‘नेपाल भारतसँग केवल सिमानाले होइन, रेलमार्गले जोडिन चाहन्छ’

गैर-राजनीतिक पेसाकर्मी र राजनीतिमा नयाँ व्यक्तिहरूद्वारा स्थापित एउटा राजनीतिक दलको उदय जसले चार वर्षभन्दा कम समयमै संसदमा झन्डै दुई-तिहाइ बहुमत हासिल गर्‍यो र विश्वकै कान्छो प्रधानमन्त्री निर्वाचित गर्‍यो यो राजनीतिक इतिहासमा कुनै सामान्य घटना होइन। त्यसैले, नेपालमा के भइरहेको छ र यो देश कुन दिशामा जाँदैछ भन्नेबारे विश्वव्यापी जिज्ञासा हुनु पूर्णतया स्वाभाविक हो। एक हजार माइलभन्दा लामो साझा सिमाना भएका नजिकका छिमेकी हुनुको नाताले भारतमा यो जिज्ञासा अझ बढी हुनु झन् स्वाभाविक छ।

नेपालको यो रूपान्तरणको कथा सडक हिंसा, सैन्य विद्रोह, वैदेशिक हस्तक्षेप वा संवैधानिक शून्यताबाट लेखिएको होइन। बरु, यो एक शान्तिपूर्ण र लोकतान्त्रिक मतपत्रको क्रान्ति हो। यस्तो समयमा जब धेरै समाजहरू ध्रुवीकरण, अख्तियारप्रतिको अविश्वास र भ्रष्ट राजनीतिले ग्रस्त छन् र गैर-लोकतान्त्रिक विकल्पतर्फ झुकिरहेका छन्, नेपालले लोकतन्त्र बहुलवादी समाजमा परिवर्तनको एउटा शक्तिशाली संवाहक हो भन्ने प्रमाणित गरिदिएको छ। आजको नेपाल कुनै अनिश्चित भविष्यतर्फ अघि बढिरहेको छैन; बरु यसले अझ समृद्ध र जीवन्त लोकतन्त्रको एउटा प्रस्ट आकांक्षी दृष्टिकोणलाई अंगालेको छ। हाम्रा मुख्य सिद्धान्तहरू सरल छन्: फलामजस्तै मजबुत सुशासन र विकासमार्फत जनताप्रति प्रत्यक्ष उत्तरदायित्व।

नयाँ राजनीतिक यथार्थ
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) नेपालको नयाँ राजनीतिक यथार्थ हो, एक युवा शक्ति जसले जर्जर भइसकेको राजनीतिक संयन्त्रलाई अपरिवर्तनीय रूपमा चुनौती दिएको छ। यसले युवा पुस्तालाई नतिजामुखी राजनीतिमा सहभागी गराएको छ र देशका लागि एउटा फरक दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेको छ। हामी सचेत छौँ कि रास्वपाले प्राप्त गरेका मतहरू आक्रोश र आशा दुवैका प्रतीक हुन्, जुन परिवर्तनका लागि अभूतपूर्व जनादेशमा बेरिएर आएका छन्। त्यसैले नै युवा, समावेशी र निष्कलंक प्रतिभाहरू निर्वाचित हुन सम्भव भयो।

हाम्रो परराष्ट्र नीतिलाई रूपान्तरण गर्न आवश्यक सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति अहिले हामीसँग छ: हामीसँग विगतको कुनै बोझ छैन। हामी पुराना शत्रुताहरूबाट बाँधिएका छैनौँ। हामी सार्वभौम सन्धिहरू र जनस्तरका अनौपचारिक सम्बन्धहरूबाट बाँधिएका छौँ, तर विगतका नेताहरूका तुच्छ स्वार्थ र गोप्य समझदारीहरूमा अल्झिएका छैनौँ। हामी भारत र विश्वलाई खुला हृदय, स्पष्ट दृष्टि र पारदर्शी एजेन्डाका साथ हेर्छौँ।

नेपाल र भारत केवल दुई देश मात्र होइनन्, हामी एउटा गौरवशाली र प्राचीन सभ्यताका हिस्सेदार हौँ। रामको गाथा तब मात्र पूर्ण हुन्छ जब जनकपुर र अयोध्या जोडिन्छन्। आस्था तब मात्र पूरा हुन्छ जब पशुपतिनाथ र केदारनाथलाई सँगै ल्याइन्छ। लुम्बिनी र बोधगयालाई जोडेर मात्र एउटा महान् सभ्यताको आधारभूत गर्भ साकार हुन्छ।

