धानको समर्थन मूल्य नतोकिँदा मारमा किसान, भन्छन्– सरकारले किसानको पीडा कहिल्यै बुझेन

कैलाली: कैलालीको टीकापुर नगरपालिका– ४ का बन्धुराम डगौरा खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेडलाई पर्खेर बसेका छन्। चाडपर्वको समयमा घरायसी आर्थिक जोहो गर्न केही धान प्रतिक्विन्टल २ हजार ५०० रुपैयाँमा बिक्री गरेका उनी बाँकी धान सरकारले तोकेको समर्थन मूल्यमा बिक्री गर्न भनेर खाद्यलाई पर्खेर बसेका छन्।

‘घर खर्चका लागि सस्तोमा पनि धान बिक्री नगरी नहुने भएपछि १० क्विन्टल धान झण्डै एक हजार सस्तोमा बिक्री गर्नुपर्‍यो,’ उनी भन्छन्, ‘खाद्यले समयमा किसानको धान खरिद गरेको भए मैले १० हजार घाटा खाएर धान बिक्री गर्नुपर्ने थिएन।’ यो पीडा बन्धुरामको मात्रै होइन। खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीले समयमा धान खरिद नगर्दा अधिकांश किसान मर्कामा परेका छन्। घरको आर्थिक जोहो गर्न र उत्पादन भएको धान राख्ने ठाउँ नहुँदा किसान सस्तोमा धान बिक्री गर्न बाध्य छन्। अझै चाडपर्वको समयमा बढी खर्च चाहिने हुँदा किसानले बर्सेनि त्यसको जोहो धान बेचेरै गर्ने गरेका छन्।

‘३०/४० क्विन्टल धान हुन्छ, त्यो व्यवस्थापन गर्ने ठाउँ हुँदैन। बाध्यताले पनि सस्तोमा बिक्री गर्नैपर्‍यो।’ भजनी नगरपालिका– ३ का श्रवण थारू भन्छन्, ‘हरेक अभावका बाबजुद उत्पादन भएको धान किसानले आफ्नो लागत नउठ्दा पनि बिक्री गर्नुपरिरहेको छ।’

भजनीकै अर्का किसान जयप्रसाद ढुंगानाले सरकारले किसानको पीडा कहिल्यै नबुझेको गुनासो गरे। उनले चैते धान बिक्री गर्दा होस् वा बर्खे धान बिक्री गर्दा, सरकारले आफैँले तोकेको समर्थन मूल्यमा समयमा धान खरिद गर्न नसकेको बताए। ‘यो देशमा आन्दोलन नगरी अधिकार पाइँदैन। तर, किसानले प्रायः आन्दोलन गर्न जानेका हुँदैनन्,’ उनी भन्छन्, ‘त्यसैले पनि होला किसानको समस्या न खेती लगाउँदा सम्बोधन हुन्छ, न उत्पादन भएको वस्तु बिक्री गर्दा।’ किसानका समस्या जबसम्म राज्यले सम्बोधन गर्दैन, तबसम्म किसान आत्मनिर्भर बन्न नसक्ने उनको बुझाइ छ।

कैयौँ किसानले खाद्य संस्थानको पर्खाइमा धान नै भित्र्याएका छैनन्। खेतमै धान थुपारेर केही किसानले खाद्यको बाटो कुरिरहेका छन्। ‘आजसम्म खाद्यले समयमा किसानको धान खरिद गरेको कुनै वर्ष छैन। यस वर्ष पनि त्यही हो।’

किसान जितबहादुर चौधरी भन्छन्, ‘अब मैले अझै खाद्यको बाटो हेरेर धान भित्र्याएको छैन। अझै धान खरिद गर्ने सम्भावना देखिएको छैन। अब सस्तोमै भए पनि बिक्री गर्नुपर्छ।’ उनले किसानले उत्पादन भएको वस्तुको बजारमूल्य कहिल्यै नपाएको गुनासो गर्नुभयो।

खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेडले धान खरिदमा चासो नदिएपछि किसानहरूको चौतर्फी विरोध हुँदा स्थानीय प्रशासनसहित सरोकारवालाले यथाशीघ्र किसानको धान खरिद गर्न आग्रह गरेका छन्। कैलालीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी कृष्णप्रसाद लम्साललगायतका सरोकारवालाको छलफलले ११ कात्तिकभित्र धान खरिद सुरु गर्न र धान खरिदको कोटा बढाउन खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीलाई आग्रह गर्ने निर्णय गरेको छ।

सरकारी स्वामित्वको खाद्यले सरकारले तोकेको मूल्यमा धान खरिद गर्दै आएको छ। खाद्यले धान खरिद सुरु गरेपछि व्यापारीले पनि मूल्य बढाएर खरिद गर्छन्। खाद्यले कैलालीको टीकापुर, सत्ती, जोशीपुर, भजनी, गौरीगंगा र धनगढीको मोहनपुर गरी ६ ठाउँमा डिपो राखेर धान खरिद गर्ने गरेको छ।

खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनी लिमिटेड प्रादेशिक कार्यालय धनगढीका प्रमुख दीपक थापाले खरिद केन्द्रमा धान खरिदको तयारी भइरहेको बताए। उनले केन्द्रबाट धान खरिदको परिपत्र नआएको जानकारी दिए। केन्द्रले कोटा निर्धारणसहितको परिपत्र पठाएलगत्तै खरिद सुरु गरिने उनको भनाइ छ। उनका अनुसार कति मात्रामा धान खरिद गर्ने भनेर केन्द्रले कोटा निर्धारण गर्ने गरेको छ। सरकारले यस वर्ष मोटो धानको मूल्य प्रतिक्विन्टल ३ हजार ४ सय ६३.८१ रुपैयाँ र मध्यम धानको मूल्य ३ हजार ६ सय २८.३३ रुपैयाँ तोकेको छ।