विश्वको अर्थतन्त्र आकार १२८० खर्ब हुँदा नेपालको साढे ४५ अर्ब डलर मात्र

काठमाडौँ: सन् २०२६ को अन्त्यसम्ममा विश्व अर्थतन्त्रको आकार १२ सय ८० खर्ब (१२८ ट्रिलियन) डलरमाथि पुग्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। यो सन् २०२३ को तुलनामा २०० खर्ब (२० ट्रिलियन) डलर बढी हो।

अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आइएमएफ) ले गत अक्टोबरमा सार्वजनिक गरेको विश्व आर्थिक परिदृश्यले अर्थतन्त्रको यस्तो चित्र देखाएको हो।

अमेरिका लगातार विश्वकै सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र बनेको छ। अमेरिकाको अर्थतन्त्रको आकार ३२६ खर्ब ४० अर्ब (३२.६४ ट्रिलियन) डलर पुगेको छ। अमेरिकालाई पछ्याउँदै छिमेकी चीन २१५ खर्ब ५० अर्ब (२१.५५ ट्रिलियन) डलरसहित दोस्रो स्थानमा छ।

विश्वको कुल अर्थतन्त्रको ४२ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा अमेरिका र चीनले ओगटेका छन्। अमेरिकाको अर्थतन्त्रको हिस्सा विश्वको एक चौथाइ छ। अमेरिका, चीन, जर्मनी र जापान—यी चार देशले मात्र विश्वको कुल गार्हस्थ उत्पादन (जीडीपी) को आधा हिस्सा ओगटेका छन्।

तेस्रो स्थानमा रहेको जर्मनीको ५४ खर्ब ७१ अर्ब, चौथो स्थानमा रहेको जापानको ४३ खर्ब ४१ अर्ब र पाँचौँ स्थानमा रहेको बेलायतको ४२ खर्ब ६८ अर्ब डलर पुगेको छ। यस्तै छिमेकी भारत ४० खर्ब ६० अर्ब डलरसहित विश्वको छैटौँ ठूलो अर्थतन्त्र बनेको छ। यसअघि चौथो स्थानमा रहेको भारत पछि चिप्लिएर छैटौँ स्थानमा आएको हो।

सातौँ स्थानमा फ्रान्सको ३५ खर्ब ५४ अर्ब हुँदा आठौँ स्थानमा रसिया आइपुगेको छ। रसियाको अर्थतन्त्रको आकार बढेर २८ खर्ब ६१ अर्ब डलर पुगेको छ। नवौँ स्थानमा रहेको इटालीको २७ खर्ब १० अर्ब र २६ खर्ब ५४ अर्बसहित ब्राजिल विश्वको १०औँ ठूलो अर्थतन्त्रमा सूचीकृत भएको छ।

पुगेको छ। अमेरिकालाई पछ्याउँदै छिमेकी चीन २१५ खर्ब ५० अर्ब (२१.५५ ट्रिलियन) डलरसहित दोस्रो स्थानमा छ।

विश्वको कूल अर्थतन्त्रको ४२ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा अमेरिका र चीनले ओगटेका छन्। अमेरिकाको अर्थतन्त्रको हिस्सा विश्वको एक चौथाइ छ।अमेरिका, चीन, जर्मनी र जापान—यी चार देशले मात्र विश्वको कुल गार्हस्थ उत्पादन (जीडीपी) को आधा हिस्सा ओगटेका छन्।

तेस्रो स्थानमा रहेको जर्मनीको ५४ खर्ब ७१ अर्ब, चौथौ स्थानमा रहेको जापानको ४३ खर्ब ४१ अर्ब र पाँचौ स्थानमा रहेको बेलायतको ४२ खर्ब ६८ अर्ब डलर पुगेको छ। यस्तै छिमेकी भारत ४० खर्ब ६० अर्ब डलरसहित विश्वको छैठौं ठूलो अर्थतन्त्र बनेको छ। यसअघि चौथो स्थानमा रहेको भारत पछि चिप्लएर छैठौं स्थानमा आएको हो।

सातौं स्थानमा फ्रान्सको ३५ खर्ब ५४ अर्ब हुँदा आठौं स्थानमा रसिया आइपुगेको छ। रसियाको अर्थतन्त्रको आकार बढेर २८ खर्ब ६१ अर्ब डलर पुगेको छ। नवौं स्थानमा रहेको इटालीको २७ खर्ब १० अर्ब र २६ खर्ब ५४ अर्बसहित ब्राजिल विश्वको १० औं ठूलो अर्थतन्त्रमा सूचिकृत भएको छ।