यद्यपि, हामीसँग न त आत्मरतिमा रमाउने विलासिता छ, न त हामी आफ्ना कमजोरीहरूलाई पुराना घिसेपिटेका वाक्यांशहरू पछाडि लुकाउन चाहन्छौँ। हाम्रो सम्बन्धले के हासिल गर्‍यो भन्ने कुरालाई मात्र हेर्नुको सट्टा, हामी यो सम्बन्धले के हासिल गर्न सक्थ्यो र यो के बन्न सक्छ भन्ने कुरामा केन्द्रित भएर एउटा नयाँ सुरुवात गर्न चाहन्छौँ।

सिमाना मात्र होइन, अर्थतन्त्रलाई जोड्ने
जब हामी सीमापारि हेर्छौँ, हामीले एउटा यस्तो भारत देख्छौँ जसले आफूलाई पूर्ण रूपमा पुन: परिभाषित गरेको छ। पछिल्ला दशकहरूमा, पुरानो कर्मचारीतन्त्रीय बाधाबाट मुक्त हुँदै भारत सफलतापूर्वक विश्वकै ठूला र तीव्र गतिमा बढिरहेका अर्थतन्त्रहरूमध्ये एक बनेको छ। यो एक यस्तो उपलब्धि हो जसलाई हामी सम्मान गर्छौँ र त्यसैले हामी विकासमा साझेदार बन्न चाहन्छौँ।

भारतले दैनिक झन्डै १५ किलोमिटर रेलमार्ग बिछ्याउँदै मेट्रो रेल विस्तारमा विश्वव्यापी नेतृत्व गरिरहँदा, प्रस्तावित रक्सौल-काठमाडौं रेलमार्ग १५० किलोमिटरभन्दा कम छ। जुन दिन ती १५० किलोमिटर रेलमार्ग जोडिनेछन्, यसले हामीबीचको व्यापार, पर्यटन, ढुवानी र क्षेत्रीय कनेक्टिभिटीमा क्रान्ति ल्याउनेछ। नेपाल केवल सिमाना जोडिएको हेर्न चाहँदैन; यो रेलमार्गले समग्र अर्थतन्त्रलाई नै गति दिएको हेर्न चाहन्छ।

हामी केवल नयाँ दिल्लीतर्फ मात्र हेरिरहेका छैनौँ; हामी भारतका विभिन्न राज्यहरूमा भइरहेका गतिशील रूपान्तरणहरूलाई पनि नियालिरहेका छौँ।

हामीले देखेका छौँ कि भारतको उड्डयन क्षेत्रले कसरी उचाइ लिएको छ; के हामी पोखरा र लुम्बिनीबाट दिल्ली, मुम्बई र बेंगलुरु जस्ता चमकधमकपूर्ण सहरहरूमा सिधा उडान भर्न सक्दैनौँ? हामी आन्ध्र प्रदेश र तेलंगानाले सूचना प्रविधिमा कसरी फस्टाउँदो इकोसिस्टम निर्माण गरे भन्ने मात्र बुझ्न चाहँदैनौँ; के हामी काठमाडौं-बेंगलुरु डिजिटल करिडोरको परल्पना गर्न सक्दैनौँ? हामी गुजरातको औद्योगिक पूर्वाधारबाट प्रेरणा लिन्छौँ; के यसले हाम्रो सीमा क्षेत्रमा रासायनिक मल कारखाना स्थापना गर्न तत्काल सहकार्यका लागि प्रेरित गर्न सक्दैन?

