हालै चीनको सेन्जेन सहरमा सम्पन्न शिखर वार्ता र त्यसपछिका घटनाक्रमबारे एउटा छोटो टिप्पणी राख्ने विचार गरें।
स्पष्ट रूपमा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र रसियाका राष्ट्रपति भ्लादमिर पुटिन दुवै चाहन्थे कि सेन्जेनमा भएको यो भेटघाट सन् १९४५ को याल्ता सम्मेलन जस्तो देखियोस—जहाँ दोस्रो विश्वयुद्धमा जितको नजिक पुगेका तीन महाशक्ति राष्ट्रहरु अमेरिका, बेलायत र रुसका नेताहरूले विश्वलाई आपसमा बाँडफाँड गरेका थिए।
वास्तविकता के हो भने सन् २०२६ को उत्तरार्ध सन् १९४५ को पूर्वाधभन्दा नितान्त फरक छ। र, कम्तीमा चिनियाँ पक्षले यो भिन्नतालाई राम्ररी बुझेको थियो। सबैभन्दा पहिले, रुस अब कुनै महाशक्ति राष्ट्र होइन।
क्रयशक्तिको हिसाबले समायोजन गर्ने हो भने यी संख्याहरू अलि फरक देखिन्छन्। जसमा चीन पहिलो हो। तर, विश्व अर्थतन्त्रमा रूस प्रमुख खेलाडी मात्र होइन।
पुटिनले युक्रेनमा आक्रमण गर्नुअघि अमेरिकाको दायाँपट्टि धेरै मानिसहरूले कल्पना गरेका थिए कि रूस कम्तिमा एक सैन्य महाशक्ति हो। आखिर, रूसीहरू पुरुषार्थी थिए। तिनीहरू ब्युँझिएका थिएनन् पक्कै पनि तिनीहरू योद्धाको नैतिकता र घातकतामा महान थिए।
तर, तिनीहरू युक्रेनलाई जित्न असफल भएका छन्। र, वास्तवमा आफ्नो युद्ध हारिरहेका देखिन्छन्। शिखर सम्मेलनको ठीक अघि युक्रेनीहरूले उनको प्रिय केर्च पुलको केन्द्रीय स्पान भत्काएर पुटिनको युद्ध कति नराम्रोसँग चलिरहेको छ भनेर देखाएका थिए।
चिनियाँहरूले संसारमा रूसको वास्तविक स्थान बुझेका छन्। शाब्दिक रूपमा पुटिनलाई औपचारिक भोजमा सी र ट्रम्पसँग राखेनन् तिनीहरूले उनलाई बच्चाहरूको टेबलमा बसाए।
यसको विपरीत, अमेरिका एक महान शक्ति हो, विशाल, उत्पादक अर्थतन्त्र र ठूलो सेनाको साथ। यद्यपि, हाम्रो आर्थिक शक्ति ट्रम्पले कल्पना गरेको भन्दा कम छ। यस बिन्दुमा विश्वका धेरैजसो देशहरूले महसुस गरेका छन् कि यो ट्रम्पको करको सामना गर्न सक्छ, र उनको आर्थिक धम्कीलाई बेवास्ता गर्दछ।
यसैबीच, हाम्रो सेना पिट हेग्सेथको नेतृत्वमा यसको क्षमता धेरै ह्रास भएको छ। अमेरिकाले इरानविरुद्ध ट्रम्पको युद्धमा उल्लेखनीय रूपमा खराब प्रदर्शन गरेको छ। जबकि यसको उन्नत हतियारको भण्डार घटाउँदै छ।
अमेरिकामा अझै पनि एक राष्ट्रको रूपमा धेरै शक्तिहरू छन्। तर, ट्रम्प आफैंमा कमजोर नेता हुन्। जसको पार्टीले आधा शताब्दीमा सबैभन्दा खराब मध्यावधि हार बेहोरेको छ। र, अन्य राष्ट्रहरूले मूल रूपमा उनलाई गम्भीरतापूर्वक लिन छोडेका छन्।
जब पेन्टागनका शीर्ष नीति अधिकारीले युक्रेनको रूसमा लामो दूरीको हमला गर्ने नीतिको आलोचना गरे। जर्मनीका रक्षामन्त्री बोरिस पिस्टोरियसले यसलाई धेरै मूर्खतापूर्ण भनेका छन्।
पिस्टोरियसले पछि आफ्नो भाषाको लागि माफी मागे। तर, सारमा पछि हटेनन्। सेन्जेनमा भएको बैठक, त्यसबेला एक प्रमुख घटना हुने भनिएको थियो। तर, पोटेमकिन याल्ता बन्यो।
अर्थात् यसले एक महान शक्ति शिखर सम्मेलनको मुखौटा प्रस्तुत गर्यो। वास्तविकता यो थियो कि यो एक साँच्चै शक्तिशाली निरंकुश सी र दुई विश्व नेताहरू पुटिन र ट्रम्पबीचको बैठक थियो।
(क्रुगम्यान नोबेल पुरस्कार विजेता अमेरिकी अर्थशास्त्री हुन्)

