दलित बस्तीमा ५१ वर्षपछि खानेपानी योजना

तनहुँ- सदरमुकाम दमौलीदेखि करिब तीन किलोमिटर पूर्वमा छ, व्यास नगरपालिका–१ भद्रुडाँडा। चारैतिर वनजंगलले घरिएको यस ठाउँमा सानो मानवबस्ती छ, जहाँ दलित समुदायका १० परिवारको बसोबास छ।

आफ्नो उब्जनी र रोजगारीको कुनै अवसर नभएका यी परिवारले दिनभर ज्याला-मजदुरी गरेर छाक टार्दै आएका छन्। यो समस्या त छँदै छ, जंगल क्षेत्रमा भएर पनि स्थानीयले सामना गर्नुपरेको अर्को समस्या हो, खानेपानीको चरम अभाव।

स्थानीय हस्तबहादुर नेपालीले भने, ‘बस्तीदेखि टाढा रहेको खोल्साबाट पानी ल्याएर काम चलाइरहेका छौँ। करिब १५-२० मिनेट उकाली–ओराली गरेर पानी बोक्नुपर्ने बाध्यता बस्ती बसेदेखिकै हो।’

उनले चैत–वैशाखमा त्यो पानी पनि सुक्ने भएकाले थप समस्या हुने गरेको सुनाए। ‘चैत र वैशाख महिनामा खानेपानीको मुहान सुक्ने हुँदा झनै कठिनाइ भोग्नुपरेको छ,’ उनले भने, ‘जंगलको बाटो हुँदै पानी लिन जानुपर्ने भएकाले वन्यजन्तुको पनि त्यस्तै डर छ।’

यही समस्या समाधानका लागि यस क्षेत्रमा खानेपानी विस्तारको योजना अगाडि बढेको छ। व्यास-१ स्थित भादगाउँ खानेपानी तथा उपभोक्ता संस्था र संघीय सरकारको लगानीमा मादीनदी लिफ्ट खानेपानी योजनाअन्तर्गत उक्त बस्तीमा पनि खानेपानी विस्तार योजना अगाडि बढेको हो। बस्ती बसेको ५१ वर्षपछि भद्रुडाँडाका घरघरमा खानेपानी विस्तार गर्ने गरी योजना अगाडि बढेपछि स्थानीयवासी खुसी भएका छन्।

यहाँ ५० हजार लिटर क्षमताको ‘रिजर्भ’ ट्यांकी निर्माणका लागि ट्यांकीको बेस ढलान सम्पन्न गरी अन्य कार्य भइरहेका छन्। सोही योजनाअन्तर्गत यसअघि व्यास– १ अमिली भञ्ज्याङमा दुई लाख लिटर क्षमताको रिजर्भ टयांकी निर्माण भइसकेको छ। सरकारको ७० प्रतिशत र भादगाउँ खानेपानी संस्थाको ३० प्रतिशत लगानीमा मादीनदी लिफ्ट खानेपानी आयोजनाको निर्माण भइरहेको संस्थाका व्यवस्थापक ईश्वर श्रेष्ठले जानकारी दिए।

‘बस्ती विस्तारसँगै खानेपानीको समस्या हुने गरेकाले मादीनदी लिफ्ट योजना अघि बढाइएको हो,’ उनले भने, ‘यो योजना सम्पन्न भएपछि वडावासीलाई सहज हुने विश्वास गरिएको छ।’ श्रेष्ठका अनुसार ०७९ भदौमा रु. १९ करोडको लागतमा पराजुली कन्स्ट्रक्सनसँग सम्झौता भई काम अगाडि बढाइएको छ।

०८० भदौभित्र सम्पन्न गर्ने गरी सम्झौता भए पनि निर्माण कार्यमा ढिलाइ हुँदा योजना सम्पन्न हुन सकेको छैन। संस्थाका अध्यक्ष चिजबहादुर दरैले आवश्यक सहजीकरणपछि पछिल्लो समय निर्माण कार्यले गति लिएकाले छिट्टै कार्य सम्पन्न हुने बताए। ०५६ मा उक्त खानेपानी संस्था स्थापना भई ५२ वटा सार्वजनिक धाराबाट पानी वितरण सुरुवात गरेकामा हाल संस्थाले सानाठुला गरी चारवटा योजनाबाट दुई हजार ६८० निजी धारा जडान गरी पानी वितरण गर्दै आइरहेको छ। -रासस