हामी नेपालमा आईआईटी र एम्स जस्ता संस्थाहरूलाई स्वागत गर्न चाहन्छौँ। आज नेपालले भारतका आईटी कम्पनीहरू, स्टार्टअप इकोसिस्टम र विश्वविद्यालयहरूलाई ढुक्कसँग भन्न सक्छ: हामीलाई आविष्कारका प्रयोगशालाहरू, इन्क्युबेसन सेन्टरहरू र प्रविधि हबहरू स्थापना गरेर नवाचारमा आफ्नो साझेदार बनाउनुहोस्। हामीलाई हाम्रो अत्यन्त प्रतिभाशाली युवा पुस्ता, प्रचुर स्वच्छ ऊर्जा र बढ्दो डिजिटल इकोसिस्टममा गर्व छ, तर भारतको परिष्कृत प्रविधि क्षेत्रको सानो सहयोगले यसलाई पूर्ण रूपमा रूपान्तरण गर्न सक्छ। हामी डिजिटल भुक्तानी, फिनटेक र सीमापार प्लेटफर्महरूमा सहकार्य गर्न चाहन्छौँ जसले दुवैतर्फका साना उद्यमीहरूलाई सशक्त बनाउन सकोस्।

विकास कूटनीतिमा परिवर्तन
राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी नेपाल-भारत सम्बन्धको सम्पूर्ण शब्दावलीलाई भू-राजनीतिक घर्षणबाट हटाएर दृढतापूर्वक विकास कूटनीतिमा लैजान चाहन्छ। हाम्रो मुख्य एजेन्डा कूटनीतिक नियोगहरूलाई लगानी, व्यापार र आर्थिक साझेदारीको इन्जिनमा रूपान्तरण गर्नु हो। हामी यस्तो सम्बन्ध चाहन्छौँ जसले दुवै देशका आम नागरिकको दैनिक जीवनमा मापनयोग्य नतिजाहरू प्रदान गरोस्।

नेपालको जलविद्युत क्षमता अब केवल आन्तरिक सम्पत्ति मात्र रहेन; यो एउटा स्वच्छ र हरित इन्जिन हो जसले उदाउँदो भारतको औद्योगिक करिडोरलाई ऊर्जा दिन सक्छ। हामीले टुक्रा-टुक्रामा हुने सीमापार व्यापारबाट माथि उठेर एउटा बलियो र एकीकृत ऊर्जा बजारतिर लाग्नुपर्छ।

गोलभेंडाको मूल्य होस् वा मेसिनरीहरूको आवतजावत, अब यी कुराहरू कर्मचारीतन्तीय झमेलाले निर्धारण गर्नु हुँदैन। हामीलाई आधुनिक, डिजिटलाइज्ड एकीकृत जाँच चौकी र उन्नत पारवहन करिडोरहरू चाहिन्छ जसले कठोर सिमानाहरूलाई निर्बाध पुलमा परिणत गरिदिऊन्।

हिमालयका चुचुरादेखि जनकपुर, लुम्बिनी र बोधगयाका पवित्र क्षेत्रहरूसम्म, हाम्रो पर्यटन क्षमता एकअर्कामा निर्भर छ। हामीले यस्ता पर्यटन सर्किटहरू बनाउनुपर्छ जसले विश्वभरका पर्यटकहरूलाई प्रशासनिक अवरोधबिना हाम्रो साझा सम्पदाको अनुभव गर्न सकोस्।

हामीले भर्खरै अहमदाबादमा आईपीएलको फाइनल प्रत्यक्ष मात्र हेरेका छैनौँ; हामीले नेपाली खेलाडी र नेपाली रंगशालाहरूलाई आईपीएलको फ्रेन्चाइजीमा कसरी समावेश गर्न सकिन्छ भन्नेबारे पनि गहिरो सोचविचार गरिरहेका छौँ।

आपसी विश्वासको जग निर्माण
कृषि, स्वास्थ्य सेवा, साइबर सुरक्षा र विपद् व्यवस्थापनलगायत अनगिन्ती क्षेत्रमा सहकार्यको सम्भावना भए तापनि, यसको जग जुन कुरामा उभिनुपर्छ, त्यो नै हामीले अझ बलियो बनाउनु पर्नेछ: अर्थात् विश्वास।

हामी मुख्य मुद्दाहरूलाई गुपचुप राखेर साँचो मित्रता प्राप्त गर्न सक्दैनौँ। हामी यस्ता छिमेकी हौँ जसको सभ्यताको सम्बन्ध मानव निर्मित सिमानाभन्दा हजारौँ वर्ष पुरानो छ। त्यसैले, हाम्रा हालैका विवादहरू लम्बिनु हुँदैन। तिनीहरूलाई ऐतिहासिक तथ्य र आपसी समझदारीको आधारमा समाधान गर्न सकिन्छ। हामी परम्परागत राजनीतिज्ञहरूले प्रयोग गर्ने उग्र-राष्ट्रवादी नाराहरूको घृणा गर्छौँ। हामीले प्रस्ताव गरेको विकल्प भनेको प्रमाणमा आधारित संवाद र चुनावी लाभ-हानिबाट मुक्त व्यावहारिक दृष्टिकोण हो।

