राजस्वमा सरकारलाई धक्का, लक्ष्यभन्दा ४२ प्रतिशत कम भन्सार असुली

काठमाडौं- चालु आर्थिक वर्षको ९ महिना (साउन देखि चैतसम्म)मा आयात २० प्रतिशतले आयात घट्दा राजस्व संकलन प्रभावित भएको छ। भन्सार विभागको तथ्याङ्कननुसार यस अविधमा कुल २ खर्ब ८५ अर्ब ५८ करोड रुपैयाँ मात्रै राजस्व संकलन भएको छ।

सरकारले यस अवधिमा ४ खर्ब ९० अर्ब भन्सार संकलन गर्ने लक्ष्य राखेको थियो। सरकारले राखेको लक्ष्यभन्दा करिब २ खर्ब ४ अर्ब रुपैयाँ कम भन्सार राजस्व असुली भएको छ। जुन लक्ष्यको ५८ प्रतिशत मात्र हो।

चैत महिनामा मात्रै ५७ अर्ब भन्सार राजस्व उठाउने लक्ष्य राखिएकोमा ३४ अर्ब ७६ करोड अर्थात ६१ प्रतिशत राजस्व संकलन भएको छ। कुल भन्सार राजस्वमध्ये मूल्य अभिवृद्धि कर(बाह्य)बाट १ खर्ब २६ अर्ब, भन्सार महसुलबाट १ खर्ब २५ अर्ब र अन्तशुल्क(बाह्य)बाट २ अर्ब राजस्व संकलन भएको छ। जबकी चालु आर्थिक वर्षको ९ महिनामा भन्सारबाट संकलन हुने मूल्य अभिवृद्धि कर(भ्याट) बाट १ खर्ब ८५ अर्ब, भन्सार महसुलबाट २ खर्ब २८ र अन्तःशुल्कबाट ५ अर्ब असुली गर्ने लक्ष्य तय गरिएको थियो।

सरकारले आयातमा लगाएको प्रतिबन्ध, चौरी पैठारी, कर छली, न्यून बिजकीकरणलगायतका कारण भन्सार राजस्वमा कमी आएको देखिएको छ।

भन्सार विभागका निर्देशक पूर्णविक्रम खड्काका अनुसार कम आयात, घटेको इन्धनको खपत र सवारी साधानको भन्सार जाँचपास रोकिँदा भन्सार राजस्व संकलन प्रभावित भएको हो।

‘मुख्यकुरा त हाम्रो आयात नै २० प्रतिशतले घटेको छ। सबैभन्दा बढी कर आउने पेट्रोलियम पदार्थको खपत कम भएकाले पनि आयात घटेको छ। भन्सार करमा बढी योगदान गर्ने सवारी साधन नेपालमा प्रवेश भएपनि भन्सार जाँचपासमा अड्किएका छन्’, खड्काले भने।

यस्तै, सरकारको कर असुली गर्ने अर्को निकाय आन्तरिक राजस्व विभागको पनि गत वर्षको तुलनामा राजस्व असुली हुन सकेको छैन। चालु आर्थिक वर्षको ९ महिना (साउन देखि चैत) सम्ममा कुल आन्तरिक राजस्व ३ खर्ब ३७ अर्ब रुपैयाँ असुली भएको छ। जुन गत आर्थिक वर्षको तुलनामा ५ अर्ब ५५ करोड कम संकलन भएको हो। गत आर्थिक वर्षको यसै अवधिमा कुल ३ खर्ब ४२ आर्थिक वर्षको आन्तरिक कर उठेको थियो। चालू आवमा गत वर्षको तुलनामा ९८ प्रतिशत कर असुली भएको देखिन्छ। चैत महिनामा मात्रै विभागले ५५ अर्ब कर उठाएकोमा गत वर्ष ५७ अर्ब ५३ करोड रुपैयाँ उठाएको थियो।

भन्सार विभागका निर्देशक पूर्णविक्रम खड्काका अनुसार कम आयात, घटेको इन्धनको खपत र सवारी साधानको भन्सार जाँचपास रोकिँदा भन्सार राजस्व संकलन प्रभावित भएको हो।

