खाडी अशान्त बन्दा कच्चा तेलको भाउ १०२ डलरमाथि, विश्व बजारमा थप मूल्यवृद्धिको सम्भावना

काठमाडौँ: महिनौंदेखि कच्चा तेलको मूल्य होर्मुजको जलमार्गमा ट्यांकर ट्राफिकमा निर्भर हुँदै आएको छ। इरान र अमेरिका बीचको युद्धविराम भंग भएपछि पनि होर्मुजबाट भित्रिने र बाहिरिने ट्यांकरहरू वसन्त ऋतुको तुलनामा उच्च दरमा आवतजावत गरिरहेका छन्। यो अब चोकपोइन्टमा पछिल्लो वृद्धिसँगै परिवर्तन भएको छ। ब्रेन्ट क्रूडमा कच्चा प्रति ब्यारेल १०२ डलर भन्दा माथि पुगेको छ।

महिनौंदेखि विश्लेषकहरूले चेतावनी दिइरहेका छन कि ब्रेन्ट क्रूडमा कच्चा तेल ब्यारेलको १०० डलर भन्दा बढी हुन सक्छ। जुलाईपछि पहिलो पटक ब्रेन्टले अन्ततः त्यो सीमा पार गरेको छ। किनकि अमेरिकी र इरानी सेनाहरू बीचको बढ्दो लडाईले क्षेत्रबाट तेल प्रवाहको बारेमा चिन्ता बढाएको छ।

फारसी खाडीबाट कच्चा तेलको प्रवाह पुनः प्राप्ति गर्ने रिपोर्टहरू मूल्यहरूमा ढक्कन राख्ने मुख्य कारक थिए। हालैको तथ्यांकअनुसार, अगस्टको सुरुमा औसत दैनिक बहिर्गमन ६० देखि ८० लाख ब्यारेलको बीचमा थियो।

रायस्टाड इनर्जीले अगस्टको अन्त्यसम्ममा औसत दैनिक बहिर्गमन ८० देखि ९० लाख ब्यारेलको बीचमा रहेको बताए पनि त्यो अमेरिकी र इरानी सेनाहरू बीचको लडाईं पुनः सुरु हुनुभन्दा अघिको कुरा हो। जसले गर्दा दैनिक प्रवाह दैनिक २० लाख ब्यारेलभन्दा कममा सीमित भयो।

यस हप्ताको सुरुमा रोयटर्सले उद्धृत गरेको राइस्ट्याड इनर्जीका अनुसार, औसत ४० देखि ५० लाख ब्यारेलमा रहेको थियो। केप्लरका अनुसार, सेप्टेम्बर २ पछि कुनै पनि धेरै ठूलो कच्चा तेल वाहक जलडमरूबाट बाहिर निस्केको छैन।

यसैबीच, यस हप्ता लडाईं बढ्यो, अमेरिकाले फारसी खाडीमा पाँच इरानी ट्यांकरहरू ध्वस्त पारेको रिपोर्ट गरेपछि प्रतिक्रियामा, इरानले जोर्डनमा रहेको अमेरिकी बेसमा आक्रमण गर्यो। बुधबार ब्रेन्ट क्रूड प्रति ब्यारेल १०० डलर नाघेको थियो।

होर्मुजमा अमेरिकी नाकाबन्दीले तेल निर्यात ८० प्रतिशत घट्यो, इरान गम्भीर आर्थिक संकटमा

तैपनि, तेलको मूल्यको बारेमा सबैभन्दा खराब भविष्यवाणीहरू अझै साकार भएका छैनन्। यसको कारण यो हो कि मध्यपूर्वी उत्पादकहरूले आफ्नो कच्चा तेल विदेश पठाउन वैकल्पिक च्यानलहरू फेला पारेका छन्। धेरैजसो अवस्थामा यी पाइपलाइनहरू हुन जसले कच्चा तेललाई स्ट्रेट अफ होर्मुज बाहिरका बन्दरगाहहरूमा पुर्याउँछन्।

युएईको लागि यो होर्मुज बाहिर फुजैराह बन्दरगाहमा जाने पाइपलाइन हो। इराकको लागि यो पाइपलाइन हो जसले कच्चा तेललाई टर्की र भूमध्यसागरीय तटमा पुर्याउँछ। साउदी अरेबियाको लागि यो पूर्व पश्चिम पाइपलाइन थियो। जहाँ कच्चा तेललाई लाल सागर बन्दरगाह यान्बुमा पुर्याउन यमनका हुथीले रोकेका थिए।

