत देखिएको छ। किनभने नेपालले आफ्नो सम्पूर्ण एलपी ग्यास भारतबाट आयात गर्दै आएको छ।

नयाँ मूल्यअनुसार भारतको राजधानी नयाँदिल्लीमा १४.२ किलोग्राम क्षमताको घरेलु एलपी ग्यास सिलिन्डरको मूल्य ९१३ भारतीय रुपैयाँबाट बढेर ९४२ भारतीय रुपैयाँ पुगेको छ। यसअघि गत मार्च ७ मा पनि अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा आएको उतारचढाव र आपूर्ति शृंखलामा परेको प्रभावका कारण प्रति सिलिन्डर ५० रुपैयाँले मूल्य बढाइएको थियो।

नेपालमा एलपी ग्यासको मूल्य भने नेपाल आयल निगमले भारतीय आयल कर्पोरेशन (आईओसी) बाट प्राप्त हुने नयाँ खरिद मूल्यका आधारमा मासिक रूपमा समायोजन गर्दै आएको छ। भारतमा भएको मूल्य परिवर्तनले आगामी मूल्यसूचीमा नेपालले आयात गर्ने ग्यासको लागत बढ्न सक्ने भएकाले स्वचालित रूपमा नेपाली बजारमा पनि मूल्य समायोजनको सम्भावना बढेको छ।

यद्यपि नेपालमा मूल्य बढ्ने वा नबढ्ने विषय भने आईओसीले पठाउने नयाँ मूल्यसूची, ढुवानी लागत, विनिमय दर र निगमको समग्र नाफा–नोक्सान अवस्थामाथि निर्भर रहनेछ। ऊर्जा विज्ञहरूका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा एलपी ग्यासको मूल्य उच्च रहेमा नेपाल आयल निगममाथि वित्तीय भार बढ्न सक्छ। निगमले घाटा व्यवस्थापन गर्न नसकेमा उपभोक्ताले पनि मूल्यवृद्धिको असर भोग्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

यसैबीच भारतको पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यास मन्त्रालयकी संयुक्त सचिव सुजाता शर्माले सरकारले घरेलु एलपी ग्यासको पर्याप्त आपूर्ति सुनिश्चित गर्न आन्तरिक उत्पादन वृद्धि तथा आवश्यकताअनुसार आयात विस्तारलगायतका उपाय अपनाएको बताएकी छन्।

उनका अनुसार घरेलु एलपी ग्यास सिलिन्डरमा सरकारले दिएको अनुदानका कारण अझै पनि प्रति सिलिन्डर करिब ७०० भारतीय रुपैयाँ बराबरको ‘अन्डर रिकभरी’ कायम छ । पछिल्लो समय व्यावसायिक तथा औद्योगिक क्षेत्रमा ग्यासको खपत घट्नु, बुकिङ चक्रमा सुधार आउनु तथा ‘डेलिभरी अथेन्टिकेसन कोड (डीएसी)’ प्रणाली प्रभावकारी रूपमा लागू हुनुले माग व्यवस्थापनमा सहयोग पुगेको उनले बताइन्।

नेपालमा खाना पकाउने प्रमुख इन्धनका रूपमा एलपी ग्यास प्रयोग हुने भएकाले भारतमा हुने मूल्य परिवर्तनले नेपाली उपभोक्ता र बजारमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गरेको छ। त्यसैले भारतीय आयल कर्पोरेशनबाट आउने आगामी मूल्यसूचीलाई नेपाल आयल निगम र उपभोक्ता दुवैले चासोका साथ हेर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।