भारतको भन्सार सहुलियतले धमाधम तेल उद्योग खुल्दै, बारामा भाइटल आयल सञ्चालनमा आउने

काठमाडौँ: भारतले भन्सार सहुलित दिएका कारण नेपाली तेल उद्योगले लाभ लिइरहेका छन्। भन्सार नीतिका कारण नेपालमा खानेतेल उद्योग खुल्न थालेका छन्। यस्तै, निजी लगानीमा बाराको प्रसौनीमा नयाँ तेल उद्योग भाइटल प्रो आयल प्रालि सञ्चालनमा आउन लागेको छ। हाल उद्योग पूर्वाधार निर्माणको प्रारम्भिक चरणमा रहेको छ।

उद्योगको उत्पादन क्षमता प्रतिदिन दुई सय टन रहेको छ। उद्योग पूर्वाधार बनाउन ५१ करोड ५० लाख रुपैयाँ लाग्ने अनुमान गरिएको छ। जसअनुसार ३८ करोड ६० लाख बैंकको ऋण र बाँकी १२ करोड ९० लाख रुपैयाँ स्वपुँजी (इक्विटी) लगानी हुने भएको छ। ७५ प्रतिशत बैंकको ऋण र बाँकी २५ प्रतिशत स्वपुँजी हुने गरी लगानी संरचना बनाइएको छ।

उद्योग पूर्वाधार बनाउन आवश्यक ऋणको व्यवस्थापन भइसकेको छ। हालसम्म संस्थापकले तीन करोड रुपैयाँ स्वपुँजी लगानी गरिसकेका छन्। यस्तै उद्योगले एक अर्ब १० करोड रुपैयाँ ऋणको रेटिङ पनि गराएको छ।

उद्योगले तेल उत्पादनका लागि आवश्यक कच्चा वस्तु भटमास, तोरी र सूर्यमुखी विदेशबाट आयात गर्ने भएको छ।

नेपाल–भारत सीमाना उद्योग भन्दा १४ किलोमिटर दुरीमा रहेकाले कच्चा वस्तु आयातका साथै निर्यात लागत कम हुने भएको छ। उद्योगले प्रशोधित तेल भारतमा निर्यात गर्ने भएको छ। आयात र निर्यात दुवै ढुवानी लागत घटाएर समग्रमा प्लान्टको स्थानले कम्पनीको आपूर्ति श्रृंखलालाई बलियो बनाउँछ।

परियोजना हाल कार्यान्वयनको प्रारम्भिक चरणमा रहेको हुनाले परिकल्पित लागत र तालिकाभित्र समयमै सम्पन्न र परियोजना कार्यान्वयन जोखिमहरूको सामना गरिरहेको छ। यसबाहेक, सञ्चालनपछि पनि सञ्चालन स्थिरीकरण जोखिमहरूको सामना गर्न सक्छ।

यस्तै चितवनको भरतपुरमा नयाँ खानेतेल उद्योग सञ्चालनमा आउने भएको छ। कूल ६८ करोड रुपैयाँ लगानीमा रोयल रिफाइनरी प्रालि सञ्चालनमा आउन लागेको हो।
हाल उद्योग पूर्वाधार निर्माणको प्रारम्भीक चरणमा रहेको रोयल रिफाइनरीले जनाएको छ। उद्योगमा ४३ करोड रुपैयाँ ऋण र २५ करोड रुपैयाँ संस्थापकको इक्विटी लगानी हुने भएको छ।

६३ प्रतिशत ऋण र ३७ प्रतिशत स्वपुँजी हुने गरी लगानी संरचना बनाइएको छ। उद्योगको खानेतल उत्पादन क्षमता दैनिक दुई सय टन रहेको छ। तेल उत्पादन प्लान्ट नेपाल–भारत सीमाको निकटताका कारण उद्योगलाई रणनीतिक फाइदा हुने देखिएको छ।

रोयल रिफाइनरीले खानेतेल भारतमा निर्यात गर्ने योजना बनाएको छ। चितवनमा धेरै तोरी उत्पादन हुने गरेको छ।भारतमा निर्यात बढेपछि नेपाली खानेतेल उद्योगको व्यापारमा चमक आएको छ। उद्योगहरुले अर्बौ रुपैयाँको खानेतेल भारतमा निर्यात गर्दै आएका छन्। यस्तै स्वदेशमा पनि खानेतेलको माग उच्च रहेको छ।

दक्षिण एसियाली स्वतन्त्र व्यापार सम्झौता (साफ्टा) अन्तर्गत भारतले भन्सार सहुलियत दिएपछि नेपाली खानेतेल उद्योगहरूको व्यापारमा चमक आएको हो। नेपालबाट सबैभन्दा बढी भटमासको तेल निर्यात हुने गरेको छ। त्यसपछि पामआयल र वनस्पति घिउ रहेको छ।

आन्तरिकका साथै भारतमा राम्रो बजार देखेपछि नेपालका ठूला व्यवसायिक घरना त्रिवेणी ग्रुप, केएल दुगड ग्रुप, आरएमसी ग्रुप, शिवशक्ति ग्रुपलगायतले ठूलो परिमाणमा खानेतेल भारतमा निर्यात गर्दै आएका छन्।

भन्सार विभागको तथ्यांक अनुसार निर्यात वृद्धिसँगै कच्चा भटमास तेलको आयातमा तीव्र वृद्धि भएको देखाउँछ। जुन आर्थिक वर्ष २०२४ मा १३ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँबराबरको कच्चा वस्तु आयात भएको थियो। आर्थिक वर्ष २०२५ मा एक खर्ब आठ अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ। चालू आर्थिक वर्षको नौ महिनामा ९१ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

आयातले बलियो खपत र प्रशोधन आवश्यकताहरूलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। यो वृद्धि मुख्यतया भारतमा भटमास परिवर्तनहरूद्वारा सञ्चालित छ। जसले नेपाली रिफाइनरहरूलाई साफ्टा सहुलियतहरू अन्तर्गत पुनः निर्यात गर्ने अवसरहरू सिर्जना गरेको छ।

यो प्रवृत्तिले सीमित घरेलु उत्पादन र घट्दो कृषि उत्पादनका कारण आयातित कच्चा तेलमा नेपालको निर्भरतालाई जोड दिन्छ।

पाम तेलको आयात अपेक्षाकृत कम भए पनि उपभोक्ता प्राथमिकताहरूमा परिवर्तनसँग मिल्दोजुल्दो गरी भटमास तेलले खाद्य तेल व्यापारमा प्रभुत्व जमाएको छ। समग्रमा, खाद्य तेलको आवश्यक प्रकृति र अनुकूल व्यापार नीतिहरूले बलियो वृद्धिलाई समर्थन गरेको छ।

विश्वकै धेरै खाना पकाउने तेल खरिद गर्ने भारतले अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा ७० लाख४ हजार टन खानेतेल आयात गरेको थियो। भारतले नेपाल, मलेशिया, इन्डोनेसिया, अर्जेन्टिना, ब्राजिल, रसिया र युक्रेनबाट खानेतेल आयात गर्दै आएको छ।