एक स्थिर र समृद्ध नेपाल भारतको उत्तरी सिमानामा एक प्राकृतिक सुरक्षा कवच हो, जबकि राजनीतिक रूपमा विभाजित नेपालले भारतलाई छिमेकको अस्थिरताप्रति चिन्तित बनाउँछ। त्यसैले, नेपालको आर्थिक विकास भारतको लागि रणनीतिक आवश्यकता पनि हो।

ऐतिहासिक अवसर
इतिहासले कसैलाई पनि असीमित अवसरहरू दिँदैन; यसले संक्षिप्त समयका लागि मात्र ढोका खोल्छ। यो क्षण—अहिले, २०२६ को मध्यतिर—नेपाल-भारत सम्बन्धलाई पूर्ण रूपमा पुनः सुरु गर्ने र उच्च स्तरमा पुर्‍याउने दशकौँपछिकै सबैभन्दा अनुकूल अवसर हो।

विगत ३० वर्षको अस्थिरता र भ्रष्टाचारले चिनिएको नेपाल अब इतिहास भइसक्यो। हामी अरू के ल्याउँछौँ त? युवा सचेत मतदाताहरूको बलियो जनादेश, जसले राजनीतिक जोडघटाउ होइन, व्यावसायिक कार्यसम्पादनको भाषा बोल्ने नेतृत्व चयन गरेका छन्। हामी नीतिगत निरन्तरता, पारदर्शिता र इमानदारीको प्रतिबद्धता गर्छौँ। रास्वपा नेतृत्व तयार छ किनभने नेपालका जनता तयार छन्। आउनुहोस्, विगतका चिन्ताहरूद्वारा होइन, बरु साझा भविष्यका असीमित सम्भावनाहरूद्वारा परिभाषित साझेदारीको निर्माण गरौँ।

हामीले सम्बन्धलाई पुनः परिभाषित र सुदृढ बनाउन खोज्दै गर्दा, हामीसँग एउटा ऐतिहासिक सन्दर्भ छ: अगस्ट ३, २०१४। त्यस दिन प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले नेपालको संसदलाई सम्बोधन मात्र गर्नुभएन, उहाँ नेपाली जनतासँग प्रत्यक्ष अन्तर्क्रिया गर्न सडकमा ओर्लिनुभएको थियो। उहाँले स्नेहका साथ भन्नुभएको थियो कि भारत र नेपालको सम्बन्ध हिमालय र गंगा जत्तिकै प्राचीन छ, जुन केवल कागजातहरूमा मात्र सीमित छैन। उहाँले नै हाम्रा सिमानाहरू अवरोध होइन, पुल बन्नुपर्छ भन्ने साझा दृष्टिकोणमा जोड दिनुभएको थियो।

त्यसयता बागमती र गंगामा धेरै पानी बगिसकेको छ। यी नदीहरूले पहाडहरूसँग सम्झौता गर्दैनन्; तिनीहरू केवल आफ्नो बाटो खोज्छन्—र हामी पनि त्यसै गर्नेछौँ। हामीसँग त्यो अगस्टको दिनको विश्वास र आत्मीयतामा फर्कनुको विकल्प छैन। र हामी फर्कनेछौँ—पूर्ण इमानदारीका साथ, र एउटा व्यावहारिक दृष्टिकोणका साथ, नयाँ सम्भावनाहरूलाई उजागर गर्न र पुराना मतभेदहरूलाई मेटाउनका लागि वाचा गरिएको त्यो पुल निर्माण गर्ने पहिलो ढुंगा बोकेर।

(मंगलबार भारतीय मिडिया द हिन्दूस्तान टाइम्समा छापिएको रास्वपा सभापति रवि लामिछानेको  विचारको नेपाली अनुवाद। लामिछाने ५ दिने भारत भ्रमणका क्रममा सोमबार नयाँदिल्ली पुगेका हुन्। यसक्रममा उनले उच्चस्तरीय भेटघाट गर्ने कार्यक्रम तय भएको छ। लामिछाने जेठ २२ गते स्वदेश फर्किने कार्यतालिका रहेको छ।)