संस्थागत लगानीलाई जोड दिँदै सेबोन, १० कित्ते आईपीओ नीति हट्न लागेको हो?

काठमाडौँः नेपाली सेयर बजारमा लामो समयदेखि १० कित्ते नीति बहसको विषय बन्दै आएको छ । पछिल्लो समय नीति हट्न लागेको भन्दै बजारमा विभिन्न हल्ला चलिरहेका बेला नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) का अध्यक्ष डा. गोपाल भट्टले भने हालसम्म यससम्बन्धी कुनै औपचारिक निर्णय नभएको स्पष्ट पारेका छन्।

अध्यक्ष भट्टले सेबोनले १० कित्ते नीतिले साना तथा आम लगानीकर्तालाई पूँजी बजारमा प्रवेश गराउन खेलेको भूमिकालाई स्वीकार गर्दै अब बजारलाई थप परिपक्व, व्यवस्थित र स्थिर बनाउने दिशामा काम अघि बढाइरहेको संकेत गरेका छन्।

साना लगानीकर्ताको पहुँच विस्तारमा १० कित्तेको भूमिका

नेपालको पूँजी बजारमा सर्वसाधारणको सहभागिता बढाउन १० कित्ते नीति महत्त्वपूर्ण माध्यम बनेको उनले बताए। उनका अनुसार प्राथमिक सेयर निष्कासनमा साना लगानीकर्ताको पहुँच बढेपछि पूँजी बजारप्रति सर्वसाधारणको आकर्षण पनि उल्लेख्य रूपमा बढेको देखिन्छ।

यस नीतिले ठूलो रकम लगानी गर्न नसक्ने सर्वसाधारणलाई समेत आईपीओमा सहभागी हुने अवसर दिएको छ। डिम्याट खाताको विस्तारसँगै गाउँदेखि शहरसम्मका लगानीकर्ता सेयर बजारसँग जोडिनुमा पनि यस नीतिको योगदान रहेको बजारका उनको बुझाइ छ।

त्यसैले अहिलेको बहस १० कित्ते नीति हटाउने वा नहटाउनेमा मात्र सीमित नभई यसले सिर्जना गरेको व्यापक लगानीकर्ता आधारलाई कसरी दीर्घकालीन र गुणस्तरीय पूँजी बजारमा रूपान्तरण गर्ने भन्नेमा केन्द्रित हुन थालेको छ।

अब सेबोनको प्राथमिकता संस्थागत लगानीकर्ता

सेबोनले आगामी दिनमा बजारमा संस्थागत लगानीकर्ताको सहभागिता बढाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याएको छ। हाल नेपाली सेयर बजारमा खुद्रा लगानीकर्ताको हिस्सा ठूलो छ। बजारमा संस्थागत लगानीकर्ताको उपस्थिति तुलनात्मक रूपमा कमजोर हुँदा बजारमा उतारचढाव बढ्ने र लगानीकर्ताको मनोविज्ञानले मूल्यमा बढी प्रभाव पार्ने अवस्था देखिन्छ।

संस्थागत लगानीकर्ताले कम्पनीको वित्तीय अवस्था, व्यवसायिक सम्भावना, व्यवस्थापन, प्रतिफल र जोखिमलगायतका पक्षको विश्लेषण गरेर लगानी गर्ने भएकाले उनीहरूको सहभागिता बढ्दा बजारमा दीर्घकालीन दृष्टिकोण बलियो हुने सेबोनको अपेक्षा छ।

अध्यक्ष भट्टले भने, ‘हामी चाहन्छौँ कि बजारमा संस्थागत लगानीकर्ताहरूको संलग्नता बढोस्। उनीहरूले कम्पनीको विस्तृत विश्लेषण र तथ्याङ्कका आधारमा लगानी गर्ने हुनाले बजारमा एक प्रकारको स्थिरीकरण आउँछ।’

उनका अनुसार जब बजार धेरै घट्छ, संस्थागत लगानीकर्ताहरूले ठूलो परिमाणमा सेयर खरिद गरेर बजारलाई थाम्न सक्छन्, जुन साना लगानीकर्ताहरूबाट सम्भव हुँदैन।