यस वर्षको सुरुमा हुथीहरूले साउदी जहाजहरू र ऊर्जा पूर्वाधारलाई लक्षित गर्दै मैदानमा प्रवेश गरे। यस हप्ताको सुरुमा जिजान रिफाइनरीमा पछिल्लो आक्रमण भएको थियो। अरबी प्रायद्वीपका अन्य रिफाइनरीहरू पनि इरानी सेनाबाट आक्रमणमा परेका छन्।

तर, प्रश्न यो छ कि मूल्यहरू त्यहाँ रहन सक्छन्। सम्भावित रूपमा उल्लेखनीय रूपमा माथि जान सक्छन्। युद्ध जति लामो समयसम्म जारी रहन्छ, मूल्यमा बाँकी रहेको ढक्कन त्यति नै पातलो हुँदै जान्छ। यो पातलो हुँदै जानुको कारण यो हो कि विश्वले मूल्यको आघातलाई कम गर्न इन्भेन्टरीहरूबाट कच्चा तेलको प्रयोग गरिरहेको छ। यी इन्भेन्टरीहरू अथाह छैनन्।

अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (आइईई) ले आफ्नो पछिल्लो मासिक तेल बजार प्रतिवेदनमा जुलाईसम्म मध्य पूर्वभरि दैनिक ८३ लाख ब्यारेल तेल उत्पादन बन्द रहेको बताएको छ। आईईएले जुलाईमा विश्वव्यापी तेल भण्डार ६ करोड ९० लाख ब्यारेलले घटेको र दैनिक इन्भेन्टरीमा औसत २७ लाख ब्यारेलको गिरावट आएको बताएको छ। मध्यपूर्वमा लडाइँ जारी रहँदा यसले तेलको मूल्यलाई निरन्तर बढाउँदै जानेछ।

धेरैजसो पर्यवेक्षकहरूले यो कुरा औंल्याउन चाहन्छन विश्वमा अझै पनि प्रशस्त मात्रामा तेल भण्डारण र उत्पादन दुवैमा छ। त्यसैले जुन युद्धविरामको उल्लेख नगरी, घट्ने कुनै पनि संकेतले मूल्ययमा दबाब दिएको छ। यद्यपि, केही हप्ताभन्दा लामो अवधिमा अन्तर्राष्ट्रिय तेल बेन्चमार्कहरूमा प्रवृत्ति एकदम स्पष्ट छ।

तेल घट्छ, तर यो घट्दो र घट्दो रूपमा घट्छ। यसले सेप्टेम्बर २०२५ देखि ब्रेन्ट क्रूडले ४० डलरको सञ्चयी लाभ हासिल गरेको छ। वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट(डब्ल्युटी) ले गत वर्ष सेप्टेम्बरदेखि प्रति ब्यारेल ४३ भन्दा बढी बढेको छ। यो केवल फ्युचर्स बजार हो। भौतिक बजारमा मूल्यहरू उच्च छन्।

केही कच्चा मिश्रणहरू पहिले नै प्रति ब्यारेल १०० डलर भन्दा बढी छन्। मुर्बन क्रूड तिनीहरूमध्ये एक हो। डीएमई ओमान बेन्चमार्क अर्काे हो। ओपेक बास्केट प्रति ब्यारेल १०० डलर भन्दा माथि व्यापार भइरहेको छ।

भारतीय बास्केट पनि त्यस्तै छ। अब, ब्रेन्ट फ्युचर्स मनोवैज्ञानिक रूपमा महत्वपूर्ण १०० डलरको थ्रेसहोल्ड भन्दा माथि उनीहरूसँग सामेल भएको छ। यो भविष्यमा मूल्यहरूको लागि ठ्याक्कै घट्दो अवस्था होइन। विशेष गरी तेहरान र वासिङगटन बीचको शान्ति वार्ताको सम्भावनालाई औंल्याउने यो नराम्रो खबर हो।

किनभने वर्षको अन्तिम त्रैमासिकमा कच्चा तेलको माग बढ्ने गर्छ। अवश्य पनि मूल्यहरूको कारणले मागको विनाश हुनेछ। तर, अर्थतन्त्रहरूको लागि कच्चा तेल डेरिभेटिभहरूको आधारभूत भूमिकाको कारणले यो विनाश सीमित हुने गर्छ। यसले सुझाव दिन्छ कि मूल्यहरू अझ बढी बढ्न सक्छ।