तिहारमा पाँच लाख पाला बजारमा पठाइँदै, माटो अभावले उत्पादनमा चुनौती

काठमाडौँः तिहारमा माटोका पालाको माग बढेसँगै भक्तपुरका कुमाले समुदायलाई उत्पादन र बिक्रीको चटारो छ । गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष माटोका पाला बढी बजारमा पठाइएको व्यवसायीले बताएका छन् । तर, मागअनुसार उत्पादन बढाउन आवश्यक माटो नै सहज रूपमा उपलब्ध नहुँदा परम्परागत पेसा संकटमा पर्न थालेको उनीहरूको गुनासो छ ।

माटोका पाला बनाउने व्यवसायमा तीन दशकभन्दा बढी समयदेखि संलग्न रोशन प्रजापतीका अनुसार गत वर्ष करिब तीन लाख पाला बजारमा पठाइएकोमा यस वर्ष पाँच लाख हाराहारीमा पठाइएको छ ।

‘गत वर्ष तीन लाखजति पाला पठाएका थियौँ, यसपालि पाँच लाखजति गयो,’ उनले भने ।

उनका अनुसार तिहारका लागि पाला उत्पादन गर्न ६ देखि ७ महिनाअघिदेखि नै तयारी गर्नुपर्छ । उत्पादनका लागि आवश्यक माटोको व्यवस्था गर्नसमेत १५–१६ दिनअघि नै पहल गर्नुपर्ने अवस्था छ । अहिले माटोको अभावका कारण मागअनुसार उत्पादन गर्न कठिन भइरहेको उनले बताए ।

प्रजापतीका अनुसार पालाको थोक मूल्य प्रतिगोटा दुई रुपैयाँ छ । पछिल्लो समय झिलिमिली बत्तीको प्रयोग बढे पनि माटोका पालाको माग भने कायमै रहेको उनको भनाइ छ ।

यस्तै, माटोका पाला बनाउँदै आएका रमण बुद्धिराम प्रजापतीले पनि कच्चा पदार्थको अभाव र बढ्दो लागतले व्यवसायमा समस्या थपिएको बताए । उनका अनुसार अहिले एक दर्जन साना पालाको मूल्य ४० रुपैयाँ छ ।

पहिले आफैँ माटो खोजेर ल्याउने गरे पनि अहिले किनेर ल्याउनुपर्ने अवस्था रहेको उनले बताए । माटो लिन कहिले गोकर्ण त कहिले अन्य स्थान पुग्नुपर्ने भएकाले ढुवानी खर्चसमेत बढेको उनको भनाइ छ ।

‘पहिले माटो किन्नुपर्दैनथ्यो, आफैँ लिएर आउँथ्यौँ । अहिले सबै माटो किन्नुपर्छ । लिने ठाउँ पनि छैन,’ उनले भने ।

सानो पाला बनाउन करिब एक मिनेट र ठूलो पाला बनाउन दुईदेखि तीन मिनेट लाग्ने उनले बताए । तर, उत्पादन लागत बढे पनि बिक्री मूल्यले अपेक्षित आम्दानी दिन नसकेको उनको गुनासो छ ।

माटोका दियो तथा अन्य सामग्री बिक्री गर्दै आएकी विष्णुलक्ष्मी प्रजापतीका अनुसार तिहारमा एकमुखे, चारमुखे पाला र पानसलगायत सामग्रीको माग हुने गरेको छ । उनका अनुसार साना पालाको खुद्रा मूल्य प्रतिदर्जन ३५ देखि ४० रुपैयाँसम्म छ भने थोक मूल्य प्रतिगोटा करिब दुई रुपैयाँ ५० पैसा पर्छ ।

उनले पनि माटोको अभावलाई व्यवसायको मुख्य चुनौतीका रूपमा औँल्याइन् । पहिले सहजै माटो संकलन गर्न सकिने भए पनि अहिले किलोका हिसाबले किन्नुपर्ने अवस्था आएको उनको भनाइ छ ।

यद्यपि, झिलिमिली बत्तीको प्रयोगले माटोका पालाको बिक्रीमा केही असर पारेको उनको अनुभव छ ।

तिहारमा लक्ष्मीपूजाका दिन माटोका पाला बाल्ने धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्परा रहँदै आएको छ । विद्युतीय बत्तीको प्रयोग बढ्दै गए पनि परम्परागत पाला प्रयोग गर्ने चलन पूर्ण रूपमा हटेको छैन ।

व्यवसायीका अनुसार माटोको सहज उपलब्धता, उचित मूल्य र ढुवानी व्यवस्थापन गर्न सके परम्परागत पेसालाई निरन्तरता दिनुका साथै बढ्दो मागअनुसार उत्पादनसमेत विस्तार गर्न सकिन्छ ।