डलरसँग नेरु बन्यो कमजोर, एक डलर किन्न १४१ रुपैयाँ चाहिने

काठमाडौं । अमेरिकी डलरको मूल्य फेरी उकालो लागेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले आइतबार एक डलरबराबर १४०.३६ रुपैयाँ बिक्रीदर तोकेको छ । गत बुधबार १ डलरबराबर १३९.४३ रुपैयाँ थियो ।आइतबार आइपुग्दा डलर पुनः बलियो हुन पुगेको हो ।

नेरुको भारुसँग स्थिर विनिमय दर (फिक्सड पेग) छ । भारुमा आउने उतारचढावले नेपाली रुपैयाँको भाउ निर्धारण हुने गरेको छ । भारु बलियो हुँदा नेपाली रुपैयाँ पनि बलियो हुने र कमजोर हुँदा अवमूल्यन हुने गरेको छ ।

भारतीय रिजर्व बैंक (आरबीआई) ले आइतबार एक डलरबराबर ८७.३१ भारु कायम गरेको छ । भारु कमजोर भएपछि नेरुको मूल्य पनि घटेको छ ।

अमेरिकाले भन्सारदर (ट्यारिफ) बढाएर दोब्बर बनाएपछि भारतीय रुपैयाँ (भारु) कमजोर हुँदा यसको असर नेपाली रुपियाँमा पर्न गएको हो । एक महिनाअघि भारु कमजोर बन्दा डलर मजवुत हुन गई १४१ रुपैयाँ नजिक पुगेको थियो ।

गत जेठसम्म १३६ रुपैयाँ हारहारीमा रहेको डलर इरान र इजरायबीचको युद्धले बलियो बनेको थियो । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले लिएको व्यापार नीतिका कारण गत माघमा डलरको मूल्य बढेर १४१ रुपैयाँ पुगेको थियो ।

विश्वमा ८० प्रतिशतभन्दा बढी व्यापार डलरमा हुने गरेको छ । अहिले डलरका कारण विश्व बजारमा सुन र खाद्यान्नलगायत अन्य दैनिक उपभोग्य वस्तुको भाउको तलमाथि हुने गरेको छ ।

डलर महँगो हुँदा विदेशमा काम गर्ने नेपालीले पठाउने रेमिट्यान्स आप्रवाह वृद्धि हुन्छ । यसबेला रेमिट्यान्स पठाउनेले नेपालमा बढी मूल्य पाउने छ भने रेमिट्यान्स आप्रवाह बढ्दा विदेशी मुद्रा सञ्चिति वृद्धिमा थप सघाउ पुग्ने गरेको छ । गत वर्षको ११ महिनामा रेमिट्यान्स आप्रवाह १५.५ प्रतिशत वृद्धि भई १५ खर्ब ३२ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ ।

विदेशी मुद्रा सञ्चितिले नयाँ रेकर्ड राखेको छ। राष्ट्र बैंकका अनुसार विदेशी विनिमय सञ्चिति २५.९ प्रतिशत बढेर गत जेठमा २५ खर्ब ६९ अर्ब ३८ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । नेपालसँग १४.४ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्ने सञ्चिति छ । आरबीआईका अनुसार भारतमा पनि विदेशी विनिमय सञ्चिती बढेर ६ खर्ब ९५ अर्ब डलर माथि पुगेको छ । उक्त सञ्चितिले भारतमा ११ महिना वस्तु तथा सेवा आयात धान्ने बताइएको छ ।

यस्तै, पर्यटन क्षेत्रबाट डलर आउने भएकाले नेपाललाई फाइदा हुनेछ । विदेशी वस्तु निर्यात गर्ने उद्योगलाई यस्तो बेला फाइदा हुन्छ । डलर बढेका बेला निर्यात बढाए उद्योगीले बढी नाफा कमाउने अवसर पाउछन् ।

यद्यपि, डलर महँगो हुँदा नेपाललाई फाइदाभन्दा बेफाइदा बढी हुने गरेको छ । डलर महँगो भएपछि वस्तुको बजार भाउ बढ्छ र आयात गरिने वस्तु महँगो हुन जान्छ । यस्तै, विदेशी कच्चापदार्थमा निर्भर उद्योगको उत्पादन लागत बढ्छ र भाउ पनि बढ्छ ।

अमेरिकी डलर बढ्दा सरकारलाई विदेशी ऋण र सावाँ भुक्तानीमा थप भार पर्छ । नेपालले तिर्नुपर्ने दायित्व बढ्दै गएको छ । यता नेपाल विकासशील मुलुकमा स्तरोन्नती हुने र नेपालीको आम्दानी बढेको भन्दै विकास साझेदार विश्व बैंकले ब्याज दोब्बर बढाएको छ ।

आगामी दिनमा वैदेशिक ऋणको दायित्व थपिने भएकोे छ । यस्तै जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग नियोग (जाइका) पनि ब्याजर दोब्बर बढाएर दुई प्रतिशत पुर्याउँदै छ । आगामी आर्थिक वर्षमा सरकारले तीन खर्ब ७५ अर्ब रुपैयाँ ऋण तिर्ने लक्ष्य लिएको छ । गत वर्ष सरकारले तीन खर्ब २० अर्ब रुपैयाँ ऋण तिरेको छ।

विदेशी कम्पनीले लाभांश फिर्ता लैजाँदा बढी दिनुपर्छ । लाभांश लैजानेलाई फाइदा हुनेछ । विदेशमा अध्ययन गर्न, औषधोपचार, पर्यटक भएर विदेश भ्रमण जानेलाई डलरको भाउ बढेपछि असर पर्नेछ । अहिलेको अवस्था हेर्दा डलर बलियो हुने जोखिम कायमै रहेको देखिन्छ ।