नेपालमा पहिलो पटक मौरीका घारमा देखियो ‘ट्रोपिलाप्सिस माइट’

चितवन- भारतलगायत एशियाका देशमा मौरीको घारमा ठूलो समस्याका रूपमा देखापरेको ‘ट्रोपिलाप्सिस माइट’ नामको एक प्रकारको सुलसुले नेपालमा पहिलो पटक देखा परेको छ।

कृषि तथा वन विज्ञान विश्व विद्यालयले आयोजना गरेको तीनदिने अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा सहभागी हुन आएका विदेशी वैज्ञानिकले जिल्लाको मौरी घारको निरीक्षणका क्रममा सो माइट फेला पारेका हुन्।

विश्व विद्यालयको कृषि संकायले आयोजना गरेको ‘कृषि रूपान्तरण’ विषयक अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा सहभागी कोरिया र ताइवानका वैज्ञानिकको टोलीसँगै पूर्वी चितवनमा रहेको व्यावसायिक मौरी घारमा निरीक्षणका क्रममा माइट देखिएको हो।

विश्वविद्यालयको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन समितिका सदस्य सहप्राध्यापक रामहरि तिमिल्सिनाका अनुसार विश्वविद्यालयको मौरी तथा परागसेचनविज्ञ डा. केदार देवकोटा, मौरी विकास कार्यालय चितवनका प्रमुख सुजन अमगाई, आङ्दोङ् विश्वविद्यालय दक्षिण कोरियाका वैज्ञानिक चुलिआइ जुन र नेस्नल चुङ् सिङ विश्वविद्यालय ताइवानका वैज्ञानिक जेन यानसहितको टोलीले गरेको निरीक्षणका क्रममा माइट भेटिएको हो।

सम्पूर्ण प्रमाण समावेश गरी नेपाल सरकारलाई पेस गरेपछि आधिकारिक रूपमा सरकारले माइट भएको प्रमाणित गर्नुपर्ने हुन्छ। हालसम्म नेपाल सरकारले यहाँ मेलिफेरामा सो रोग नदेखिएको जनाउँदै आएको छ।

खाग र भिर मौरीमा देखिएको भने पनि व्यावसायिक रूपमा पालिएका मेलिफेरामा रोग देखिएको थिएन। मौरी तथा परागसेचनविज्ञ देवकोटाले विदेशी वैज्ञानिकले निरीक्षणका क्रममा देखिएका माइट ट्रोपिलाप्सिस भएको पुष्टि गरेका हुन्।

सोही क्रममा भेरवा माइटसमेत देखिएको थियो। यो जुन, जुलाई तथा अगस्तमा थप बढ्ने भएकाले सतर्क रहन कृषक र नेपालीविज्ञलाई समेत उनीहरूले सुझाव दिएका छन्। उनका अनुसार तीन महिनाअघि नेदरल्यान्डमा भएको मौरीको रोग कीरा व्यवस्थापनसम्बन्धी सम्मेलनमा एशियाका देशमा ट्रोपिलाप्सिस ठूलो समस्या भएको भन्दै नियन्त्रणका विषयमा छलफल गरिएको थियो।

वैज्ञानिकसँगै रहेका नेपाल मौरीपालक संघका निवर्तमान अध्यक्ष शिव शर्माले माइट देखिएकाले अब कृषक सतर्क भएर काम गर्नुपर्ने बताए। माइट फैलिन नदिन सावधानी अपनाएर काम गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ। विश्वविद्यालयको कृषि संकायका डिन प्राडा अर्जुनकुमार श्रेष्ठले सम्मेलनका क्रममा अन्य विभिन्न महत्त्वपूर्ण उपलब्धि भएको भन्दै यो नयाँ समस्या पहिचान भएको बताए।

‘यसले मौरीलाई ठूलो असर पुर्‍याउँछ, समयमा नै नियन्त्रणका लागि काम थाल्नुपर्छ,’ उनले भने।

भारतलगायत देशमा यो समस्याका कारण मह उत्पादनमा कमी आउने गरेको छ। सम्मेलनमा नेपालसहित अमेरिका, ताइवान, कोरिया, बांग्लादेश, भारत र नर्वेका वैज्ञानिक सहभागी छन्। मंगलबार सम्पन्न हुने सम्मेलनमा वैज्ञानिकले ५० भन्दा बढी कार्यपत्र प्रस्तुत गरेको श्रेष्ठले जानकारी दिए।

करिब ७०० भन्दा बढीले सम्मेलनबाट लाभ लिएको उनले जानकारी दिए। सम्मेलनमा विश्व विद्यालयले गरेको अनुसन्धानका विषयमा छलफल, अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा कृषिसम्बन्धी भएका अनुसन्धान र अवस्थाका बारेमा छलफल, विश्वविद्यालयले आगामी दिनमा गर्ने अनुसन्धानका विषयको पहिचान एवं प्राथमिकीकरण लगायत विषयमा बृहत् रूपमा अन्तरक्रिया गरिएको छ।

यससँगै बाहिरबाट आएका वैज्ञानिकले यहाँका कृषिसित सम्बन्धित विभिन्न विषयमा स्थलगत अध्ययन गरी सुझाव दिएका छन्।