रबिनको उत्पादन : देउता बनाउने कारखाना

अघिल्लो महिना रबिन शर्माले लेखेका ‘देउता बनाउने कारखाना’ कवितासङ्ग्रह कवि भाइ दीपसागरमार्फत प्राप्त गरेँ। गद्यमा कविताको सङ्ग्रह पढेर भिन्दै स्वाद लिन पाइयो।

हाम्रो नेपाली वाङ्मयमा गद्य कविताका प्रथम कवि गोपालप्रसाद रिमालले जनभावना र चाहनालाई कवितामा छर्लङ्ग उतार्दै भनेका छन्- ‘लय चाहियो, पद्यमा होस् या गद्यमा। गद्यमा शब्दको लयभन्दा बढी अर्थको लय हुन्छ।’ सोही कुरा मलाई रबिन शर्माको यी कवितामा आभाष हुन्छ।

यस छोटो आलेखमा कवि रबिन शर्माको कवितासङ्ग्रहभित्रका गद्य कविताले अहिलेको र उहिलेको समाजको प्रतिबिम्बमा कविताले ओगटेको विचारका बिम्बहरुलाई यहाँ चर्चा गर्ने जमर्को गरिएको हो।

३९ फुटकर कविता संग्रहित ‘देउता बनाउने कारखाना’ यसैको उपज हो। देशविदेशमा रहँदा उत्पन्न भएका मनका बाडुल्कीलाई एउटा संग्रह बनाएर पाठकसमक्ष ल्याउन सफल छन्।

परदेश बसेर पनि नेपाली साहित्यमा यस्तो रूचि हुनु ठुलो कुरा हो। परदेशमा समय निकालेर प्रतिभा प्रस्फुटन गर्नु चानचुने पक्कै होइन। कामको व्यस्तता, विदेशको नियम कानुनसँग पौँठेजोरी गर्दै साहित्यलाई अगाडि बढाई अनेसासको केन्द्रीय सचिवसम्म बनेका पर्वतका कवि हुन् रबिन शर्मा।

साहूको ऋणको भारी र छोराको कर्तव्यलाई बिम्बमार्फत कविले आफूलाई नै कवितामा उतारेका छन्।

अहिले हरेक घरका एक जना परदेशी भूमिमा आफ्नो सपनाको लिलामी र घर ऋण परिवारको बाध्यता चिर्न परदेश लागेका सबै हामी नेपालीलाई मन छुने खालको कविता ‘माथि माथि उडेका सपना’ले दर्शाउँछ। उनका कविताले देश परदेसको पीडा बोलेको छ।

तन जहाँ भए पनि हाम्रो मन मस्तिष्क हरेक क्षण आफ्नो देश धर्ति मातालाई नै सम्झिएको कवितामा छरपस्ट छ। उनका हरेक हरफले विदेशका गगनचुम्बी घर होस् या एसआराम भन्दा आफ्नो देशको माया ममताले भरिएको पाइन्छ।
‘साकुराको देशबाट’, ‘साकुरा’, ‘सपनामा’ होस् या ‘सेकेण्ड सुई’मा नै किन नहोस्, हरहरफले देशप्रेम छचल्क्याएको छ।

मेरो पनि अन्तिम गन्तव्य
पर्वतको चुवा गाउँ नै हो
आँखा उघार्दा पो
यी आँखाले
ओसाका देख्छन्
टोकियो देख्छन्…

‘आमा, म घर फर्केँ’ शीर्षकको पहिलो कवितामा आमाप्रतिको सामीप्यता र परदेश जानुपर्ने बाध्यताका सिँढी गहिरिएर पोखिएको पाइन्छ। आमाबा र परिवारको सुख, शान्ति र सुरक्षाको अनुभूति यो कवितामा कविभित्रको मातृत्व पोखिएको छ।

‘तीन पुस्ता र कर्म’ कविता एउटा सशक्त बिम्ब प्रयोग गरिएको कविता मलाई लाग्छ। साहूको ऋणको भारी र छोराको कर्तव्यलाई बिम्बमार्फत कविले आफूलाई नै कवितामा उतारेका छन्।

विदेशमा समेत वीरताको गाथा बोकेका र कहिल्यै दुश्मनसामु नहारेका हामी नेपालीको शीर सदा ठाडो बनाउन सफल इतिहास भएपनि ‘लडाईँमा लाहुरेको गीत’ले भने आक्रोश पोखेको छ।