चैत महिनामा पनि विभागले गत वर्षको भन्दा झन्डै २ अर्ब ५५ करोड कम राजस्व असुलेको छ। यो महिनामा विभागले आयकरबाट ३३ अर्ब, आन्तरिक मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट)बाट १० अर्ब, आन्तरिक अन्तःशुल्कबाट ९ अर्ब ४७ करोड, ब्याज आम्दानीबाट १ अर्ब ३५ करोड, घरबहाल करबाट २७ करोड ५९ लाख, स्वास्थ्यसेवा करबाट ५४ करोड ६४ लाख, शिक्षाबाट २० करोड ४० रुपैयाँ कर उठेको छ।

चालु आर्थिक वर्षको ९ महिनामा आयकर १ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको छ। जुन गत आर्थिक वर्षको तुलनामा झन्डै ९ प्रतिशतले कम हो। गत वर्षको यसै अवधिमा १ खर्ब ६५ अर्ब रुपैयाँ आयकर संकलन भएको छ। यसैगरी आन्तरिक तर्फको मुल्यअभिबृद्धि कर गत वर्षको तुलनामा २ प्रतिशत कम असुल उपर भएको छ। गत वर्ष भ्याट ८० अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ संकलन भएकोमा यस वर्ष ७८ अर्ब ८९ करोड मात्रै संकलन भएको छ। अन्तशुल्क भने गत वर्ष असुली भएको भन्दा १०४ प्रतिशतले बढी असुली भएको छ।

आन्तरिक तर्फको अन्तशुल्क गत आर्थिक वर्ष ७१ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ संकलन भएकोमा यो आर्थिक वर्षको ९ महिनामा ७४ अर्ब २८ करोड रुपैयाँ संकलन भएको छ। ब्याजबाट प्राप्त हुने कर पनि गत वर्षको तुलनामा १४४ प्रतिशतले बढेको छ। गत आर्थिक वर्ष को ९ महिनामा १७ अर्ब ७५ करोड ब्याज बापत कर असुली भएकोमा चालु आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा २५ अर्ब २१ करोड रुपैयाँ संकलन भएको छ। यस अवधिमा शिक्षाबाट प्राप्त हुने कर दोव्वरभन्दा बढीले बृद्धि भएको छ।गत आर्थिक वर्षको यसै अवधिमा ६३ करोड ५७ लाख रुपैयाँ शिक्षा कर संकलन भएकोमा चालु आर्थिक वर्ष १ अर्ब २६ करोड रुपैयाँ संकलन भएको छ।

यसैगरी स्वास्थ्य सेवाकर पनि यस अवधिमा ११६ प्रतिशतले बढेको छ। गत आर्थिक वर्षको ९ महिनामा ४५ करोड ३५ लाख कर संकलन भएकोमा चालु आर्थिक वर्षको यसै अवधिमा ५२ करोड ५६ लाख रुपैयाँ असुल उपर भएको छ। घरबहाल कर भने गत आर्थिक वर्षको तुलनामा ९५ प्रतिशत मात्रै असुली भएको छ। गत वर्ष २ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ असुली भएकोमा यस वर्ष १ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँ संकलन भएको छ।

भन्सारबाट कम राजस्व असुली हुँदाको असर आन्तरिक राजस्व विभागको आयकर र मूल्य अभिवृद्धि करमा परेको छ। नेपालका उद्योगी व्यवसायीहरुको आर्थिक गतिवधिमा कमी आएकाले लक्ष्यनुसार आयकर असुल उपर हुन सकेको छैन। यस्तै सरकारले पुँजीगत खर्च गर्न नसक्दा मुल्यअभिबृद्धि कर पनि गत वर्षको तुलनामा कम असुल उपर भएको आन्तरिक राजस्व विभागले जनाएको छ।

हालसम्म कुल राजस्व ६ अर्ब ८३ अर्ब रुपैयाँ मात्रै संकलन भएको छ। जुन कुल लक्ष्यको ४८ प्रतिशत मात्रै हो। जसमा कर राजस्वबाट ६ अर्ब १६ अर्ब अर्थात लक्ष्यको ४७.५७ , गैरकर राजस्व ६७ अर्ब ६९ करोड अर्थात लक्ष्यको ६३ प्रतिशत असुल उपर भएको महालेखा नियन्त्रक कार्यालयको तथ्याङ्कले देखाएको छ।