बजारमा ठूलो गिरावट आउँदा पनि संस्थागत लगानीकर्ताले अवसर पहिचान गरी लगानी बढाउन सक्ने भएकाले उनीहरूको उपस्थितिले बजारमा स्थिरता कायम गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

साना लगानीकर्तालाई म्युचुअल फण्डतर्फ आकर्षित गर्ने तयारी

सेबोनले साना लगानीकर्ताका लागि म्युचुअल फण्डलाई पनि महत्त्वपूर्ण विकल्पका रूपमा अघि सार्ने तयारी गरिरहेको छ।

सीधै कम्पनीको सेयर छनोट गरेर लगानी गर्दा कम्पनीको वित्तीय अवस्था र बजार जोखिमको विश्लेषण गर्नुपर्ने हुन्छ। तर सामूहिक लगानी कोषमार्फत लगानी गर्दा दक्ष तथा व्यावसायिक व्यवस्थापकले लगानी निर्णय गर्ने भएकाले साना लगानीकर्ताको जोखिम व्यवस्थापनमा सहयोग पुग्न सक्ने उनले बताए।

यसले बजारमा खुद्रा लगानीकर्ताको सहभागिता घटाउनेभन्दा पनि उनीहरूको लगानीलाई थप व्यवस्थित र व्यावसायिक बनाउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।

बजार चलखेल रोक्नु पनि चुनौती

१० कित्ते नीतिसँगै बजारमा देखिएका केही चुनौतीलाई समेत नियामकले गम्भीर रूपमा हेर्न थालेको छ। धेरै लगानीकर्ताको हातमा थोरै–थोरै सेयर पुग्दा दोस्रो बजारमा सेयरको आपूर्ति संरचना छरपस्ट हुने र कम कारोबार हुने कम्पनीको मूल्यमा अस्वाभाविक उतारचढाव ल्याउन सक्ने जोखिम रहन्छ।

उनका अनुसार विशेषगरी कम आपूर्ति भएका कम्पनीमा सीमित कारोबारमार्फत मूल्यमा प्रभाव पार्ने प्रयास हुन सक्ने भएकाले बजारको पारदर्शिता र नियमनलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।

त्यसैले अबको चुनौती भनेको साना लगानीकर्ताको सहभागिता घटाउनु नभई बजारको गहिराइ बढाउने, संस्थागत लगानी बढाउने र सम्भावित चलखेल नियन्त्रण गर्ने रहेको देखिन्छ।

नयाँ वित्तीय उपकरणमार्फत बजार विस्तार गर्ने तयारी

सेबोनले पूँजी बजारलाई केही सीमित साधनमा निर्भर नराखी नयाँ वित्तीय उपकरणमार्फत विविधीकरण गर्ने दिशामा पनि काम गरिरहेको बताएको छ।

ओपन इन्डेड म्युचुअल फण्ड, कर्पोरेट बन्ड तथा कमोडिटी बजारजस्ता उपकरणको विस्तारले लगानीकर्तालाई लगानीका थप विकल्प उपलब्ध गराउन सक्छ। यसले सेयर बजारमा हुने अत्यधिक निर्भरता घटाउँदै जोखिम र प्रतिफलअनुसार विभिन्न क्षेत्रमा लगानी गर्ने वातावरण बनाउन सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।

लगानीकर्ताले के बुझ्ने?

सेबोनको पछिल्लो संकेतलाई हेर्दा अहिले नै १० कित्ते नीति हट्दैछ भनेर निष्कर्ष निकाल्नु उचित देखिँदैन। नीतिको भविष्यबारे औपचारिक निर्णय नआएसम्म बजारमा फैलिएका हल्लाका आधारमा लगानी निर्णय गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ।

बरु आगामी दिनमा बजारको संरचना परिवर्तन गर्ने, संस्थागत लगानीकर्ता बढाउने, म्युचुअल फण्डलाई बलियो बनाउने र नयाँ वित्तीय उपकरण विस्तार गर्ने दिशामा नियामकको ध्यान केन्द्रित हुने देखिन्छ।

१० कित्ते नीतिले नेपाली पूँजी बजारमा साना लगानीकर्ताको ढोका खोल्यो; अबको चुनौती भनेको त्यही ठूलो लगानीकर्ता आधारलाई सुरक्षित, व्यवस्थित र परिपक्व बजारमा रूपान्तरण गर्नु हो।