‘देउता बनाउने कारखाना’मा प्रशस्त मात्रामा उपमा अलङ्कार प्रयोग गरिएको छ। कवितामा उसैगरी आफ्ना मनका पीडा, आक्रोश लाग्छ जसरी जिन्दगीसँग उनले धेरै नै ठक्कर खाएर क्रान्तिकारी विचार पोखिएको देखिन्छ।

‘आराध्याको पहिलो दशै’ आफ्नो छोरीको खुसी, चाहना, रहरको बाछिटालाई आउने पिडीलाई समेत थाहा हुने गरी कविले छोरी प्रतिको मायालाई पोखेका छन्।

‘पत्थरको दिल’ नामक कविताले विस्मृत हुन नसकेका पलहरुको पुनरावृत्ति ताजा हुनुले आफ्नो मस्तिस्कमा आएको देखिन्छ।प्रेम बिछोड र सपनामा समेत उही मायालुको सम्झना आइरहने भावलाई कवितामार्फत आफ्नो प्रेम पोखेका छन्। ‘प्रणय, परदेश र प्रतीक्षा’ कवितासमेत यही माया विछोडको संगम हो भनेर फरक नपर्ला।

‘बचपन’मा हामी कस्ता खाल्का हुन्छौँ, न केही चिन्ता, न जिम्मेवारी, मात्र रमाइलो गर्ने डुल्ने, हिँड्ने र खाने काम! कविले आफ्ना मनका कलिला चाहनालाई कविताबाटै व्यक्त गरेका छन्।

लैंगिक विभेद, निराशावादी सोच, देशमा मौलाउँदै गरेको भ्रष्टाचार, नेताप्रति जनताको साँघुरो सोचका विषय ‘सरकारलाई प्रश्न’ कविताले तीखो गरी व्यङ्ग्यात्मक शैलीमा उधिनेका छन्।

राष्ट्रप्रेमले ओतप्रोत ‘गुरु आमा नेपाल’, ‘देश या चौतारी’मा देशको माटो बोलेको छ।

‘सिन्दूर’ भन्ने बितिकै नारीवादी देखिन्छ। विवाह गरेको भोलिपल्टै पतिको वियोगमा परेकी पत्नी, पति परदेश जाँदा पत्नीको विरहलाई लेख्ने र बोल्नेभन्दा भोग्नेलाई बढी अनुभूति हुन्छ। सदियौंदेखि सनातनी बनेर जरा गाडेको पुरुषवादी सोचले महिला बन्धक भएका छन्, त्यस आवाजलाई यस कविताले बुलन्द पारेको छ।

विदेशमा समेत वीरताको गाथा बोकेका र कहिल्यै दुश्मनसामु नहारेका हामी नेपालीको शीर सदा ठाडो बनाउन सफल इतिहास भएपनि ‘लडाईँमा लाहुरेको गीत’ले भने आक्रोश पोखेको छ।

कविताका माध्यमबाट कवि सामाजिक, आर्थिक र व्यवहारिक चेतनाको विकास गर्न चाहन्छन् कवि। कविताको भाषाशैली सरल र सहज देखिन्छ। जोसुकै पाठक कविता पढ्न सक्दछन्। कही अलिअलि कविता केही अशुद्ध हो कि भन्ने पनि सर्सती पढ्दा भान हुन्छ।

सामाजिक विषय विसङ्गतिलाई सुक्ष्म रूपमा चित्रण गरिएको छ। आयामका दृष्टिले छोटा, रसका दृष्टिले कोमल र शब्दशक्तिका दृष्टिले व्यङ्ग्यार्थक कविता यस सङ्ग्रहमा पढ्न पाइन्छ। प्रत्येक कविताका छुट्टाछुट्टै बिम्ब सन्देश दिएको छ। अर्को कुरा उनको कवितामा विविधता हुँदाहुँदै पनि विषय कही कतै नदोहोरिई पढदापढ्दै सकिएको थाहै हुँदैन।

आफूलाई सचेत जागरूक युवाकविका रूपमा पहिलो कृतिमार्फत उभ्याउँदै सामाजिक कुसंस्कार, लैङ्गिक विभेद, दण्डहीनता, प्रकृतिप्रेमी र जबर्जस्ती लादिएका दबिएका सनातनी मूल्यमान्यता सोचको विरोधमा बहस गरेका छन्।