देश–विदेशमा लोकप्रिय बन्दै म्याग्दीको टिमुर

म्याग्दी: मुस्ताङ र म्याग्दी घुम्न आएका झापाका राकेश स्याङताङ फर्कँदा बेनीको कोसेली घरबाट पाँच बट्टा टिमुरको चटनी लिएर गए। काभ्रेकी अनुस्का तामाङ पनि त्यहीँबाट टिमुरको धुलो किन्न बिर्सिइनन्। ‘मसलाको रूपमा प्रयोग गर्न मिल्ने र औषधीय गुण भएकाले घर फर्कँदा टिमुर किनेको हो,’ अनुस्काले मुस्कुराउँदै भनिन्, ‘लेक लाग्दा औषधिको काम गर्छ र खानासँग मिसाउँदा स्वादिलो पनि हुन्छ।’

रमरम गर्ने स्वाद, शरीरलाई न्यानो बनाउने गुण र बास्नाले भरिएको टिमुर दालदेखि चटनीसम्मको मुख्य मसलाको रूपमा प्रयोग हुने गरेको छ। म्याग्दी भ्रमणमा आउने धेरैजसो पर्यटक र आन्तरिक यात्रीहरू यसलाई कोसेलीका रूपमा किनेर लैजान्छन्। बेनीकी उद्यमी मिना राम्जालीका अनुसार टिमुर हाल म्याग्दीको सबैभन्दा बढी माग हुने कोसेली वस्तु बनेको छ।

‘टिमुरको धुलो र चटनी सबैभन्दा बढी बिक्री हुने वस्तु हुन्,’ उनले भनिन्, ‘बहुउपयोगी भएकाले पर्यटकले अनिवार्य रूपमा किनेर लैजान्छन्।’

ग्रामीण किसानहरूले उत्पादन गरेको टिमुर बेनीका कोसेली घरहरूमा ल्याइन्छ। त्यहाँ उद्यमीहरूले प्रशोधन गरी धुलो र चटनीको रूपमा प्याक गरेर बिक्री गर्छन्। बट्टाको आकारअनुसार यसको मूल्य तोकिन्छ।

टिमुरको बजार अब म्याग्दीमा मात्र सीमित छैन। मुस्ताङ, पोखरा, काठमाडौँ, चितवनका होटलहरूसँगै जापान, बेल्जियम, कोरिया र अमेरिकासम्म टिमुर पठाइने गरेको बेनी–९ तोरीपानीका टिमुर व्यवसायी सागर बानियाँ बताउँछन्। तोरीपानी, धावा, धुपीबोट र ढोलथानका करिब १५० परिवार अहिले व्यावसायिक रूपमा टिमुरखेतीमा संलग्न छन्। यस वर्ष करिब ५० मुरी टिमुर उत्पादन भएको अनुमान छ।

डिभिजन वन कार्यालय म्याग्दीका तथ्याङ्कअनुसार अहिले जिल्लामा करिब २५ हेक्टर क्षेत्रफलमा टिमुरखेती भइरहेको छ। वार्षिक उत्पादन करिब ६ मेट्रिक टनको हाराहारीमा छ।

वन अधिकृत चन्द्रमणि सापकोटाका अनुसार टिमुर औषधीय गुणले भरिएको मसलेदार फल हो। ‘यो उच्च रक्तचाप नियन्त्रणमा उपयोगी छ, कलेजो, दाँत र पाचन प्रणालीलाई सुदृढ बनाउँछ,’ उनले भने, ‘कलेजोसम्बन्धी रोग भएका बिरामीका लागि आयुर्वेदिक औषधिको रूपमा पनि प्रयोग हुन्छ।’

पहिले किसानले साउन–भदौमा टिमुर टिप्ने गर्थे, तर पछिल्ला वर्षहरूमा गुणस्तरीय उत्पादनका लागि कात्तिकको अन्तिम सातादेखि टिप्ने चलन बढेको छ। यस वर्ष मौसम अनुकूल भएकाले उत्पादन बढेको ढावाकी किसान जमुना राई बताउँछिन्।

‘पहिले घरकै बारमा रोपेको टिमुर अहिले आम्दानीको स्रोत बनेको छ,’ किसान नरबहादुर राई भन्छन्, ‘पाखो, कान्ला र खेतको छेउमा लगाएको टिमुरले घरखर्च चलाउन मद्दत गरेको छ।’ डिभिजन वन कार्यालय, भू–तथा जलाधार संरक्षण कार्यालय, स्थानीय तह र विभिन्न संघ–संस्थाले बिरुवा वितरण गरेर टिमुरखेती विस्तारमा सहयोग गरिरहेका छन्। उद्योग वाणिज्य संघ म्याग्दीले पनि टिमुरलाई जिल्लाको प्रमुख उत्पादनका रूपमा प्रवर्द्धन गरिरहेको छ।