पाँच वर्षमा मुलुकको अर्थतन्त्र ६४ अर्ब डलर पुग्ने प्रक्षेपण, विश्व अर्थतन्त्र १५०० खर्ब डलरमाथि

यस्तै २४ खर्ब ९० अर्ब डलरसहित क्यानडा ११औँ र २१ खर्ब १० अर्ब डलरसहित अस्ट्रेलिया १४औँ ठूलो अर्थतन्त्र कायम भएको छ। यस्तै दक्षिण कोरिया २२ खर्ब ४५ अर्ब डलरसहित १२औँ स्थानमा छ। सबैभन्दा सानो अर्थतन्त्र समुद्री मुलुक टुभालुको छ। टुभालुको अर्थतन्त्रको आकार ८ करोड डलर मात्र छ।

विश्वका अर्थतन्त्रहरूको आकारमा ठूलो अन्तर देखिएको छ। एकातिर ३२६ खर्ब डलरभन्दा बढीको अर्थतन्त्र भएको अमेरिका छ भने अर्कोतिर १०० अर्ब डलरभन्दा कम उत्पादन गर्ने दर्जनौँ मुलुकहरू छन्।

दुई आर्थिक महाशक्तिहरू 

विश्वको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्रका रूपमा अमेरिका अग्रस्थानमा छ। जुन विश्वको जीडीपीको करिब एक चौथाइ हिस्सा हो। यसपछि चीन आउँछ। जुन विश्वको तेस्रो ठूलो अर्थतन्त्र जर्मनीको तुलनामा चार गुणाभन्दा ठूलो छ।

यी दुई आर्थिक महाशक्तिहरू र बाँकी विश्वबीचको अन्तर निकै ठूलो छ। अमेरिकाको अर्थतन्त्र एक्लै जर्मनी, जापान, बेलायत, भारत र फ्रान्सको संयुक्तभन्दा पनि ठूलो छ।

आइएमएफको विश्व आर्थिक परिदृश्यमा समावेश नयाँ प्रक्षेपणहरूका आधारमा विभिन्न मुलुक र क्षेत्रगत रूपमा जीडीपीको आकारलाई प्रस्तुत गर्दछ। यहाँ दिइएका तथ्यांकहरूले बजार विनिमय दरका आधारमा रूपान्तरण गरिएको हालको अमेरिकी डलर मूल्यमा वार्षिक आर्थिक उत्पादनलाई मापन गर्छन्।

रसुवा बाढीको असर अर्थतन्त्रमाः सरकारको ७ प्रतिशत वृद्धि लक्ष्य पूरा होला?

चीन र जापानबाहेक एसियामा अन्य धेरै प्रमुख अर्थतन्त्रहरू पनि रहेका छन्। यसमा भारत ४० खर्ब ६० अर्ब (४.०६ ट्रिलियन) डलरसहित छैटौँ र इन्डोनेसिया १४ खर्ब ८० अर्ब (१.४८ ट्रिलियन) डलरसहित १७औँ स्थानमा छ।

यी दुई ठूला उपभोक्ता बजारहरूका साथै दक्षिण कोरिया २२ खर्ब ५० अर्ब (२.२५ ट्रिलियन) डलरसहित १२औँ स्थानमा रहेको छ। यी मुलुकहरू उत्पादन क्षेत्रका शक्तिशाली राष्ट्रहरू समावेश छन्।

यसैगरी, दक्षिण अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्र ब्राजिल २६ खर्ब ५० अर्ब (२.६५ ट्रिलियन) डलरको हिस्सा करिब आधा छ भने ओसिनियाको कुल उत्पादनमा अस्ट्रेलिया २१ खर्ब १० अर्ब (२.११ ट्रिलियन) डलरको योगदान सबैभन्दा बढी छ।

नेपाल विश्वको १०३ औँ ठूलो अर्थतन्त्र

मुलुकको अर्थतन्त्र ४५ अर्ब ५९ करोड डलरसहित विश्वको १०३औँ ठूलो अर्थतन्त्र बनेको छ। नेपाल बहराइनभन्दा पछि र गिनीभन्दा अघि रहेको छ। यो वर्ष मुलुकको आर्थिक वृद्धि ३.८५ प्रतिशत मात्र हुने अनुमान राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयको छ। चालु आर्थिक वर्षमा सरकारले ७ प्रतिशत आर्थिक वृद्धिको लक्ष्य राखेको छ। हालको आर्थिक गतिविधि हेर्दा लक्ष्यको आधा मात्र हुने देखिएको छ।

नेपालको अर्थतन्त्रको आकार ६६ खर्ब रुपैयाँ छ। चालु आर्थिक वर्षमा मुलुकको अर्थतन्त्रको आकार बढेर ७४ खर्ब रुपैयाँ पुग्ने अनुमान गरिएको छ। यस्तै बंगलादेश ५०६ अर्ब डलरसहित ३६औँ स्थानमा रहेको छ भने ४५० अर्ब डलरसहित पाकिस्तान ४२औँ स्थानमा छ।

विद्युत् उत्पादनले थामियो अर्थतन्त्र, ३.५१ प्रतिशतको आर्थिक वृद्धि

श्रीलंका ११० अर्ब डलरसहित ७८औँ स्थानमा छ। १५४औँ स्थानमा रहेको माल्दिभ्सको अर्थतन्त्रको आकार ८ अर्ब १५ करोड छ भने भुटान ३.९१ अर्ब डलरसहित १६५औँ स्थानमा रहेको छ।

एआई लगानीले थप गति प्रदान गर्दैछ

विश्वका ठूला अर्थतन्त्रहरू तिनको वर्तमान आकारभन्दा पर विभिन्न विकासका कारकहरूद्वारा आकार लिइरहेका छन्। अमेरिकामा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) लगानीको लहरले सर्भर, सफ्टवेयर, डाटा सेन्टर र ऊर्जा पूर्वाधारको माग बढाएको छ।

उन्नत मोडेलहरूलाई तालिम दिन र सञ्चालन गर्न अत्यधिक कम्प्युटिङ क्षमता आवश्यक पर्छ। जसले गर्दा यस्ता पूर्वाधार निर्माण गर्ने र आपूर्ति गर्ने कम्पनीहरूका लागि व्यावसायिक अवसरहरू सिर्जना भएका छन्।

उपभोक्ता खर्च विकासको अर्को स्रोत हो। सन् २०२६ को दोस्रो त्रैमासिकमा अमेरिकी अर्थतन्त्र मुद्रास्फीति समायोजनपछि वार्षिक २.२ प्रतिशतको दरले विस्तार भयो। यस वृद्धिमा घरायसी खर्च, लगानी र निर्यात—सबैको योगदान रह्यो।

एआई लगानीले विदेशमा पनि अवसरहरू सिर्जना गर्छ। कम्प्युटर, सर्भर र चिप (सेमीकन्डक्टर) को बढ्दो व्यापारले अमेरिकी लगानीलाई एसियाभरका आपूर्तिकर्ताहरूसँग जोड्छ। यी सामग्रीहरू उत्पादन गर्ने अर्थतन्त्रहरूका लागि विश्वको सबैभन्दा ठूलो अर्थतन्त्रबाट आउने मागले निर्यात र नयाँ उत्पादन केन्द्रहरू स्थापना गर्न मद्दत पुर्‍याउन सक्छ।

चीनको प्राविधिक अग्रता

सन् २०२६ को पहिलो नौ महिनामा चीनको अर्थतन्त्रमा वार्षिक ४.६ प्रतिशत वृद्धि देखियो। जसमा उन्नत उत्पादन क्षेत्र विस्तारको एक सशक्त आधार बन्यो। उच्च प्रविधि उत्पादनको नतिजामा १४.३ प्रतिशतको वृद्धि आयो भने औद्योगिक रोबोट र लिथियम आयन ब्याट्रीको उत्पादनमा पनि तीव्र वृद्धि देखियो।

विदेशी मागले पनि चिनियाँ उत्पादकहरूलाई सघाउ पुर्‍यायो। सेमीकन्डक्टर र हरित प्रविधिहरूको बलियो निर्यातका कारण, वस्तु व्यापारमा चीनको बचत पुनः १० खर्ब डलर नाघ्ने दिशामा अघि बढेको छ। यी उद्योगहरूले चीनको उत्पादन आधारलाई विश्वभरका ग्राहक तथा व्यवसायहरूसँग जोड्ने काम गर्छन्।

यसैबीच, घरजग्गा क्षेत्रमा देखिएको मन्दीले घरेलु अर्थतन्त्रमा दबाब कायमै राखेको छ। सन् २०२६ को पहिलो तीन त्रैमासिकमा घरजग्गा विकाससम्बन्धी लगानी २० प्रतिशतभन्दा बढीले घट्यो। साथै खुद्रा बिक्री पनि सुस्त रह्यो।

आवास क्षेत्र र उपभोक्ता मागमा देखिएको कमजोरीबीच प्रविधि तथा निर्यात उन्मुख उद्योगहरूले अर्थतन्त्रलाई महत्त्वपूर्ण टेवा प्रदान गरिरहेका छन्।